ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΒΟΥΡΔΟΥΝΗ "ΟΙ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ", εκδ. Κέδρος 2016

Ο τίτλος του, αν μη τι άλλο ελκυστικός, κινεί την περιέργεια.....η περιγραφή στο οπισθόφυλλο ενδιαφέρουσα.....το πρώτο μυθιστόρημα της Ιφιγένειας Βουρδούνη, αφηγείται την (μία όχι και τόσο συνηθισμένη) ιστορία μίας ελληνικής οικογένειας, εγκατεστημένης στην Κέρκυρα, κατά τη διάρκεια της ξενικής κατοχής.....δεν περιορίζεται όμως στην εξιστόρηση, στο (αρχικά) ιταλοκρατούμενο και εν συνεχεία γερμανοκρατούμενο νησί, αλλά ξεκινά από την Κέρκυρα, επεκτείνεται στην Αθήνα, στην Ευρυτανία, στο Δίστομο, στο Βερολίνο, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και πλησιάζοντας στο τέλος, καταλήγει πάλι στην αρχή .....Η αφήγηση μέσα από τις αναμνήσεις του Αργύρη, του μικρότερου γιου της οικογένειας, καταλαμβάνει το χρονικό διάστημα πέντε ετών, χωρίς η συγγραφέας να παραλείπει σημαντικά ιστορικά γεγονότα, τα οποία όμως χάρη στη σωστή χρήση του μέτρου για την παράθεσή τους, δεν "βαρύνουν" την πλοκή, απλά "προσθέτουν" το κάθε ένα με το δικό του τρόπο, στοιχεία αναγκαία για την διαμόρφωση και εξέλιξη των χαρακτήρων. 

Ομολογώ ότι θα επιθυμούσα λίγο πιο ενδελεχή ανάλυση της προσωπικότητας του Αρη, ο οποίος αναδεικνύεται από την αρχή έως το τέλος, εκείνο το πρόσωπο που μοιραία, καταλυτικά και δραματικά επηρεάζει τις ζωές όλων, από τους γονείς έως και τα αδέλφια του, οι οποίοι, εκτός του άχθους του πολέμου, και όλων των αρνητικών συναισθημάτων που αναπόφευκτα προκαλεί, αντιμετωπίζουν αθέλητα ή ανέχονται ηθελημένα (είναι ιδιαίτερα έντονη η αντίθεση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τρόπους "αντιμετώπισης" σε όλο το βιβλίο και δεν θα αναφέρω τίποτε παραπάνω για αυτό), την απέχθειά του, την οργή του και την εκδικητική του διάθεση. 

Ωστόσο, η άψογη διείσδυση στη συναισθηματική κατάσταση των χαρακτήρων της (με την ...μικρή επιφύλαξη που ανέφερα, και σε κάθε περίπτωση είναι υποκειμενική), είναι εκείνο το στοιχείο που χαρακτηρίζει επιτυχώς τη συγγραφική γραφή, αφού με επάρκεια αποδίδονται οι σκέψεις, οι προβληματισμοί, τα διλήμματα, οι αγωνίες, οι προσδοκίες και οι ψυχολογικές μεταπτώσεις των ηρώων, παράλληλα με όσα αισθήματα βιώνουν από την αρχή ως το τέλος....

...όπως, τον φόβο, την αγωνία, τον πόνο, την απόγνωση, την οργή, την πίκρα, το αίσθημα της απόρριψης, την αγάπη, το πάθος, το φθόνο, το μίσος ....

Ο τίτλος του βιβλίου, αποδεικνύεται εν τέλει συμβολικός, κατά τη δική μου ερμηνεία πάντα....τονίζει την αντίστιξη ανάμεσα στην ηρεμία και στην ψυχική γαλήνη των ειρηνικών καιρών, και των απλών πραγμάτων που έχουμε την τύχη να χαιρόμαστε, απερίσπαστοι από ερωτήματα για τη θνητότητα και το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης, και της αγριότητας του πολέμου, πολύ περισσότερο, όταν εξαιτίας του ο άνθρωπος καθίσταται έρμαιο καταστάσεων που δεν μπορεί να ελέγξει και να επηρεάσει και αισθάνεται ευάλωτος, ανασφαλής, και αδύναμος να αντιδράσει, είτε λόγω των συνθηκών είτε λόγω ιδιοσυγκρασίας. 

Πλησιάζοντας μάλιστα προς το τέλος του βιβλίου, όπου σε μία παράγραφο εμπεριέχεται η φράση "ελαιώνες του Βερολίνου", καταλήγω να πω, ότι εκτός από συμβολικός είναι και επιτυχής τίτλος, πολύ περισσότερο που συνδυάζεται με την αμείωτη κορύφωση του ενδιαφέροντος αναφορικά με την εξέλιξη της ιστορίας, την οποία σε καμία περίπτωση δεν θα χαρακτήριζα εύλογη ή αναμενόμενη.  

Το τέλος του βιβλίου είναι γλυκόπικρο, θα έλεγα, δεν είναι αμιγώς ούτε ευχάριστο αλλά ούτε και δυσάρεστο (μία μονομερής, θα έλεγα, ολοκλήρωση της πλοκής μάλλον θα με ξένιζε), θα το χαρακτήριζα μάλλον ταιριαστό και ανάλογο της δραματικότητας της ιστορίας που διάβασα. 

Για πρώτη συγγραφική εμφάνιση, οι "Ελαιώνες του Βερολίνου", με βεβαιότητα ανταποκρίθηκαν στις δικές μου αναγνωστικές προσδοκίες, και αποτελεί μία ενδιαφέρουσα πρόταση κοινωνικής και ιστορικής μυθιστορίας. 

           

ΕΛΕΩΝΟΡΑ ΣΟΥΡΛΑΓΚΑ "Πάσπορτ, μία αληθινή περιπέτεια", εκδ. Κέδρος 2012

Αργησα να το ....ανακαλύψω. ...ίσως γιατί ο τίτλος του παραπέμπει σε άλλο λογοτεχνικό είδος, ή φανταζόμουν μυθοπλασία βασισμένη σε πραγματικά περιστατικά (που είναι και πιο σύνηθες). Εκανα λάθος διότι είναι κυριολεκτικά η αφήγηση της "περιπλάνησης" της Ε. Σουρλάγκα, όπως η ίδια ονομάζει την προσωπική της ιστορία που είχε σχέση με το κυριότερο αγαθό όλων, την υγεία και τον τρόπο που χειρίσθηκε την "περιπέτεια" αυτή και πως, τελικά, κατάφερε να την ξεπεράσει. Ειλικρίνεια, (οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι υπαρκτοί, δεν έχουν αλλαχθεί ούτε τα ονόματα, όπως και οι διάλογοι !!!!!!!), αυθορμητισμός, αμεσότητα, ρεαλισμός, χιούμορ (όσο απίστευτο και αν φαίνεται, .....δίνοντας στην ασθένεια της μέχρι και .... ανδρικό όνομα !!!!), συγκίνηση και κυρίως μάθημα αξιοπρέπειας, ψυχικής δύναμης και θάρρους. Η αφήγηση ρέει, όχι μόνο γιατί ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα που βίωσε η ίδια η γράφουσα, που είχε το σθένος να χαρακτηρίσει την ασθένειά της "μια αληθινή περιπέτεια", αλλά γιατί μοιράζεται σκέψεις και συναισθήματα με όσους διαβάσαμε το βιβλίο της, πάσχοντες ή μη, με τόσο λυτρωτικό τρόπο, θα έλεγα, με τρυφερότητα και ευαισθησία, χωρίς ίχνος αυτολύπησης ή ηττοπάθειας, αλλά με αγάπη για τη ζωή και την κάθε ημέρα της.....Τουλάχιστον αυτό εισέπραξα εγώ, κλείνοντας την τελευταία του σελίδα.....Ομολογώ ότι με εξέπληξε πολύ ευχάριστα.

Ενα πολύ μικρό απόσπασμα : 

"....Στεκόμουν στο κατάστρωμα, περιτριγυρισμένη από αυτή την ανατολή που μιλούσε, μύριζε και κουνιόταν. Η ανατολή συνέβαινε παντού γύρω μου, με πλησίαζε, με δοκίμαζε, με σαγήνευε και τελικά με κατάπιε. Εκανα ένα γενναίο μακροβούτι μέσα της, έγινα ένα κομμάτι της, μια στάλα αφρός, ένα φτερό γλάρου, ένας κόκκος άμμου, ένα ίχνος από άυλο ροζ και τίποτε μα τίποτα δεν υπήρχε πια, παρά μονάχα το ξεκίνημα μιας μέρας που περικλείει το ξεκίνημα όλης της ζωής. Είχα τις ίδιες απέραντες πιθανότητας να ζήσω ή να χαθώ με όλα τα πλάσματα, τα χρώματα και τα υλικά αυτής της μίας, ενιαίας και μοναδικής ζωής που τώρα μόλις ξεκινούσε και κάθε μέρα ξεκινούσε, ξανά και ξανά και για πάντα…….."

JANE THYNNE "Μαύρα Ρόδα", εκδ. Κέδρος 2016

Στηριγμένο πάνω σε ιστορική έρευνα και αξιόπιστες πηγές, μεταφέρει τον αναγνώστη στο προπολεμικό Βερολίνο όπου κυριαρχεί η άνοδος του ναζισμού με κάθε τρόπο και κάθε μέσο, στο σύνολο της κοινωνικής ζωής της Γερμανίας (χωρίς να εξαιρούνται από τον "προσηλυτισμό" και την προπαγάνδα, ούτε τα παιδιά....), αλλά και όπου ζουν, κινούνται, ελίσσονται (όπως μόνο εκείνοι ξέρουν) πολύπλευρες και διαφορετικές (μεταξύ τους) προσωπικότητες, σε μία "βαριά" ατμόσφαιρα, ανασφάλειας, φόβου για το μέλλον, εγρήγορσης και εκατέρωθεν καχυποψίας για όσους αντιτίθενται στο καθεστώς, κρυφά ή φανερά, και ως αντίστιξη, για όσους αδημονούν να αναβιώσουν τη δόξα και την αίγλη της παλιάς Γερμανίας, σε συνθήκες αισιοδοξίας, εθνικής "υπερηφάνειας" και ευφρόσυνης διάθεσης, παραβλέποντας ή αγνοώντας ηθελημένα τις ιδεοληψίες, τα λάθη, και την μισαλλοδοξία της κυβέρνησης του Τρίτου Ράιχ. Σε αυτό το περιβάλλον, αναγκαστικά λόγω των συνθηκών, κινούνται μαζί με τους οπαδούς, τα υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης και όσους ανήκουν στο περιβάλλον τους, άτομα που ενεργούν για λογαριασμό και κατ' εντολήν των δικών τους κρατών, είτε εξαρχής είτε στην πορεία της ιστορίας που εξελίσσεται, όπως και η ίδια η ηρωίδα, η οποία εν τέλει αποφασίζει να συνδράμει το κατασκοπευτικό έργο των Βρετανών, αντιμετωπίζοντας πρώτα απ' όλα τις δικές της αμφιβολίες, υπερβαίνοντας τις δικές της επιφυλάξεις και ευνόητους φόβους, και επιδεικνύοντας θάρρος και ψυχική δύναμη, σε κάποια σημεία, ασύμβατα ακόμα και με τον χαρακτήρα της. Το πλήθος των ιστορικών στοιχείων και γεγονότων που παρατίθενται, είναι άψογα και αρμονικά συνδεδεμένα με την πλοκή, πολύ περισσότερο, που στους συγγραφικούς χαρακτήρες, προστίθενται και διαδραματίζουν ενεργό ρόλο, πρόσωπα τα οποία συνέδεσαν άρρηκτα τη ζωή τους με την άνοδο και την πτώση του Χίτλερ. Η σκιαγράφηση αλλά και η απόδοση της ψυχολογικής κατάστασης των χαρακτήρων, είναι λιτή, περιεκτική και ρεαλιστική, χωρίς υπερβολές, όπως άλλωστε ταιριάζει με το χρονικό πλαίσιο που έχει τοποθετηθεί η αφήγηση. Ενα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα, το οποίο συνδυάζει μυθοπλασία και ιστορία, και χάρη στο οποίο ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με κρίσιμες χρονικά περιόδους του πρώτου μισού του 20ου αιώνα (των οποίων η επίδραση έως και σήμερα, είναι σημαντική, αν όχι καταλυτική.....για την πορεία της Ευρώπης), ενώ, ο βασικός συγγραφικός χαρακτήρας, η Κλάρα Βάιν, θα έλεγα ότι όχι μόνο δεν εξωραίζεται, ή δεν μυθοποιείται, αλλά αντίθετα όπως παρουσιάζεται με τις συναισθηματικές διακυμάνσεις της, από τις προσδοκίες για μία καλύτερη ζωή, έως και την αποφασιστική και ενεργή συμμετοχή της, σε πράξεις και ενέργειες που απαιτούν τόλμη, ανάληψη πρωτοβουλιών αλλά και άγνοια κινδύνου, καθίσταται πολύ συμπαθής ...ίσως για αυτό, συνεχίσθηκαν οι συγγραφικές της "περιπέτειες", τις οποίες ελπίζω να γνωρίσουμε σύντομα και στην αντίστοιχη ελληνική έκδοση.... 

"Ο χρόνος με τη Ρόζι", Ευάγγελος Μαυρουδής, εκδ. Κέδρος 2014

Τελείως διαφορετικό από την εξαιρετική τριλογία της "Επιστροφής στη Σμύρνη", αλλά εξίσου αξιόλογο, με εξέπληξε πολύ ευχάριστα. Η ιστορία του ήρωα, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, "διατρέχει" την μεταπολεμική Ελλάδα, τις έντονες αλλά και αξέχαστες δεκαετίες (με τα θετικά τους και τα αρνητικά τους), με νοσταλγία, χιούμορ καιαυτοκριτική διάθεση. Ο Ε. Μαυρουδής, ξεκινά εύστοχα την αφήγηση της ζωής του Ιορδάνη, από την τελευταία απόφασή του, όντας σε σημείο απόγνωσης και δυσανεξίας (θα έλεγα) του ιδίου του ήρωα προς τον εαυτό του, και σε τέσσερα διαφορετικά κεφάλαια, το κάθε ένα "δανειζόμενο" το όνομά του, από τις εποχές του χρόνου, εκτείνεται όλη η προσωπική του πορεία, ξεκινώντας, σταδιακά, από τα παιδικά του όνειρα, και καλύπτοντας τις εφηβικές του προσδοκίες, την πίστη του σε αξίες και ιδανικά, τις ανατροπές που θα καθορίσουν σταδιακά την επαγγελματική του εξέλιξη και την ιδιωτική του ζωή, τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες και τα αισθήματα του, κινούμενα και πολυεπίπεδα, από τον ενθουσιασμό έως την απογοήτευση, σε μία απόλυτα ρεαλιστική και γήινη ισορροπία. Η Ρόζι, δεν είναι απλώς μέρος του τίτλου, ή ένα πρόσωπο συγκεκριμένο, που στην εξέλιξη της πλοκής, θα διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην εκτέλεση της απόφασης του Ιορδάνη, αλλά, όπως "κυλά" η αφήγηση, και κατά τη δική μου αντίληψη, η Ρόζι, "διασπάται" και "προσωποποιείται" σε αυτόνομες προσωπικότητες, μία ηρωίδα διαχρονική, αλλά όχι μονοσήμαντη, κινούμενη παράλληλα με τη μετάβαση όχι μόνο του λογοτεχνικού ήρωα, αλλά κάθε ανθρώπου από την παιδική ηλικία έως την ωριμότητα, συμβολίζοντας τη συνέχεια των ονείρων, των επιθυμιών, και της προσπάθειας να μη συμβιβασθούμε και να και να αφεθούμε σε μία συμβατική ζωή, έως το τέλος, αλλά αντίθετα να "παλεύουμε" για την πραγματοποίηση των προσδοκιών μας, στο μέτρο του δυνατού. Μυθιστόρημα κοινωνικό, ψυχογραφικό, τοποθετημένο χρονικά σε κρίσιμες περιόδους της νεότερης ιστορίας (τα γεγονότα των οποίων σίγουρα επιδρούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ήρωα), με χαρακτήρες πλήρεις, με άμεση και μεστή γραφή,χωρίς υπερβολές ή εξωπραγματικές δραματοποιήσεις των γεγονότων, μου άφησε τις καλύτερες θετικές εντυπώσεις, και ενίσχυσε την άποψή μου για την δύναμη της γραφής του συγγραφέα.

Ιφιγένεια – Ειρήνη Τέκου «Μνήμες χαμένες στην άμμο», εκδ. Κέδρος 2014

«…..Ακόμη κι αν κάποιος σ’ τα πάρει όλα, αυτό που δεν μπορεί ποτέ να σου κλέψει είναι οι αναμνήσεις σου, κι αυτές είναι που αξίζουν τελικά». 

Το πρώτο μυθιστόρημα της Ιφιγένειας Τέκου, με το συμβολικό τίτλο «Μνήμες χαμένες στην άμμο», ο οποίος επιβεβαιώνεται από το τέλος της ιστορίας των δύο αδελφών, της Αννας και της Μαρίκας,δικαίως, έχει αφήσει θετικές εντυπώσεις σε όσους το διαβάσαμε, και εύχομαι στη συγγραφέα, το έργο της, να συνεχίσει την ανοδική του πορεία. Τοποθετημένο μέσα σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, την Κωνσταντινούπολη του 1955, και τους Ελληνες, που βίωσαν για άλλη μία φορά, το μένος, την εμπάθεια, το φθόνο των Τούρκων, η συγγραφέας με μέτρο, παρουσιάζει, στο βαθμό που είναι επαρκής και απολύτως αναγκαίος, για την εξυπηρέτηση της πλοκής, τα πραγματικά γεγονότα, τα οποία καθόρισαν και επηρέασαν αποφασιστικά και δραματικά την πορεία της ζωής δύο αγαπημένων αδελφών, που αποχωρίσθηκαν αθέλητα, για αρκετά χρόνια. Παρακολουθούμε τις παράλληλες ζωές της Αννας και της Μαρίκας, σε διαφορετικούς τόπους και συνθήκες, με κυρίαρχα στοιχεία, τους ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς, την ανάγκη της Μαρίκας και των δικών της ανθρώπων, για επιβίωση, ακόμα και σε ένα εχθρικό (πάντως μη φιλικό) περιβάλλον, όπου παράγοντες ανεξάρτητοι, από τις επιθυμίες, τα όνειρα και τις προσδοκίες των ανθρώπων, διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής τους και την ισχυρή ψυχική θέληση, που, διακατέχει κάθε άνθρωπο, όπως η Αννα, σε κρίσιμες στιγμές της ζωής, για «επαναπροσδιορισμό» και συνέχιση της, με άλλους όρους και συνθήκες, παρά τις απώλειες και την απόγνωση. Η περιγραφή της συναισθηματικής και ψυχικής κατάστασης των βασικών χαρακτήρων του βιβλίου, είναι απολύτως ρεαλιστική, ανταποκρινόμενη σε όλο το πνεύμα του βιβλίου, κατά τη γνώμη μου, αφού εναλλάσσονται διαδοχικά, και αρνητικά και θετικά συναισθήματα, όπως, ο πανικός, ο φόβος, η απόγνωση, η ανακούφιση, η ελπίδα, η αγανάκτηση, η αισιοδοξία, επικρατούν όμως όλων η αδελφική αγάπη και το δώρο της αληθινής και ανιδιοτελούς φιλίας, σε δύσκολες και επώδυνες στιγμές. Ένα πολύ ενδιαφέρον και αξιόλογο βιβλίο, με διαχρονικά και ισχυρά μηνύματα, που, αποδεικνύει, ότι πράγματι, οι αναμνήσεις, είτε ευχάριστες είτε δυσάρεστες, αποτελούν ένα πολύτιμο και αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ψυχής, πολύ περισσότερο, όταν τις μοιράζεσαι με αγαπημένους σου ανθρώπους, γιατί ακόμα και τότε, από την μια μεριά, η χαρά και η νοσταλγία γίνονται άρρηκτοι συνδετικοί κρίκοι και από την άλλη ο πόνος και η πίκρα απαλύνονται.