Θοδωρής Παπαθεοδώρου "Γυναίκες της μικρής Πατρίδας", "Λιανοκέρια της μικρής Πατρίδας", "Συναξάρια της μικρής Πατρίδας", εκδ. Ψυχογιός 2018-2019

Η λογοτεχνική αξία της τελευταίας ιστορικής τριλογίας του κ. Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι αναμφισβήτητη, για όσους τουλάχιστον γνωρίζουμε το έργο του και κυρίως πόσο προσηλωμένος είναι στα ιστορικά γεγονότα και στην ικανότητά του να τα συνδυάζει με την μυθοπλασία, με άρτιο και ισορροπημένο τρόπο. Τα τρία βιβλία, που αποτέλεσαν την τριλογία του "Μακεδονικού Αγώνα" επιτελούν ένα σπουδαίο έργο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, την αφύπνιση της εθνικής συνείδησης μέσω της συλλογικής μας μνήμης, παρά το γεγονός ότι πολλές φορές τείνουν αμφότερες (είτε εκουσίως είτε ακουσίως) προς τη λήθη.
Με "όχημα" τη συγγραφική σύλληψη, η οποία μας παραδίδει την Αρετή και τη Φωτεινή, δύο γυναίκες με ισχυρές προσωπικότητες και οι οποίες με αποφασιστικότητα, ορμή, ψυχικό σθένος και αληθινή αγάπη για την πατρίδα και την ελευθερία, δίνονται "ψυχή και σώματι" στον άνισο αγώνα απελευθέρωσης της μακεδονικής γης, μέσα από την ιστορία κάθε μίας από αυτές, με οδυνηρές εμπειρίες, απώλειες, αλλά με απαράμιλλο ήθος και πίστη σε αξίες και ιδανικά, διατρέχουμε με έντονα παραστατικό τρόπο και ρεαλισμό, την εξέλιξη του αγώνα, από τις απαρχές του έως και την κορύφωσή του, όταν πλέον έχει πάρει την μορφή της ένοπλης εξέγερσης, τις δυσκολίες του, την αγριότητά του, τις αντίξοες συνθήκες, αλλά και την ακλόνητη πεποίθηση όλων όσων έλαβαν μέρος, είτε εμφανώς είτε αφανώς, στο δίκαιο αυτού, με έναν και μοναδικό σκοπό την ένωση με την Ελλάδα. Γύρω από τις δύο κυρίαρχες συγγραφικές μορφές, υπάρχουν και αναπαρίστανται, πλήθος άλλων, εξίσου σημαντικών και ενίοτε ιστορικών προσώπων, όπως ο Παύλος Μελάς, ο Τέλλος Αγρας και οι "καπετάνιοι" του αγώνα (είτε Μακεδόνες είτε καταγόμενοι από άλλα μέρη της Ελλάδας) που συνετέλεσαν με τραγικό τρόπο, αυταπάρνηση και με τη θυσία τους στην εξέλιξη του και στο αποτέλεσμά του, το "δέσιμο" αυτό, σε συνδυασμό με τον τρόπο γραφής που είναι άμεσος, μεστός, και εστιασμένος στην ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα εκείνης της εποχής, κυριολεκτικά καθηλώνουν τον αναγνώστη, από το πρώτο βιβλίο έως το τελευταίο της τριλογίας.
Είναι σημαντικό στους καιρούς που ζούμε και όπου στοιχεία αλληλένδετα με την εθνική μας παράδοση και ταυτότητα και ιστορία αμφισβητούνται, να έχουμε την χαρά να διαβάζουμε έργα που τιμούν και σέβονται τους εθνικούς αγώνες και την ιστορία μας και τα οποία για αυτόν ακριβώς το λόγο είμαι βέβαιη ότι θα καταστούν διαχρονικά.
Γιατί ίσως αυτός είναι ο σκοπός τους, τουλάχιστον όπως εγώ τον απεκόμισα από το τέλος της τριλογίας....να μην ξεχασθεί τίποτε.....
Με τις λέξεις του συγγραφέα : "Παρακαλώ να μην ξεχάσω ....τούτη η γη, που ανάπαψε μαρτύρων και ηρώων αίμα, από τον νου και την καρδιά μου να μη σβηστεί....Τόσες θυσίες, τόσες ψυχές, ούτε μια να μη λησμονηθεί......ούτε μία να μη λησμονηθεί....ο μόνος τάφος των νεκρών είναι οι καρδιές των ζωντανών". 

Δήμητρα Ιωάννου "Η κληρονόμος του ποταμού" εκδ. Ψυχογιός 2018

Με το πέμπτο της βιβλίο η Δήμητρα Ιωάννου, ανεβάζει τον «πήχυ» ακόμα πιο ψηλά με την ευρηματική σύλληψη της ιστορίας της «Κληρονόμου του Ποταμού» και την εισφορά αστυνομικού στοιχείου στην αφήγησή της. Ορμώμενη από την μακραίωνη ιστορία και τους θρύλους του ποταμού Αχέροντα, με σεβασμό και αναμφισβήτητη αγάπη για την περιοχή, από την οποία ξεκινά η αφήγηση, η Δήμητρα Ιωάννου, συνέλαβε και μας παρέδωσε με την ωριμότερη γραφή της έως σήμερα, την ιστορία της Ρόζας Παλαιολόγου, από την αρχή ως το τέλος της, μιας γυναίκας, η οποία απέχει μακράν από το συνηθισμένο της εποχής εκείνης, αφού διαθέτει έντονη και δυναμική προσωπικότητα, σφυρηλατημένη από δυσκολίες, εμπόδια και ανθρώπους με τους οποίους συγκρούσθηκε χωρίς να υπαναχωρήσει ή να αμβλύνει αντιθέσεις και διαφορές. Ο θάνατός της Ρόζας Παλαιολόγου, αποτελεί το καταλυτικό εκείνο γεγονός, που θα συνδέσει το παρόν με το παρελθόν, τους θρύλους με την πραγματικότητα, ενώ η αναζήτηση του ενόχου, κορυφώνεται σταδιακά και μαεστρικά με ένταση έως το τέλος του βιβλίου, επιτυγχάνοντας την αρμονία σε όλο το έργο της.    

Οι λυρικές και μεστές περιγραφές του φυσικού περιβάλλοντος που περικλείει τον Αχέροντα, οι δοξασίες, οι θρύλοι, η σύνδεσή τους με την εποχή, κατά την οποία τοποθετείται η ιστορία, και η αναζήτηση της λύσης του μυστηρίου, αρρήκτως συνδεδεμένες μεταξύ τους, είναι εξαιρετικά επιτυχείς, πολύ περισσότερο, που στηρίζονται στην ανεξάντλητη ελληνική μυθολογία, ιστορία και φιλοσοφία, των οποίων άριστη χρήση κατέχει και επεξεργάζεται η συγγραφέας. Οι χρονικές εναλλαγές παρελθόντος και παρόντος, όσο χρειάζεται για την εξέλιξη της αφήγησης, είναι και αυτές άψογες, και εμπλουτίζονται μέσα από περιγραφές της Αθήνας της δεκαετίας του 1960, μίας εποχής που πολλοί δεν την έχουμε ζήσει, αλλά εξακολουθεί έως και σήμερα να θεωρείται λαμπρή σε πολιτιστικό και καλλιτεχνικό επίπεδο, και το στοιχείο αυτό μας μεταδίδει και η συγγραφέας με λιτό και περιεκτικό τρόπο.

Όπως και τα προηγούμενα βιβλία της και η «Κληρονόμος του Ποταμού» είναι ένα μαγικό παραμύθι, ένα πολύ ενδιαφέρον και ελκυστικό ανάγνωσμα, και οφείλω να πω ότι μου άρεσε πολύ στο τέλος και η σύνδεση του «αγερικού του ποταμού» με την Κασσάνδρα, την πρώτη μυθιστορηματική ηρωίδα της Δ. Ιωάννου, με την οποία την γνωρίσαμε και πλέον την ακολουθούμε πιστά.       

Φιλομήλα Λαπατά "Ο διχασμός" εκδόσεις Ψυχογιός 2018

Ενα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα, στο οποίο η ιστορική πραγματικότητα και η εξέλιξη της Αθήνας, αλληλοτέμνονται και συνδυάζονται αρμονικά με την μυθοπλασία.... Οπως και η ίδια η δημιουργός αναφέρει σε σημείωμά της και μετά το τέλος της αφήγησης, ο πραγματικός πρωταγωνιστής του βιβλίου, είναι το ευρύτερο τοπίο της Αθήνας της περιόδου 1840 -1875, το οποίο μέσα από συγκερασμό ιστορικών πηγών και αναφορών, αποτυπώνεται και αναδεικνύεται με ενάργεια και αμεσότητα, με τον ιδιαίτερο τρόπο της συγγραφέως. Η πόλη, την περίοδο εκείνη, ακόμα βρίσκεται ακόμα στο μεταίχμιο μεταξύ της μετεπαναστατικής Ελλάδας προσπαθώντας να βρει το στίγμα της ως πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους και των ιδεοληψιών (όπως ακριβώς τις θίγει η συγγραφέας αναφορικά με τις διαχρονικές απόψεις των Ελλήνων για τη φύση και τα αίτια των εθνικών δεινών) που δεν έχουν ακόμα αποβληθεί από την συλλογική συνείδηση των κατοίκων της πόλης. Οι περιγραφές του κοινωνικού περιβάλλοντος, οι πολιτικές αναταράξεις, οι στερεότυπες αντιλήψεις επί των οποίων εγκαταβιούν και ζουν οι Αθηναίοι εκείνης της περιόδου, είναι εξαιρετικές, πολύ περισσότερο που λόγω του όγκου της βιβλιογραφίας, είναι ακόμα πιο δύσκολο να επιλεγούν εκείνα τα στοιχεία, τα οποία προσθέτουν στην μυθοπλασία πραγματολογικό ενδιαφέρον και συνδέονται με την πλοκή, αποτελώντας ενιαίο και ισορροπημένο σύνολο. Η θέση της γυναίκας εκείνη την περίοδο (όπως και στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας) είναι το κυρίαρχο στοιχείο, και πάνω σε αυτό το μοτίβο, αλλιώς επί αυτής της κεντρικής ιδέας, διαδραματίζεται η ταραχώδης ιστορία της Ελισάβετ Δούκα, η οποία ωστόσο παρά τα πάθη, τις εντάσεις, τις συναισθηματικές διακυμάνσεις, καταφέρνει με δύναμη ψυχής και θέληση να υπερβεί τον ιδιότυπο "διχασμό", τον οποίο η ίδια βίωσε και να αποδεχθεί τις πράξεις της, τις προγονικές της καταβολές (καταγεγραμμένες στην "μυστική αρχιτεκτονική των οστών", μία φράση η οποία συνδέει την αρχή με το τέλος του βιβλίου) όχι όμως μοιρολατρικά, αλλά αποφασιστικά, συνδέοντας την προσωπική της πορεία με την πόλη της Αθήνας. Χαρακτηριστικά τα σημεία του επιλόγου με την μονοπρόσωπη αφήγηση της Ελισάβετ Δούκα : "....Ζω αγωνίζομαι καθημερινά για το καλύτερο μέσα στις δυνατότητές μου, προσπαθώ να μη βλάψω τον εαυτό μου, φροντίζω για το καλό παράδειγμα και την πνευματική, συναισθηματική και ηθική κληρονομιά που θ΄αφήσω στα παιδιά μου και στα παιδιά των παιδιών μου. Μια πλήρης αποδοχή της ζωής, των εντάσεων της, των δυσκολιών της, των δυσάρεστων εκπλήξεων της, με συμφιλιώνει με τον εαυτό μου. Κι έχω πάντα την αίσθηση του θαύματος ότι είναι απλώς η επίγνωση που δημιουργεί την ομορφιά της ζωής........Δεν ήταν εύκολο να διηγηθώ αυτή την ιστορία σε όποιον δεν γνωρίζει αυτή την πόλη, το παρελθόν της, τα τερτίπια της, τη μυρωδιά της νύχτας όταν πέφτει πάνω στις ρούγες της, όταν τη σκεπάζει η απογευματινή μελαγχολία, όταν πυρώνει ο ήλιος τις πέτρες της, όταν τα χρώματα της αυγής βάφουν χρυσά τα αρχαία απομεινάρια της. Δεν ήταν εύκολο να τη διηγηθώ σε όποιον δεν έχει συμπονέσει αυτή την πόλη για τα πάθη της και δεν έχει νιώσει περήφανος με τους θριάμβους της. Για την Αθήνα μιλάω. Τη μάγισσα. Τη γη μου. Τη γη των προγόνων μου". Ενα βιβλίο αφιερωμένο εξίσου στην πόλη της Αθήνας και στην γυναικεία φύση, όπως διαπλάθεται μέσω της εποχής της, σε συνθήκες που εντείνουν την αντίθεση μεταξύ καλού και κακού, ατομικής ηθικής και κοινωνικής ταυτότητας.

ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΕΜΙΡΗ "Ακαταμάχητος" εκδ. Ψυχογιός 2017

Τι μπορεί να συμβεί στη ζωή μίας εργαζόμενης, φιλόδοξης (με την καλή έννοια του όρου πάντα), όχι ιδιαιτέρως όμορφης, αλλά ενδιαφέρουσας, έξυπνης και γοητευτικής νέας γυναίκας, όταν από καθαρή τύχη γνωρίζει έναν πραγματικά ακαταμάχητο (από άποψη κάλλους) άνδρα ;;; 

Πως μπλέκονται οι επαγγελματικές ανασφάλειες και αγωνίες με την αναμφισβήτητη έλξη δύο τόσο διαφορετικών ανθρώπων, και τι, από τα δύο θα επικρατήσει ;; η επιθυμία για εξέλιξη και εδραίωση σε έναν ιδιαίτερο χώρο (καλλιτεχνικό) ή το πάθος που διακατέχει την Αφροδίτη και τον Ακη ;; 

Η Γεωργία Δεμίρη, ουδέποτε με διέψευσε ως προς τις αναγνωστικές μου προσδοκίες, και το ίδιο συνέβη και τώρα, ανυπομονούσα να το ξεκινήσω, γιατί ήξερα και ξέρω πως θα περάσω πολύ ευχάριστες ώρες και επαληθεύθηκα. 

Με το δικό της ξεχωριστό ύφος γραφής, άμεσο, έξυπνο και σπιρτόζικο, με τη δημιουργία (εξωφρενικών σε ορισμένα σημεία) καταστάσεων που ασφαλώς προκαλούνται από τον "περίεργο" περίγυρο της ηρωίδας της (ο Αρθούρος και ο Πάτροκλος, είναι δύο από τους δευτερεύοντες ήρωες με καταλυτική συμμετοχή στην εξέλιξη της αφήγησης που δεν τους ξεχνάς με τίποτε και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελες να τους έχεις γνωστούς/φίλους/συντρόφους κλπ., ενώ η "Λέσχη Ανάγνωσης" είναι κάτι παραπάνω από ....λογοτεχνικές, ανέμελες και ρομαντικές βραδιές, ουδέποτε δε, θα σκεφτόμουν να ονομάσω τον σκύλο μου .....Γιακουμή !!!!!!, αυτά είναι αρκετά για να κεντρίσουν την περιέργεια νομίζω), ο οποίος (περίγυρος) λειτουργεί ολίγον αυτοβούλως και παίρνει (όχι πάντα και τις πιο επιτυχείς) ..... πρωτοβουλίες...., ο "Ακαταμάχητος" θα μπορούσε στο ουδέτερο γένος να προστεθεί και στον χαρακτηρισμό του ίδιου του βιβλίου...."ακαταμάχητο" και αυτό....

Πολλά από τα στοιχεία που συνέλαβε η συγγραφέας και περιέλαβε στα βιβλία της, απηχούν την σύγχρονη εποχή μας, την δύναμη της εικόνας, μέσω της τηλεόρασης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την αναζήτηση της επιτυχίας με κάθε μέσο και τρόπο, αλλά και την αντίθεση ανάμεσα στο "φαίνεσθαι" και στην ουσία των πραγμάτων, αυτό δε, επιτυγχάνεται με την εύστοχη σκιαγράφηση των συγγραφικών της χαρακτήρων. 

Ενα επίσης από τα πλεονεκτήματα του βιβλίου, το οποίο με εξέπληξε πολύ ευχάριστα, και του προσέδωσε ακόμα μεγαλύτερη αμεσότητα (όπως και ...αιτίες για αβίαστο γέλιο) ήταν η επιτυχής και ακριβής απόδοση του τρόπου ομιλίας ορισμένων εκ των χαρακτήρων (της "ντοπιολαλιάς" ας το πω έτσι), όπως και θα έπρεπε άλλωστε να είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη.  

Συμπερασματικά, πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα, ειδικά για την καλοκαιρινή περίοδο που διανύουμε και έχουμε διάθεση να ξεφύγουμε από την καθημερινότητα, οπότε ένας "Ακαταμάχητος" μπορεί να συμβάλει στην ικανοποίηση της ανάγκης αυτής..., ωστόσο συνιστώ (για ευνοήτους λόγους) να μην διαβάζεται σε ...ανοικτούς χώρους (πχ. παραλίες, βεράντες, ΜΜΜ), απαιτεί προσήλωση, αφοσίωση και ιδιαίτερο χώρο για να γελάσετε με την καρδιά σας. 

ΕΛΕΝΗ ΔΑΦΝΙΔΗ "Μικρή Βαρκελώνη" εκδ. Ψυχογιός 2017

Ευφυέστατο, διασκεδαστικό, οπωσδήποτε προκαλεί (τουλάχιστον) χαμόγελα, με έξυπνους διαλόγους, την ....πρωτότυπη ιστορία του (θα έλεγα ότι όλες σχεδόν οι ηρωίδες της Ελένης Δαφνίδη είναι λίγο ...ιδιόρρυθμες), με λίγες στιγμές γλυκιάς μελαγχολίας για την περίεργη μοναχικότητα της Αλμας και ένα κρυμμένο "μυστικό" που αντιμετωπίζεται με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, στωικότητα και αποτελεί ουσιαστικά το βασικό στοιχείο, γύρω από το οποίο περιστρέφεται η πλοκή της "Μικρής Βαρκελώνης" (και όχι ...μόνο, αναφέρομαι στον ...γεωγραφικό προσδιορισμό, αν το διαβάσετε θα καταλάβετε τι εννοώ). 

Αντενδείκνυται : α) τις μεσημβρινές ώρες ή τις ώρες γεύματος, δείπνου κλπ και β) η ανάγνωση του σε ...ανοικτούς χώρους, λόγω των αισθημάτων ευφορίας που ανυπερθέτως προκαλεί, και των οποίων η αναπόφευκτη εκτόνωση είναι (φυσικά) το ακράτητο γέλιο....

ΔΗΜΗΤΡΑ ΙΩΑΝΝΟΥ "Οι γιοι της γαλανής κυράς", εκδ. Ψυχογιός 2017

Συνηθίζω πολλές φορές, όταν διαβάζω το πιο πρόσφατο έργο κάποιου δημιουργού, να καταλήγω ότι είναι το καλύτερο του, όταν αυτό βεβαίως συμβαίνει, διότι αν σκοπός των δημιουργών είναι να καταστήσουν τις σκέψεις τους και τις ιδέες τους, προσιτές και αγαπητές στο αναγνωστικό κοινό, αυτοσκοπός τους είναι και η εξέλιξη τους και σαφώς η βελτίωσή τους.
Παρακολουθώντας τη συγγραφική πορεία της Δήμητρας Ιωάννου, μπορώ να πω, και ας μου επιτραπεί, ότι από την "Κασσάνδρα" έως τους "Γιους της γαλανής κυράς", η απόσταση που διένυσε ήταν μεγάλη, ως πρωτοεμφανιζόμενη με εξέπληξε πολύ ευχάριστα, αφού διέκρινα ότι διαθέτει όλη τη δυναμική που απαιτείται για τη συγγραφή και δη επιτυχημένη (και για αυτό το λόγο την ακολουθώ πιστά), δικαίωσε τις επιλογές μου, και με το τελευταίο της δημιούργημα, με καθήλωσε (χωρίς καμία υπερβολή). 

Τόπος : η αρχόντισσα των Κυκλάδων, η Σύρος στα χρόνια της ακμής της....και σε κυρίαρχη θέση η "γαλανή κυρά"...
Χρόνος : μέσα του 18ου αιώνα (περίπου και εντεύθεν...) 
Πρόσωπα : η οικογένεια Βονασέρα και ο περίγυρός τους, η πολυτάραχη ζωή τους που επηρεάζεται από τρίτα πρόσωπα, που εισχωρούν και διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην πορεία τους...έως το τέλος... 


Εντυπωσιακό το ξεκίνημα της αφήγησης, εστιάζει στο μυστήριο, που δεν αποκαλύπτεται στον αναγνώστη παρά μόνο πολύ αργότερα, όταν έχει ολοκληρωθεί η σκιαγράφηση των χαρακτήρων, όπως αυτή έχει αποτυπωθεί αδρά και με ιδιαίτερη οξυδέρκεια από τη δημιουργό τους. Η αιώνια μάχη του καλού με το κακό, είναι με βεβαιότητα από τα δημοφιλή και αγαπημένα θέματα της λογοτεχνίας, ανά τους αιώνες, ωστόσο το τελευταίο βιβλίο της Δήμητρας Ιωάννου, μέσω της μυθοπλασίας, και χάρη στην αναμφισβήτητη αφηγηματική δεινότητα της συγγραφέως, τη θέτει ως επίκεντρο της αφήγησής της, γύρω από την οποία περιστρέφεται η πλοκή, έως την κορύφωση αυτής (η οποία είναι εξίσου εντυπωσιακή, έως και ανατρεπτική, πάντως μη αναμενόμενη, με τον πρόλογό της). Οι έξοχες περιγραφές του τόπου, όπου εξελίσσεται η ιστορία, με πλούσια εκφραστικά μέσα και η λιτή αλλά με παραστατικότητα αναπαράσταση του κοινωνικού περιβάλλοντος της εποχής εκείνης, με τις αντιθέσεις του μεταξύ των πλούσιων αστών και του απλού κόσμου, το μεταφυσικό στοιχείο, το οποίο είναι ευδιάκριτο μεν, αλλά όχι τόσο έντονο, τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου, σοφά τοποθετημένο σε κάθε επιμέρους κεφάλαιο, προσδίδουν έντονη δραματικότητα στην αφήγηση, η οποία, διαθέτοντας όλα αυτά τα στοιχεία ελκύουν τον τελικό αποδέκτη αυτών, δηλαδή τον αναγνώστη. Οφείλω να πω, όμως, ότι οι βασικοί χαρακτήρες που συνέλαβε η συγγραφική έμπνευση, ο τρόπος που έκαστος/η εξ αυτών συμπεριφέρθηκε στην πορεία της αφήγησης, και η ξεχωριστή ψυχοσύνθεση τους, από τον Δαμιανό έως και την Μαρκέλλα (δύο χαρακτήρες, εκ διαμέτρου αντίθετοι), είναι από τα στοιχεία εκείνα στα οποία είναι φανερό, τουλάχιστον σε εμένα, ότι δόθηκε ιδιαίτερο βάρος και δικαίως, αφού τα συναισθήματα τους, από τα πιο αγνά έως τα πιο ακραία, οι σκέψεις τους, οι αποφάσεις τους, τα διλήμματά τους, οι προσδοκίες τους και η εξέλιξη της ζωής τους, αποτυπώθηκαν τόσο "ανάγλυφα" (δεν ξέρω και αν είναι ο σωστός όρος, τεχνικά) και με ενάργεια από τη συγγραφέα, ενταγμένα και απόλυτα συνυφασμένα με την "κεντρική της ιδέα" με μοναδική δεξιοτεχνία. Ευλόγως, λοιπόν για εμένα, και επαξίως για τη δημιουργό του, το συνιστώ ανεπιφύλακτα. 

ΠΕΝΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ "Αντίπαλοι στην αγάπη", εκδ. Ψυχογιός 2017

Ενα "διαφορετικό" βιβλίο....από τις ελάχιστες φορές που γυναίκα συγγραφέας με δεξιοτεχνία, λιτότητα, ρεαλισμό και οξυδέρκεια, ακόμα και ευαισθησία μπορώ να πω, αποτυπώνει με αφηγηματικό τρόπο την νοοτροπία, τις σκέψεις, τα όνειρα, τις προσδοκίες και την ψυχολογία έξι ανδρικών χαρακτήρων, από την εφηβεία τους έως την μέση ηλικία, "μεταφέροντας" μέσω της μυθοπλασίας μηνύματα, που ενώ ξεκινούν από την αιώνια διαμάχη των δύο φύλων, την διαφορετικότητα στην αντιμετώπιση της ζωής, στις συμπεριφορές, στο συναισθηματικό στοιχείο που φαινομενικά και μόνο υπερτερεί στο "αδύναμο" φύλο, καταλήγουν με έναν ιδιαίτερα ευφυή τρόπο, για να καταδείξουν πως ο χρόνος, οι συνήθειες, ο αγχώδης τρόπος ζωής και οι μικροεγωισμοί μπορεί να φθείρουν ακόμα και τις ισχυρότερες διαπροσωπικές σχέσεις (είτε συγγενικές είτε ερωτικές) καταλήγουν να είναι θετικά, ελπιδοφόρα, αισιόδοξα και να εστιάζουν, στη σημασία της συντροφικότητας, της συμπόρευσης, της αλληλοκατανόησης, της πραγματικής φιλίας και του σεβασμού, στην πορεία της ζωής (που είναι και αυτή θηλυκού γένους). Είναι βέβαιο, ότι κατά την ανάγνωσή του, οι περισσότεροι/ες (κρίνοντας από τον εαυτό μου πρωτίστως) θα αναγνωρίσουμε έστω και στο ελάχιστο, κάποια στοιχεία του χαρακτήρα μας και των σκέψεών μας, και αν όχι δικά μας, προσώπων που γνωρίζουμε, αγαπάμε και ανήκουν στο φιλικό ή συγγενικό μας περίγυρο. Και αυτό οφείλεται, στο αναμφισβήτητο γεγονός, ότι ο εύστοχος τίτλος του βιβλίου "Αντίπαλοι στην αγάπη" αλλά και το περιεχόμενό του, από την αρχή έως το τέλος, ανταποκρίνονται απολύτως στην πραγματική ζωή, όπου το ζητούμενο, πρέπει να είναι ο συγκερασμός και η συνύπαρξη των αντιθέτων ή και των "ετερωνύμων" που μόνο αντίθετα δεν είναι στην ουσία, γιατί πιο πολλά είναι εκείνα που ενώνουν παρά όσα "χωρίζουν". Οπως όλα της τα βιβλία, έτσι και σε αυτό, η Πένυ Παπαδάκη κάνει τη "διαφορά" προσφέροντας σε εμάς τους πιστούς αναγνώστες της, όχι μόνο ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό ταξίδι, αλλά και ερεθίσματα για να συλλογισθούμε και να προβληματισθούμε, για τα αληθινά και σημαντικά της ύπαρξής μας.

ΦΑΝΗ ΠΑΝΤΑΖΗ "Η ψυχή του πέτρινου σπιτιού", εκδ. Ψυχογιός 2017

Μπορώ να πω από τα καλύτερα βιβλία της κ. Πανταζή....ωραία ιστορία, δοσμένη σε δύο χρονικά μέρη (με εξαίρεση κάποια συγκεκριμένα μέρη του βιβλίου, με διαφορετική χωροθεσία αλλά και χρονική απόσταση από τα άλλα δύο κύρια μέρη) που είναι απόλυτα αναγκαίο για τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν) στην Μονεμβασιά, στο μεταίχμιο δύο αιώνων (17ος και 18ος), με την αίγλη που δικαιολογείται από την ιστορικότητά της, και τη διαχρονική σημασία της ως μίας από τις σημαντικότερες καστροπολιτείες, και στη σύγχρονη εποχή, που, το "νέο" συνοδοιπορεί με το "παλαιό", αφού και η σημερινή πόλη διατηρεί την ομορφιά της και κυρίως την μαγεία της. Οφείλω να πω ότι οι περιγραφές της τοποθεσίας, όπου εξελίσσεται η αφήγηση είναι έξοχες, σε σημείο που θέλεις (αν γίνεται) να μεταφερθείς εκείνη τη στιγμή, στην Μονεμβασιά, να ακολουθήσεις τις διαδρομές και τις αναζητήσεις των χαρακτήρων και να μοιρασθείς μαζί τους, σκέψεις, διλήμματα, συναισθήματα, ζώντας την ένταση των στιγμών, των συνθηκών και των περιστάσεων που καθορίζουν τη ζωή και τις αποφάσεις τους. Κυρίαρχο όλων στοιχείο, κατά την προσωπική μου άποψη, πάντως είναι η δύναμη που μέσα από τις δύο (φαινομενικά και μόνο ασύνδετες) ιστορίες, αποδίδει η συγγραφέας στην μητρική αγάπη και στον πανίσχυρο, μοναδικό και ακατάλυτο δεσμό που μας ακολουθεί όλες και όλους από την πρώτη στιγμή της ύπαρξης μας έως το τέλος. Το "μεταφυσικό" στοιχείο δεν είναι τόσο έντονο, αλλά πολύ αρμονικά τοποθετημένο, χωρίς υπερβολή, στο δεύτερο μισό του βιβλίου, και δεν αποβαίνει σε βάρος της πλοκής, αλλά θα έλεγα, ότι αποτελεί τη φυσική εξέλιξή της. Η αφήγηση είναι ρεαλιστική, ζώσα, αποτυπώνει λιτά και με δεξιοτεχνία, το περιβάλλον της κάθε εποχής, ιδιαίτερα δε, στο πρώτο μισό του βιβλίου, ανταποκρίνεται στην κοινωνική πραγματικότητα της βενετοκρατούμενης Μονεμβασιάς, όσο ακριβώς απαιτείται για να είναι αληθοφανής, ενώ οι συγγραφικοί χαρακτήρες, στο σύνολό τους, έχουν σκιαγραφηθεί έντεχνα και με αρτιότητα, ενταγμένοι πλήρως στην συγκεκριμένη μυθοπλασία. Και επειδή, νομίζω (αν δεν κάνω λάθος) ότι η κ. Πανταζή, πρώτη φορά μας παραδίδει έργο της, που τοποθετείται και σε πρωθύστερη ιστορική περίοδο, θα έλεγα ότι η συγκεκριμένη επιλογή της είναι απολύτως επιτυχής, κρίνοντας από το αποτέλεσμα.

ΕΛΕΝΗ ΤΣΑΜΑΔΟΥ "Οι άνεμοι του χρόνου" εκδ. Ψυχογιός 2016

Ενα από τα καλύτερα ιστορικά μυθιστορήματα που διάβασα φέτος, και, τουλάχιστον απ' όσο θυμάμαι, από τα ελάχιστα που χρονικά τοποθετούνται στα ταραγμένα χρόνια πριν από την Αλωση, στον ελλαδικό χώρο, και συγκεκριμένα στο Δεσποτάτο του Μυστρά και στην ευρύτερη περιφέρεια της Πελοποννήσου, όταν οι Παλαιολόγοι, προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να διαφυλάξουν την ελληνικότητα και τη συνέχεια του γένους, μέσα από τις συμπληγάδες της οθωμανικής απειλής που πλησίαζε και της αδιαφορίας των Δυτικών που εθελοτυφλούσαν. Η αφήγηση ξεκινά με τη συνάντηση στο σήμερα, της αδελφής Θεοπίστης και του Κωνσταντίνου Χρυσοβέργη, των οποίων οι ζωές αρχικά φαίνεται να μην τέμνονται πουθενά, τουλάχιστον, λόγω συνθηκών που αφορούν το χωροχρόνο της πραγματικής τους διαβίωσης, ωστόσο με την εξέλιξη της πλοκής έως την κορύφωση της, διαφαίνεται η άρρηκτη σύνδεσή τους δια μέσω των αιώνων και των ιστορικών συγκυριών, με τη συνδρομή των "ανέμων του χρόνου". Είναι πολλά τα χαρίσματα του συγκεκριμένου βιβλίου και δεν περιορίζονται μόνο στον αριστοτεχνικό συνδυασμό ιστορίας και μυθοπλασίας, στην ακριβή και λιτή αναπαράσταση του κοινωνικού περιβάλλοντος εκείνης της εποχής, όχι μόνο στον Μυστρά, αλλά και στις περιοχές που αποτελούσαν "φραγκικές" κτήσεις, ακόμα και στην Μπαρμπαριά, με τα ήθη, τα έθιμα, τις συνήθειες, τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα, την ανθρώπινη εκμετάλλευση, τις αντιπαλότητες μεταξύ των εκάστοτε ηγεμόνων, τον συνεχή αγώνα επιβίωσης για τους μη έχοντες εκείνης της εποχής και επικράτησης δια της απόκτησης περισσότερης εξουσίας για τους κρατούντες. Η σκιαγράφηση των συγγραφικών χαρακτήρων είναι εξαιρετικά επιτυχής και καθιστά την αφήγηση όχι απλώς ρέουσα με φυσικό τρόπο, αλλά εξόχως ελκυστική. Είναι δε σαφές, ακόμα και αν δεν κοίταγα μέρος της βιβλιογραφίας στην οποία ανέτρεξε η κ. Τσαμαδού, ότι η έρευνα και η αναζήτηση είτε πρωτογενών πηγών είτε ιστορικών κειμένων και μελετών με θέμα την συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ήταν ιδιαιτέρως ενδελεχής και εμβριθής, ίσως και λόγω ...επαγγέλματος που προσδίδει ιδιαίτερο βάρος σε γεγονότα και στοιχεία. Το ιστορικό υπόβαθρο του βιβλίου, τελεί σε πλήρη αρμονία και ισορροπία με την συγγραφική σύλληψη, και η δημιουργός του θέτει τα πρόσωπα που διαδραματίζουν καίριο ρόλο από την αρχή έως το τέλος, δίπλα σε κορυφαίες προσωπικότητες, που φέρουν ιδιαίτερο "βάρος" και αναμφισβήτητα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της μακραίωνης ελληνικής ιστορίας. Ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος που αποτελεί θρύλο για την ιστορία και την παράδοσή μας, τον οποίο ωστόσο, μέσω της αφήγησης και της μυθοπλασίας, η συγγραφέας πιστή στις πηγές της, δεν αρκείται στην εξιδανίκευση του και το τραγικό του τέλος το 1453, αλλά μας παρουσιάζει σταδιακά την πορεία του, από τα χρόνια που έστεκε αρωγός στον αδελφό του Ιωάννη Παλαιολόγο έως την ανάδειξή του στον αυτοκρατορικό θρόνο, ο Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων), που δεν δίστασε, σε χρόνους χαλεπούς, να αναδείξει και να υποστηρίξει σθεναρά τις φιλοσοφικές του θέσεις, για την ελληνικότητα του Βυζαντίου, με τον συγκερασμό της πλατωνικής διδασκαλίας και του χριστιανισμού ως ακρογωνιαίου λίθου της βυζαντινής αυτοκρατορίας, ο Βησσαρίων, ο φωτισμένος ιερομόναχος, που ξεκίνησε από τον Μυστρά, για να καταλήξει στη Δύση, "θύμα" της επιφυλακτικότητας, της καχυποψίας, του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας που επικράτησαν εν ονόματι της διατήρησης ακέραιης της ορθόδοξης πίστης, την κρίσιμη περίοδο της αναζήτησης συμμάχων από το παρηκμασμένο Βυζάντιο και εν μέσω του διχασμού "ενωτικών" και "ανθενωτικών" (η διαχρονική εθνική μας "μάστιγα") και ο Γεώργιος Γεννάδιος, πολέμιος της "ένωσης" των δύο εκκλησιών και εν συνεχεία πρώτος Πατριάρχης μετά την Αλωση, χωρίς να παραλείπονται οι αναφορές στους Λατίνους, στους Γενουάτες, στους Βενετούς και στους Οθωμανούς. Επομένως, όχι απλώς συνιστώ ανεπιφύλακτα το συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά κατέληξα, ότι άξιζε τον κόπο να αναμένω (μιλώντας πάντα προσωπικά) επί τρία έτη, το νέο δημιούργημα της κ. Τσαμαδού, τους "Ανέμους του Χρόνου" να με παρασύρουν, να με γοητεύσουν και να με συγκινήσουν. 

ΜΕΤΑΞΙΑ ΚΡΑΛΛΗ "Κάποτε στη Σαλονίκη", εκδ. Ψυχογιός 2016

Με το πρώτο της βιβλίο, μου κίνησε το ενδιαφέρον (και το κέρδισε), με το δεύτερο (και παρά τα αρνητικά σχόλια ότι αποτελούσε αντιγραφή δημοφιλούς τηλεοπτικής σειράς, στοιχείο που δεν με ενόχλησε προσωπικά καθόλου), επανήλθε ακόμα πιο δυναμικά, το τρίτο το βρήκα υποδεέστερο των δύο πρώτων, αν και μου άρεσε, με το τέταρτο όμως βιβλίο της, το οποίο είναι διαφορετικό από τα τρία προηγούμενα, και ανατρέχει σε άλλες εποχές, ιστορικά κρίσιμες, ταραγμένες, δύσκολες για την Ελλάδα, και ουσιαστικά μεταπηδώντας από το σύγχρονο κοινωνικό/αισθηματικό μυθιστόρημα στο κοινωνικο-ιστορικό είδος, η Μ. Κράλλη, αποδεικνύει πλήρως τη συγγραφική της δεινότητα. 

Στηριγμένο σε ιστορική έρευνα, ναι μεν μένει πιστή στο ιστορικό πλαίσιο, τις συνθήκες, τα γεγονότα, την ατμόσφαιρα, τις ταξικές και κοινωνικές διαφορές και ανισότητες, τις προκαταλήψεις αιώνων που προκλήθηκαν από την συμβίωση πολλών και διαφορετικών εθνών (με κυρίαρχο στοιχείο της διαφορετικότητας, τη θρησκεία, ως συνεκτικό παράγοντα των ομόθρησκων σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής και προσωπικής ζωής, αλλά και τα πολιτικά "πάθη", που την περίοδο του Μεσοπολέμου, όχι μόνο δεν αμβλύνθηκαν, αλλά αντίθετα οξύνθηκαν, με την παρείσφρυση παραγόντων και την επίδραση συγκυριών, που εκτείνονταν πέραν του ελληνικού χώρου) που αναμφίβολα παρουσίαζε η Θεσσαλονίκη εκείνη της περιόδου (τόσο μεσοπολεμικά και κατά την γερμανική κατοχή), χωρίς όμως να επιβαρύνει με περιττά στοιχεία την μυθοπλασία της, αντίθετα μπορώ να πω ότι εντυπωσιάσθηκα από την καίρια επισήμανση και εύστοχη τοποθέτηση αυτών των στοιχείων στην εξέλιξη της βασικής πλοκής του βιβλίου. 

Το ερωτικό/αισθηματικό ύφος είναι σημαντικό στην αφήγηση, πολύ περισσότερο που αυτή εσιτάζεται στην (σχεδόν) καθολική άρνηση και αμφισβήτηση μίας σχέσης μεταξύ αλλοθρήσκων, στην εξέλιξή της και στην κατάληξή της, αλλά ωστόσο και αυτό το στοιχείο, δεν είναι μονόπλευρο (δηλαδή δεν περιορίζεται μόνο στη σχέση Χριστίνας και Αλμπέρτο), αφού ο πολυπρόσωπος χαρακτήρας του μυθιστορήματος (και ο όγκος του επίσης), επιτρέπει (κατά κάποιο τρόπο) στον αναγνώστη να γνωρίσει και άλλες σχέσεις, εξίσου δυνατές και έντονες, που εκτυλίσσονται παράλληλα με το κυρίως θέμα. Στα συν του βιβλίου επίσης, οι ζωντανοί διάλογοι, η λιτότητα στην έκφραση και η αποτύπωση χωρίς εξιδανικεύσεις, ή, αντίθετα χωρίς μελοδραματισμούς, του τρόπου αντίδρασης των κατοίκων της πολυφυλετικής Θεσσαλονίκης, στη γερμανική κατοχή, που κυμαίνεται από το φόβο, την αγωνία, την αντίσταση έναντι του κατακτητή με απροσμέτρητο κίνδυνο έως το δοσιλογισμό και την εθελοτυφλία. 

Είχα βέβαια την αίσθηση ότι μία "ελαφρά" ...μονομέρεια υπήρχε, δεν θα αναφέρω τίποτε παραπάνω, διότι είναι καθαρά υποκειμενική η εκτίμησή μου. Τούτο το τελευταίο δεν επηρεάζει καθόλου την άποψή μου για το βιβλίο, το οποίο στο σύνολό του, το βρήκα συναρπαστικό, πολύ περισσότερο που η δημιουργός του αν και παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό (με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει, για την προώθηση των έργων της), ωστόσο δεν δίστασε να δοκιμασθεί σε ένα άλλο είδος, πιο δύσκολο κατά τη γνώμη μου. Δεν θα εκπλαγώ δε καθόλου, αν το "Κάποτε στη Σαλονίκη" έχει και συνέχεια, δεύτερο μέρος δηλαδή, με δεδομένο το γεγονός, ότι ορισμένες ....επιμέρους ιστορίες, έμειναν λίγο "μετέωρες"......Οπως και να έχει πάντως, είναι θετικό και ευοίωνο το γεγονός, ότι η δημιουργός απέδειξε ότι μπορεί και να βελτιώνεται και να εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου, έχοντας όχι μόνο τις ικανότητες αλλά και την έμπνευση που την καθοδηγεί.

ΣΟΦΙΑ ΒΟΙΚΟΥ "ΨΙΘΥΡΟΙ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑΡΗ", εκδ. Ψυχογιός 2016

Οι «Ψίθυροι του Βαρδάρη», δεν είναι απλώς ένα βιβλίο που στον τίτλο του φέρει το όνομα του βορειοδυτικού ανέμου, που έχει ταυτιστεί με τη Θεσσαλονίκη, αλλά αποτελεί, μοναδικό και ζηλευτό φόρο τιμής στην πόλη, στο ιδιαίτερο ιστορικό της βάρος, που δικαίως το κατέκτησε με την πολυπολιτισμικότητά της, (πολύ πριν ο χαρακτηρισμός αυτός αποκτήσει άλλη βαρύτητα στην εποχή μας και σε κάποιες περιπτώσεις αρνητικό ορόσημο), ως συμβασιλεύουσα κάποτε και συμπρωτεύουσα σήμερα.

Θα μπορούσε ίσως η Σοφία Βόικου, να αντλήσει απλώς κάποια στοιχεία από την έμπνευση της και να αρκεσθεί στη δυνατή και ανατρεπτική (πολλές φορές) ιστορία της Σοφίας, όπως αυτή αποδίδεται είτε πρωτοπρόσωπα με την μορφή των εξομολογητικών αναμνήσεων προς τη συνονόματη εγγονή της είτε τριτοπρόσωπα, στο χρονικό διάστημα που εκτείνεται από την απελευθέρωση της πόλης το 1912 έως και τα δύσκολα χρόνια της γερμανικής κατοχής.

Ωστόσο το βιβλίο της Σοφίας Βόικου, δεν εξαντλείται απλώς στην αφήγηση, και στην ελευθερία της μυθοπλασίας.

Με έναυσμα, την αργοπορημένη και σε κάθε περίπτωση μη αναμενόμενη, «διεκδίκηση» εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, αποζημιώσεων από τους κατοίκους της πόλης, για τους λόγους που η συγγραφέας παραθέτει στον πρόλογο του βιβλίου της, η ιστορία της αγαπημένης της πόλης, ανά τους αιώνες, τόσο γνωστής όσο και άγνωστης στους πολλούς, αποτελεί το ιδανικό κάδρο που «τοποθετεί» την πλοκή, επεξεργάζεται το υλικό της με ιδιαίτερη δεινότητα, εναλλάσσει παρελθόν και παρόν, «μοιράζεται» με εμάς τους αναγνώστες ακόμα και σπάνιο φωτογραφικό υλικό της ίδιας της πόλης, κατά το πρώτο μισό του 20^ου αιώνα, τότε που οι αλλαγές στην πληθυσμιακή δομή και στην κοινωνική διαστρωμάτωση της πόλης ήταν ραγδαίες, παραθέτει αποσπάσματα από δημόσια έγγραφα, αποδεικτικά της ταραχώδους πορείας του ίδιου του γενέθλιου της τόπου αλλά και των ανθρώπων που έζησαν εκεί, για να αναδείξει, όλα εκείνα τα στοιχεία, τα οποία, δικαιολογούν μία από τις τελευταίες φράσεις του βιβλίου της …. «….Γιατί ήταν μία πόλη-γυναίκα που ήξερε να ερωτεύεται με όλη της την καρδιά, δίνει την ψυχή της χωρίς αντάλλαγμα, να συγχωρεί δίχως κακίες».

Οι «Ψίθυροι του Βαρδάρη» είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο, στο οποίο, η αναμφισβήτητη «πρωταγωνίστρια» είναι η ίδια η πόλη…. η οποία μας «συστήνεται» χάρη στη συγγραφική έμπνευση από την αρχή (για όσους δεν την γνωρίζουμε τόσο καλά, όπως άλλωστε και εγώ η ίδια, αλλά και για όσους τη γνωρίζουν, ως κάτοικοί της, λόγω των ιστορικών στοιχείων που παρατίθενται, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της αφήγησης), με τον ευρηματικό, σαφώς υπερβατικό, τρόπο, σκιαγράφησης μίας τσιγγάνας, της «Εσρά», η οποία, σιωπηλά και με ιδιαίτερα οξυμμένες αισθήσεις, μακριά από τα ανθρώπινα, κινείται στην υπόγεια πόλη, διασχίζοντας αιώνες ιστορίας, με μίση, πάθη, τραγωδίες, προκαταλήψεις, μύθους και παραδόσεις, που συνθέτουν την ίδια την ψυχή της πόλης…..

Με τρόπο που αποδεικνύει σεβασμό προς την πόλη, την εξέλιξή της και τη θέση της στην ελληνική ιστορία, η Σ. Βόικου, δεν παραλείπει να δημιουργήσει συγγραφικούς χαρακτήρες, στα πρόσωπα των οποίων, αναπαριστάται επιτυχημένα και με ρεαλισμό, η διαμόρφωση μίας ξεχωριστής κοινωνίας, στην οποία, σε αντίθεση με την υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα (την «παλαιά» Ελλάδα), διαβιούσαν και συγκατοικούσαν, άνθρωποι που αν και ανήκαν σε διαφορετικές φυλές και θρησκείες,  κατάφεραν επί αιώνες να συνυπάρξουν ειρηνικά,  διατηρώντας ήθη, έθιμα, νοοτροπίες, έστω και συγκαταβατικά, ακόμα και σε περιόδους έντασης, πολιτικής αστάθειας και πολεμικών ιαχών, με γνώμονα την αγάπη για την πόλη τους, που έκαστος εξ αυτών, θεωρούσε «δική του», για λόγους και αιτίες, των οποίων οι γενεσιουργές αιτίες, κρύβονται στα βάθη της ιστορίας, αλλά δυστυχώς, θα αποδειχθούν ανεπαρκείς για να διατηρήσουν ακέραιη την πραγματικότητα αυτή….

Θα σταθώ ιδιαίτερα στο κεφάλαιο με τίτλο «Ανταλλαγή», στο οποίο με δραματικότητα, η οποία δεν απέχει πολύ από τις αληθινές και δύσκολες συνθήκες εκείνης της περιόδου, και όσο μπορεί το αίσθημα αυτό να αποδοθεί λογοτεχνικά, διαδραματίζεται και περιγράφεται η ψυχολογική κατάσταση του Σαλί Μπέη, στον οποίο επιβάλλεται, στα πλαίσια της «Ανταλλαγής των πληθυσμών» να αποχωρήσει από την πόλη που γεννήθηκε, μεγάλωσε και αγάπησε, την πόλη των «προγόνων» του, με συνέπεια να επιλέξει την πιο τραγική έξοδο…..Οι σκέψεις οι οποίες του αποδίδονται με ένταση από τη συγγραφέα, αντανακλούν πολλά από τα συναισθήματα που βίωσαν όλοι όσοι, βρέθηκαν αθέλητα, στη δυσχερή θέση να εγκαταλείψουν προγονικές εστίες, την απόγνωση, την απελπισία, την οδύνη, και κυρίως, την μία και μοναδική αλήθεια, η οποία δεν εξαρτάται  από το θρήσκευμα ή την καταγωγή, αλλά συμπυκνώνεται σε μία και μόνο φράση, ότι «το καλό των κρατών δεν συμβαδίζει πάντοτε και με το «καλό» των ανθρώπων»….

Οι ιστορίες όλων εκείνων, των τόσο διαφορετικών και ετερόκλητων ανθρώπων, των οποίων οι πορείες και οι ζωές διασταυρώνονται και αλληλοεπηρεάζονται, υπογραμμίζουν και αναδεικνύουν καταστάσεις και συναισθήματα που αποτυπώνονται με ιδιαίτερα αληθοφανή τρόπο, σε όλη την αφήγηση…..από την τυφλή πίστη στις παραδόσεις και στο αλάθητο της κάθε φυλής έως την ανάγκη προσαρμογής σε συνθήκες συνεχώς μεταβαλλόμενες και ως εκ τούτου εξόχως ρευστές, από την ματαιοδοξία και την αυταρέσκεια στην μισαλλοδοξία, στον φανατισμό και στην καταπάτηση κάθε ιδεώδους, από το πάθος και τον μονόπλευρο έρωτα στην αληθινή αγάπη, είτε αδελφική είτε ερωτική, στην αυταπάρνηση και στην εγκαρτέρηση, από την απόρριψη και την ανασφάλεια στην ανεπιφύλακτη αποδοχή και στην προσφορά, ένα συνεχώς, εναλλασσόμενο συναισθηματικό καλειδοσκόπιο, το οποίο τονίζει ότι η πόλη με έναν δικό της ιδιόρρυθμο τρόπο, υποδόρια και υποσυνείδητα, επηρέασε και επηρεάζει τις ζωές των δικών της ανθρώπων, τότε και τώρα, ανεξάρτητα από την ανθρώπινη βούληση….. γιατί όπως και στο τέλος του βιβλίου αναφέρεται :

«….Η καρδιά της πόλης συνέχιζε να χτυπά για όλους όσοι είχαν ανοιχτά τα μάτια της ψυχής τους και θα συνέχιζε να χτυπά για πολλά χρόνια ακόμα….η Σελανίκ, η Σολούν, η Σαλονίκη, η σημερινή Θεσσαλονίκη, θα συνέχιζε να δέχεται ανθρώπους, φυλές και θρησκείες στους δρόμους, στια πλατείες, στα στενά της. Γιατί ήταν μία πόλη-γυναίκα που ήξερε να ερωτεύεται με όλη της την καρδιά, δίνει την ψυχή της χωρίς αντάλλαγμα, να συγχωρεί δίχως κακίες. ….Φύσηξε Βαρδάρης. Η Εσρά χάθηκε κάτω από την πόλη. Οσο κι αν κόβουν τους παλιούς τους δρόμους, πάντα θα υπάρχουν τρόποι για να φτιάχνεις καινούριους. Οσο η Θεσσαλονίκη θα βλέπει το φως της ημέρας, η καρδιά της υπόγειας πόλης δεν θα σταματήσει να χτυπά….».  

ΕΛΕΝΗ ΔΑΦΝΙΔΗ "Δεν σε είδα, δεν σε ξέρω", εκδ. Ψυχογιός, 2016

Αρκετά καλό, γραμμένο με το γνωστό συγγραφικό ύφος της κ. Δαφνίδη, το οποίο ισορροπεί μεταξύ δύο βασικών στοιχείων : από την μία πλευρά, των χιουμοριστικών σκηνών, οι οποίες είτε περιλαμβάνουν περιγραφές που προκαλούν αβίαστα το γέλιο σε αρκετά σημεία (οι σκηνές της ηρωίδας με τον οδοντίατρο ήταν μακράν οι καλύτερες ως προς αυτό το σημείο), είτε σκέψεις που περιλαμβάνουν αρκετές δόσεις αυτοσαρκασμού, προσδίδοντας αμεσότητα στην αφήγηση και αληθοφάνεια και από την άλλη, μηνυμάτων τα οποία με τρόπο "υποδόριο" διατρέχουν όλη την εξέλιξη της πλοκής του συγκεκριμένου βιβλίου...μηνύματα τα οποία αφορούν το πως μπορούμε να χειριστούμε καλύτερα τις εμμονές μας, τις ιδεοληψίες μας και να ξεπεράσουμε όσα μας ενόχλησαν, μας πλήγωσαν ή μας πίκραναν, χωρίς να χρειάζεται να αναλωνόμαστε σε αρνητικές και κακόβουλες πράξεις και ενέργειες, οι οποίες πολλές φορές, αποδεικνύονται ατελέσφορες και μας βαρύνουν με τις συνέπειές τους, πολύ περισσότερο εμάς τους ίδιους, απ' ότι τους τρίτους (και υπαίτιους...) 

ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΕΜΙΡΗ "Η ζωή είναι γλυκιά", εκδ. Ψυχογιός

«…Τελικά η ζωή είναι τόσο απρόβλεπτη που αξίζει να τη ζεις μόνο και μόνο για να δεις τι θα γίνει παρακάτω και τι εκπλήξεις σου επιφυλάσσει στα επόμενα κεφάλαια…».

Ένα αισιόδοξο και με «θετική διάθεση» για τη ζωή, (τόσο για την ίδια τη ζωή όσο και τη συνονόματη ηρωίδα), βιβλίο, φιλοσοφημένο, με χιούμορ, το οποίο χαρίζει αβίαστα γέλιο, διαβάζοντας, πως ακριβώς αποφασίζει και υλοποιεί τις αποφάσεις της η Ζωή, (όχι πάντα επιτυχημένα ή όπως τις έχει σχεδιάσει), συγκινητικό σε αρκετά σημεία του, και κυρίως ανθρώπινο. Αφού, εκτός από τις αστείες, ζωντανές και κωμικοτραγικές περιγραφές, το χιούμορ και το γέλιο,  συνυπάρχουν, αρμονικά, (όπως ακριβώς στην αληθινή ζωή), οι δύσκολες στιγμές, οι προβληματισμοί, ακόμα και η μοναχικότητα του σύγχρονου τρόπου ζωής. Και όπως αποδεικνύεται στο τέλος, πραγματικά «…  η ζωή είναι τόσο απρόβλεπτη που αξίζει να τη ζεις μόνο και μόνο για να δεις τι θα γίνει παρακάτω και τι εκπλήξεις σου επιφυλάσσει στα επόμενα κεφάλαια…», αφού είναι και γλυκιά και πικρή, αλλά πάντα όμορφη. Ένα πολύ καλό μυθιστόρημα, το οποίο, συστήνω ανεπιφύλακτα, το οποίο «ξεκουράζει» αλλά και «καθοδηγεί» τον αναγνώστη. 

ΚΑΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ "Η καρδιά θυμάται", εκδ. Ψυχογιός 2013

Ένα υπέροχο, βαθύτατα συναισθηματικό, και συγκινητικό βιβλίο, με θέμα τον έρωτα, τον ανθρώπινο πόνο, τη στάση ζωής και τις απαντοχές για προβλήματα και καταστάσεις που ξεπερνούν την καθημερινότητα. Τολμώ να πω, ένα από τα καλύτερα και πιο δυνατά βιβλία της Καίτης Οικονόμου,  γραμμένο με μεγάλη ευαισθησία και τρυφερότητα. Δύο άνθρωποι που μοιάζουν αποξενωμένοι, αντίθετα με ότι θα περίμενε κανείς, αφού η ζωή τους έχει συγκλονισθεί από μία οδυνηρή απώλεια, προσπαθούν ο καθένας με τον τρόπο του να παλέψει με τα συναισθήματα του, να τα αναγνωρίσει, να τα εκφράσει και να ισορροπήσει. Τα λάθη  σε μία ανθρώπινη σχέση, η οποία όσο στέρεη και να είναι, κλονίζεται , αλλοιώνεται, μοιάζει να καταρρέει, και πόση δύναμη ψυχής χρειάζεται τελικά, για να ξεπερασθούν οι ενοχές, οι αμφιβολίες, οι επιφυλάξεις, και η αληθινή αγάπη να βρει το δρόμο της.  Ο τίτλος του βιβλίου «Η καρδιά θυμάται», δεν είναι απλά συμβολικός, αλλά ανταποκρίνεται απόλυτα στην ιστορία που επέλεξε να μας χαρίσει η συγγραφέας, για την ανθρώπινη ζωή, την πορεία της, για τις αποφάσεις που καλούμαστε πολλές φορές να λάβουμε, όταν οι καταστάσεις μας ξεπερνούν, ακόμα δε και για την αναθεώρηση των απόψεων μας και της στάσης ζωής μας, απέναντι στους δικούς μας ανθρώπους μας. Ένα εξαιρετικό βιβλίο, με όμορφες περιγραφές, γραμμένο με το οικείο και αγαπημένο ύφος της Καίτης Οικονόμου, γλυκό και πικρό ταυτόχρονα, με μηνύματα και προβληματισμούς, που φθάνουν και αγγίζουν βαθιά την ψυχή του αναγνώστη.   

ΝΙΚΟΣ ΓΟΥΛΙΑΣ "Ιάσμη, στα χρόνια της ομίχλης", εκδ. Ψυχογιός 2012

Βιβλίο πολυεπίπεδο, με ιστορικές και κοινωνικές αναφορές, και τοποθετημένο χρονικά σε μία περίοδο της νεοελληνικής μας ιστορίας, η οποία δεν απαντάται συχνά σε μυθιστορήματα. Και δεν με εντυπωσίασε μόνο το χρονικό πλαίσιο της ιστορίας, αλλά το γεγονός, ότι σε όλο το βιβλίο, οι διάλογοι μεταξύ των ηρώων, παρουσιάζονται με την τοπική διάλεκτο εκείνης της περιόδου, στοιχείο που δείχνει ότι η συγγραφή του, ήταν αποτέλεσμα όχι μόνο ιστορικής και κοινωνιολογικής έρευνας, αλλά και σεβασμού ως προς τον αναγνώστη. Προσωπικά, ξαφνιάσθηκα ευχάριστα με τους διαλόγους των ηρώων, με τους ιδιωματισμούς, τη σύνταξη και τον τρόπο ομιλίας εκείνης της περιόδου, και πιστεύω ότι προσέδωσε στο βιβλίο, ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Παρά τον τίτλο του βιβλίου, «Ιάσμη», η ιστορία δεν ξεκινά με την ιστορία της Ιάσμης, αλλά εξελίσσεται σταδιακά, μέσα από την ιστορία της Χίου. Ξεκινώντας από τη Χίο, και την καταστροφή της, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, και την ιστορία της οικογένειας του Νικόλα, ταξιδεύουμε στην Σύρο της ίδιας περιόδου, στην Ανω Σύρο, όπου έχουν καταφύγει οι κάτοικοι της Χίου, και όπου ο Νικόλας, θα γνωρίσει μετά από χρόνια την αγάπη στο πρόσωπο της Ιάσμης. Η ερωτική σχέση του Νικόλα και της Ιάσμης, συγκινητική, μοναδική και τραγική θα επηρεάσει το χαρακτήρα και τη ζωή του Νικόλα καταλυτικά, έως το τέλος. Το κυρίαρχο όμως, κατά τη γνώμη μου, στοιχείο του βιβλίου δεν είναι η σχέση αυτή καθεαυτή, αλλά η σύνδεσή της, με την ιστορία του Νικόλα και της οικογένειάς του, και την παράλληλη εξέλιξη της ιστορίας των δύο νησιών, της Χίου και της Σύρου. Η κατεστραμμένη Χίος, αναγεννήθηκε, χάρη στα φημισμένα Μαστιχοχώρια της, και όταν ο παγετός, για άλλη μία φορά, κλόνισε το νησί, βρέθηκαν άλλες διέξοδοι και άλλες επιλογές. Η Σύρος, από την άλλη πλευρά, ταυτόχρονα, αποκτούσε τα πρωτεία, με την Ερμούπολη να αρχίσει να κυριαρχεί, στο εμπόριο, να εντυπωσιάζει με την ανάπτυξή της, κοινωνικά και επαγγελματικά, σε συνδυασμό με την εξέλιξη της τότε ακτοπλοίας, (από τα καίκια στα ατμοκίνητα). Οι περιγραφές των δύο νησιών, και η εξέλιξή τους, μέσα στο βιβλίο, είναι γλαφυρές και ολοζώντανες, και παράλληλα οι προσωπικές ιστορίες των ηρώων (του Ισίδωρου, του Νικόλα, της Ιάσμης, της Ροδόκλειας), είναι στενά συνδεδεμένες με την ιστορία του τόπου τους, αφού, κάθε αλλαγή, είτε θετική είτε αρνητική, και ανεξάρτητη από τις προσωπικές τους επιθυμίες, τους επηρεάζει προσωπικά και συναισθηματικά, παίζοντας σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις τους και στην πορεία της ζωής τους.

ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ - ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ "Σαν τα φύλλα του καπνού", εκδ. Ψυχογιός 2014

Ένα ξεχωριστό, νοσταλγικό και πλούσιο από συναισθήματα, (είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα) ταξίδι στο παρελθόν, το οποίο τελικά αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με το παρόν, μέσα από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο των Λ. Ζώτου και Θ. Καραγεωργίου «Σαν τα φύλλα του καπνού». Ο τόπος όπου εξελίσσεται το πιο καθοριστικό μέρος της ιστορίας, είναι η πόλη της Καβάλας και τα χωριά γύρω από τη Χρυσούπολη, των πρώτων δεκαετιών του 20^ου αιώνα, μια περιοχή γεμάτη αντιθέσεις, που δημιουργήθηκαν με το πέρασμα των χρόνων, ανάμεσα στους εμπόρους και στην αστική τάξη που αναδύθηκε και πλούτισε λόγω της καλλιέργειας του καπνού και στους απλούς χωρικούς, είτε ντόπιους είτε πρόσφυγες, εργαζόμενους στα καπνοχώραφα και στις καπναποθήκες, και αγωνιζόμενους για την επιβίωση και για ένα καλύτερο μέλλον για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Το κοινωνικό αυτό περιβάλλον, μεταδίδεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, με ενάργεια, γλαφυρές περιγραφές τόσο του χώρου όσο και των σκληρών και αντίξοων συνθηκών εργασίας, ρεαλισμό και χωρίς υπερβολές, αφού αποδεικνύεται αναγκαίο για την καλύτερη εξέλιξη και κατανόηση της ιστορίας δύο νέων ανθρώπων, που, από παιδιά συνδέονται με ισχυρούς δεσμούς άδολης παιδικής φιλίας στην αρχή, αγάπης και έρωτα, στη συνέχεια, καθόλου όμως ανέφελα ή ανώδυνα στην πορεία. Με εναλλαγές στην αφήγηση αλλά και στην παράθεση των τόπων, όπου διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα για τον Νικόλα και την Αρετή, των οποίων οι ζωές κινούνται παράλληλα, ο αναγνώστης παρακολουθεί, με ενδιαφέρον αλλά και αδημονία, τις προσωπικές τους πορείες, από την ενηλικίωση τους έως τη βαθιά ωριμότητά τους, τη διαμόρφωση των χαρακτήρων τους, τα έντονα συναισθήματα και τις καταστάσεις που σταδιακά, βιώνουν, όπως, την απελπισία, την απόγνωση, τον πόνο, την οδύνη, την οργή, την έντονη ματαιοδοξία, την απληστία, την μοναξιά και την προσπάθεια απόκτησης υλικών αγαθών και χρημάτων σε βάρος της οικογενειακής ισορροπίας, των ηθικών αξιών και του αισθήματος δικαίου, έως τη στιγμή που απροσδόκητα, μετά από αποκαλύψεις και ανατροπές, αποκαθίσταται η αλήθεια, έστω και αργά, συνοδευόμενη από συγκίνηση, ανακούφιση, λύτρωση και δικαίωση. Η αρμονική αφήγηση και η ενδιαφέρουσα ιστορία, συνδυάζονται άψογα με το γεγονός ότι, από την αρχή έως το τέλος του βιβλίου,  κατά τη γνώμη μου, δεν έχουν παρεισφρύσει ούτε εξωραισμοί ούτε εξιδανικεύσεις (ειδικά των ηρώων), αλλά αντίθετα, η περιγραφή της πόλης της Καβάλας, των περιχώρων της και της ανθρωπογεωγραφίας της, όπως διαμορφώθηκε κατόπιν της εγκατάστασης των Μικρασιατών Ελλήνων,  και η «μεταφορά» των κοινωνικών στερεοτύπων της εποχής εκείνης, πολύ πιο περιοριστικών και ασφυκτικών σε σύγκριση με τα μεγάλα αστικά κέντρα, είναι ακριβείς,  ανταποκρίνονται στο κλίμα και στην εικόνα που επιθυμούν να αποδώσουν οι συγγραφείς και περικλείουν εύστοχα το «περίγραμμα» εντός του οποίου, θα προκύψουν προβληματισμοί, ερωτηματικά, ακόμα και μηνύματα, ανάλογα των επιλογών των ηρώων. Εμεινα ικανοποιημένη από την ανάγνωση του και, παρά την επιφυλακτικότητά μου (αναφορικά με την από κοινού συγγραφή) έμεινα εντυπωσιασμένη και από το γεγονός, ότι, η συνεργασία των δύο συγγραφέων απέδωσε εξαιρετικά καλά. 

ΡΕΝΑ ΡΩΣΣΗ ΖΑΙΡΗ "Ο χορός της Σαλώμης", εκδ. Ψυχογιός 2014

 Πολύ ωραίο βιβλίο, βαθύτατα συναισθηματικό, γραμμένο με ευαισθησία, εστιάζει από την μια μεριά στις προσωπικότητες και των επτά ανθρώπων, των οποίων οι πορείες συνδέονται αλληλένδετα, είτε μέσα από συγκρούσεις, διαφωνίες, διαφορές είτε μέσα από την θέλησή τους να υπερβούν εμπόδια, να βρουν λύσεις σε αδιέξοδα, (ο καθένας με τον τρόπο του βέβαια), να «αγγίξουν» την ευτυχία και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους και από την άλλη στα κυρίαρχα στοιχεία που διαμορφώνουν τον ανθρώπινο χαρακτήρα, από τη γέννησή του έως και την ωριμότητά του. Κυρίαρχο συναίσθημα για όλους τους ήρωες, η αγάπη σε όλες της τις μορφές, είτε ως ο απόλυτος και αγνός έρωτας, είτε ως ανεξάντλητη μητρική αγάπη, είτε ακόμα και ως σαρκικός πόθος, ακόμα και ως μία επώδυνη κατάσταση, η οποία «τραυματίζει» και «πληγώνει» τη συντροφικότητα και τον αλληλοσεβασμό. Οι καταστάσεις και τα συναισθήματα που βιώνουν οι επτά άνθρωποι, ήρωες της ιστορίας, αποτελούν ένα «συναισθηματικό καλειδοσκόπιο», αφού κάθε ένας ξεχωριστά, σκέφτεται, προβληματίζεται, πονά, αποφασίζει και ενεργεί διαφορετικά, ανάλογα με τη στιγμή, τα κίνητρά του, τους απώτερους σκοπούς του, τις επιθυμίες του, ακόμα και τους «περιορισμούς» που επιβάλλονται από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Εως ότου ένας «καταλύτης», όπως προσωποποιείται στο φιλόδοξο, εγωιστικό και επικίνδυνο ακόμα, χαρακτήρα της Δήμητρας, «μιας σύγχρονης εκδοχής της Σαλώμης», (ο τίτλος του βιβλίου είναι εξαιρετικά εύστοχος) με απρόσμενο τρόπο, οδηγεί σε αλυσιδωτές αντιδράσεις, αποκαλύψεις, ανατροπές και στο λυτρωτικό τέλος. Ένα βιβλίο με επίκεντρο τον άνθρωπο, με χαρακτήρες στέρεα δομημένους για το ρόλο που κάθε ένας καλείται να διαδραματίσει κατά την εξέλιξη της πλοκής, με άρτιες περιγραφές σκέψεων και συναισθημάτων των ηρώων, με κορύφωση της έντασης στις κρίσιμες στιγμές κατά τις οποίες, οι επτά χαρακτήρες καλούνται να αποφασίσουν για την ίδια τους τη ζωή, και το οποίο κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον μέχρι την τελευταία του σελίδα. Κλείνοντας τον «Τελευταίο χορό της Σαλώμης», διαπιστώνω για άλλη μία φορά, όχι μόνο τη συγγραφική δεινότητα και ικανότητα της Ρένας Ρώσση – Ζαίρη, αλλά και την μοναδική διεισδυτικότητα της γραφής της, αφού, επαληθεύθηκαν πλήρως όσα, μοιράσθηκε μαζί μας στον πρόλογο του βιβλίου, και η ιστορία, που μας αφηγήθηκε, «σμίγει το χθες με το σήμερα, ταξιδεύει στην ίδια τη ζωή, στη χαρά και στον πόνο, στις αλήθειες και στα ψέματα, στις ίντριγκες και στα πάθη». 

ΤΕΣΥ ΜΠΑΙΛΑ "Το μυστικό ήταν η ζάχαρη", εκδ. Ψυχογιός 2014

«ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΠΡΩΤΑ νὰ ὁρίσω μὲ ποιὰ σημασία θὰ χρησιμοποιήσω τὸν ὅρο «λογοτέχνης». Θὰ ἐννοῶ τὸ συγγραφέα ποὺ τὸ γράψιμο εἶναι γι' αὐτὸν πρῶτα ἀπ' ὅλα τέχνη, ποὺ τὸν ἀπασχολεῖ τὸ ὕφος ὅσο καὶ τὸ περιεχόμενο, καὶ ποὺ γιὰ νὰ καταλάβεις τὰ ἔργα του πρέπει καὶ τὸ ὕφος του νὰ νοιώσεις καὶ τὸ περιεχόμενό τους νὰ καταλάβεις».

Κλείνοντας το «Μυστικό ήταν η ζάχαρη», ανέτρεξα στον ορισμό του Τ. Ελιοτ, με την απόλυτη πεποίθηση, ότι η Τέσυ Μπάιλα, από την πρώτη έως την τελευταία λέξη του τελευταίου βιβλίου της, τίμησε, στο ακέραιο, τον ανωτέρω ορισμό. Ενα πολύ δυνατό βιβλίο, το οποίο παρασύρει τον αναγνώστη, και τον μεταφέρει νοερά, στην προπολεμική, και μετέπειτα στην γερμανοκρατούμενη Κρήτη, και στη συνέχεια, στον Πειραιά και στις γειτονιές του, τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.   Οι περιγραφές της Κρήτης, την περίοδο του Μεσοπολέμου, της Κατοχής, των ανθρώπων της, της κοινωνίας εκείνης της εποχής, με τα ήθη, τα έθιμά της, τους άγραφους και εθιμικούς κώδικες, τις προκαταλήψεις και τις ριζωμένες, από χρόνια ολόκληρα, συνήθειες, είναι όχι απλώς εξαιρετικές, αλλά μοναδικές, αφού συνδέουν άρρηκτα τη μυθοπλασία με την ιστορία του νησιού, είναι δοσμένες με ρεαλισμό και αμεσότητα, η χρήση δε, της κρητικής διαλέκτου, σε όλο σχεδόν το βιβλίο, είναι εντυπωσιακή. Η εξιστόρηση της ζωής της Κατίνας, από την μικρή της ηλικία έως και τη στιγμή που αποφασίζει να ακολουθήσει τον Θέμελη, ανταποκρίνονται απόλυτα στον τρόπο ζωής  και στη θέση των γυναικών, εκείνης της εποχής, τον στενά ανδροκρατούμενο και περιορισμένο, ενώ και ο χαρακτήρας της Κωνσταντάκαινας, της μητέρας της Κατίνας, είναι τόσο στέρεα δομημένος και πλασμένος με τέτοιο τρόπο, που την αναδεικνύει σε ηρωική μορφή, μία μάνα απόλυτα αφοσιωμένη στα παιδιά της, που ξεχειλίζει τρυφερότητα και αγάπη, και μόνο της μέλημα είναι να προσφέρει, με αυταπάρνηση και με τη δική της αλάνθαστη σοφία στην οικογένειά της, γλυκαίνοντας τη ζωή τους με «ζάχαρη» και με τον καλό της το λόγο. Ωστόσο η ζωή της Κατίνας, δεν εξελίσσεται εύκολα. Με τρόπο αβίαστο θα έλεγα και φυσικό, αφού η Κατίνα, μπορεί να μεγάλωσε σε ένα κλειστό και αυστηρά κοινωνικό περιβάλλον, αλλά το πείσμα της και ο ανεξάρτητος χαρακτήρας της, τη χαρακτηρίζουν από μικρό παιδί, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, μεταφερόμαστε στη Δραπετσώνα της δεκαετίας του 1950, όπου η ηρωίδα, ακολουθώντας την καρδιά της και τα συναισθήματα της, και την άδολη αγάπη και αφοσίωση της στον Θέμελη, μετατρέπεται εν γνώσει της σε θύμα, και βιώνει συναισθήματα απόγνωσης και απόρριψης, αγωνίας και μάταιης ελπίδας, υπομένοντας έως το τέλος, μία άνιση συναισθηματικά σχέση. Η πορεία της Κατίνας, έως το τέλος της ζωής της, μας μεταφέρεται ως ένας συνεχής αγώνας επιβίωσης, ανοχής, και στωικότητας, για τον οποίο ωστόσο δεν μετανιώνει, αλλά αποδέχεται με εγκαρτέρηση και με περηφάνια, «αυτή την περηφάνια που μπορεί κανείς να δοκιμάσει όταν συλλογιστεί το παρελθόν του και βρει τη δύναμη να το αγαπήσει». Και νομίζω πως ακριβώς επειδή η Τέσυ Μπάιλα, δεν εξιδανικεύει τη ζωή της Κατίνας, αλλά έχει «κτίσει» μία προσωπικότητα ατόφια, αληθινή, και γνήσια, με τα προτερήματα και τα ελαττώματά της, επιβεβαιώνεται η φράση της Κωνσταντάκαινας, που τη συναντούμε από την αρχή του βιβλίου έως το τέλος : «Η ζωή μοιάζει με παραμύθι. Μια που αρχίζεις να το μιλείς, δεν ξέρεις αν θα’χει δράκους ή πριγκιπόπουλα». 

Οφείλω δε, να πω, και λόγω καταγωγής, ότι, ένιωσα μεγάλη συγκίνηση, διαβάζοντας τα κεφάλαια του βιβλίου που αναφέρονται στην περίοδο από την Μάχη της Κρήτης έως και την απελευθέρωση του νησιού, αφού όλα όσα περιγράφονται σε αυτά,  η αγριότητα του κατακτητή, η κρητική υπερηφάνεια και η λεβεντιά και η αγάπη των απλών ανθρώπων για τον τόπο τους και ο αγώνας για την ελευθερία, ανταποκρίνονται απόλυτα στην ιστορία του νησιού μας και στην κρητική παράδοση.

ΝΙΚΟΛ ΑΝΝΑ ΜΑΝΙΑΤΗ "Εκπτωτος Αγγελος", εκδ. Ψυχογιός 2015

 Πάντα κάθε βιβλίο της κ. Μανιάτη, θίγει ζητήματα, είτε κοινωνικά είτε σε σχέση με την ανθρώπινη φύση και τις συνέπειές τους, μέσα στο περιβάλλον που κάθε ένας/κάθε μία από εμάς κινούμαστε και ζούμε. Το τελευταίο της βιβλίο, ασχολείται με την ιστορία της Σοφίας, ενός παιδιού, που βιώνει άθελά του μία κατάσταση, η οποία μπορεί, να θεωρείται αποτρόπαια μεν, συνηθισμένη δε (ίσως ακούγεται περίεργο, αλλά στην εποχή μας, κατά την κρίση μου, συμβαίνει), ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση, η συγγραφέας δεν παραμένει απλώς στην εξιστόρηση ή στην αποτύπωση και περιγραφή της βαρύτητας των γεγονότων. Ο "Έκπτωτος Αγγελος", θα μπορούσε άριστα να θεωρηθεί και ψυχογραφική μελέτη για τις επιπτώσεις της άρνησης, της απόρριψης και της έλλειψης συναισθηματικής ασφάλειας, που "εισπράττει" ένα παιδί σε τρυφερή ηλικία, και το ακολουθούν στην πορεία του προς την ενηλικίωση. Επιπτώσεις που δεν περιορίζονται μόνο σε έντονη ανασφάλεια, ή σε δυσκολία κοινωνικής προσαρμογής, αλλά πολύ βαθύτερες και πολλές φορές δυσδιάκριτες ή μη αντιληπτές από το στενό περιβάλλον, όχι λόγω αδιαφορίας, αλλά λόγω άγνοιας. Στον "Εκπτωτο Αγγελο" η μικρή ηρωίδα, η Σοφία με τις σκέψεις και τις αντιδράσεις της, προκαλεί πολλά και διαφορετικά συναισθήματα, όλα τόσο έντονα και δυνατά, και αυτό είναι (πλέον της λογοτεχνικής αξίας του βιβλίου), προσωπικά για εμένα το σπουδαιότερο επίτευγμα της συγγραφέως. Εκκινούμενη από πραγματικό περιστατικό, όπως διάβασα σε συνέντευξή της, επέλεξε να ασχοληθεί συγγραφικά, με ευαισθησία και χωρίς υπερβολές, με ένα δύσκολο θέμα, που μας αφορά όλους, είτε ατομικά είτε συλλογικά, "μεταφέροντας" κατά μία έννοια, τις παιδικές ανησυχίες και φόβους, που πολλές φορές αδυνατούν να εκφρασθούν, προς τα έξω, με πολύ διαφορετικό τρόπο. 

ΠΕΝΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ "Παιχνίδια ζωής", εκδ. Ψυχογιός, 2010

«….Ο Θεός υπάρχει. Στο καλό που κάνουμε, στη βοήθεια που δίνουμε, στην αγάπη που νιώθουμε και σ΄ όλα αυτά που έχουμε και που μας κάνουν ευτυχισμένους. Είναι μέσα μας και εσύ τον κουβαλάς. Μην κολλάς σε έναν θάνατο. Η ζωή είναι αθάνατη, όχι οι άνθρωποι. Και η ζωή είναι όμορφη ακόμα και μέσα από την ασχήμια της. ….».

Το απόσπασμα το οποίο ξεχώρισα από τα «Παιχνίδια Ζωής» (μέσα σε πολλά άλλα), νομίζω, ότι είναι από εκείνα που δίνουν το στίγμα του βιβλίου,  αφού μέσα από τις σελίδες του, και την πορεία της ζωής της Νίκης, (η οποία συνδέεται άρρηκτα με τη ζωή της Ελπίδας, με τρόπο μεταφυσικό, μπορώ να πω, αλλά και τόσο αληθινό ταυτόχρονα),  μεταδίδονται  στον αναγνώστη μηνύματα για την ανθρώπινη ζωή. Γραμμένο με ευαισθησία, τρυφερότητα, πολυεπίπεδο και πολυπρόσωπο, το βιβλίο της Πένυς Παπαδάκη, είναι ένα λογοτεχνικό «ερέθισμα» για το μυαλό και την ψυχή του αναγνώστη που αναζητά κάτι περισσότερο από μία ιστορία, γραμμένη με μυθοπλαστικό τρόπο.  Η Νίκη, η ηρωίδα της ιστορίας, γνωρίζει στην ενήλικη και ώριμη ζωή της πια, και από δική της επιλογή, ορμώμενη από δική της εσωτερική ανάγκη, ανθρώπους διαφορετικούς από την ίδια αλλά και μεταξύ τους, κάποιοι από αυτούς στην πορεία συνδέονται μεταξύ τους, κάποιοι άλλοι θα της δώσουν την ευκαιρία να βιώσει και να κατανοήσει γεγονότα και καταστάσεις, τα οποία προηγουμένως τα αντιμετώπιζε περισσότερο αποστασιοποιημένα. Ολοι όμως, και ο καθένας ξεχωριστά, θα της δώσουν την ευκαιρία, να αναμετρηθεί με τις ψυχικές της αντοχές, να προσφέρει τη βοήθειά της  και τη συμπαράστασή της με το δικό της τρόπο, να νιώσει αληθινά τους ανθρώπους που η ίδια επέλεξε να πορευθεί μαζί τους, να δώσει από το περίσσευμα της αγάπης της, για να  γαληνέψει και η δική της ψυχή στο τέλος. Τα «Παιχνίδια Ζωής» τελικά μας μεταφέρουν και μηνύματα ζωής : πόσο βαρύνουν στη συνείδηση μας και στην ψυχή μας, και μας ενοχλούν λίγο ή πολύ, οι επιλογές μας, οι αποφάσεις μας, οι συμπεριφορές μας απέναντι στους δικούς μας ανθρώπους, ο χρόνος, τον οποίο πολλές φορές δεν μετράμε και θεωρούμε ότι μας δίνεται απεριόριστα για να δείξουμε τα αληθινά μας αισθήματα, και πως μπορούμε όλες αυτές τις αμφιβολίες, τους προβληματισμούς, ακόμα και τις ενοχές, να τα αμβλύνουμε, (τουλάχιστον) με έναν μοναδικό και μόνο τρόπο, την ανιδιοτελή αγάπη και το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, όσο δύσκολο και αν είναι στην εποχή μας, γιατί ποτέ δεν είναι αργά.