ΚΑΛΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016 - 2017

Σεπτέμβριος, ο μήνας που μυρίζει "σχολείο" ....

1.- Ποίημα: Ο Σεπτέμβρης είναι αγόρι (Ρ.Καρθαίου)

Ο Σεπτέμβριος πάντα δες, έχει όλα τα παιδάκια, φίλους και συμμαθητές Ο Σεπτέμβριος είναι αγόρι Κι έχει ολόχρυσο καπέλο Και χρυσό το πανωφόρι . Τα παπούτσια του είναι φύλλα, που έχουν πέσει από τα πλατάνια, Και τα μάγουλα του μήλα. Σάκα κρατάει από νερό Κι έχει μέσα τα βιβλία Από σύννεφο και αφρό Με του ανέμου τα ποδάρια Τρέχει δίχως να τον βλέπεις. Στον βημάτων του τα’ αχνάρια Διαμαντάκια θε’ να βρεις, Σταγονίτσες, σταγονίτσες μιας ολόχρυσης βροχής . Ο Σεπτέμβριος είναι αγόρι Κατεβαίνει από τα δάση, Κατεβαίνει από τα όρη. Κι έρχεται για να χτυπήσει μια πελώρια καμπάνα, Το σχολείο να αρχινήσει. 

2.- Ελλη Αλεξίου "Τρίτο Χριστιανικό Παρθεναγωγείο"

«...Σε κείνο το ξεπεσμένο σχολείο βρέθηκαν σαν να 'ναι συγκεντρωμένες όλες οι έδρες της γνώσεως που λένε στα Πανεπιστήμια ... (και) ...σήμερα ξέρω ποια γνώση μου μετέδωσε, που με ελευθέρωσε και μ' έσωσε για όλη μου τη ζωή. Γνώση που μ' απάλλαξε από ένα σωρό μιζέριες και κακομοιριές καθημερινές. Μικροπράγματα που με βασάνιζαν. Μα η ζωή δεν είναι γεγονότα μεγάλα. Αυτά που μας φαίνουνται παραμικρά της καθημερινής ζωή, αυτά αποτελούν την ίδια την ζωή. Κείνο το σχολείο με τη δυστυχία του με καθάρισε και με απολύμανε από τις μιζέριες μου...»
«...Ήξερα απ' όξω και ανακατωτά τις βιογραφίες των μεγάλων παιδαγωγών της ανθρωπότητος «από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον», ήξερα όλη την ψυχολογία θέμα προς θέμα με τις «σχετικές εφαρμογές εις την αγωγήν», «καλαισθητικόν συναίσθημα, νόμοι συμμετρίας και εφαρμογαί αυτών εις την αγωγήν», «Βούλησις, έξις, πάθος κ.λ.π. και εφαρμογαί αυτών εις την αγωγήν», όλα πράματα άχρηστα για σήμερο.
Τότε που τα διάβαζα, καλά ήσαν, πήρα έναν καλό βαθμό εξαιτίας τους˙ μα τώρα δασκάλα δεν ήξερα πώς να τα εκμεταλευτώ και να τα εφαρμόσω στο σχολείον μου...»

3.- Όταν ήμουν δάσκαλος" - Ιωάννης Κονδυλάκης (απόσπασμα)

Εις την μελέτην της γραμματικής προσετέθη η μελέτη της αριθμητικής. Το πείσμα και η ανάγκη μού έδωκαν και την απαιτουμένην νέαν καρτερίαν, αλλά δεν ηδύναντο να δώσουν και εις την μνήμην μου την πειθαρχίαν των αριθμών εις ην δεν είχε συνηθίσει. Και πολλάκις πράγματα τα οποία είχα εννοήσει και απομνημονεύσει την προτεραίαν με διέφευγαν την επιούσαν. Το δέος το οποίον διετήρουν από τους μαθητικούς χρόνους δια τα μαθηματικά, επέφερε σάστισμα και ταραχήν εις την διάνοιάν μου, καθ’ ην στιγμήν επεχείρουν να παραδώσω.
Είχα παρατηρήσει όμως δύο των μαθητών μου, ιδίως δε εις εκ των μεγαλυτέρων, ονόματι Μανούσος, είχαν εξαιρετικήν νοημοσύνην και επιμέλειαν και ήσαν δυνατοί εις όλα τα μαθήματα. Και είχα ήδη αρχίσει να επωφελούμαι τας γνώσεις και την αντίληψίν των εις την τεχνολογίαν. Ερωτών αυτούς, δια να ίδω τάχα εάν γνωρίζουν τον γραμματικόν κανόνα, υπεβοήθουν την μνήμην μου δια των απαντήσεών των και ούτω διδάσκων εδιδασκόμην. Εσκέφθην δε να εφαρμόσω και εις τας δυσκόλους περιστάσεις της αριθμητικής την μέθοδον ταύτην.
Οσάκις τα προβλήματα μου εφαίνοντο δύσκολα, έλεγα με την μεγαλυτέραν αφέλειαν:
-Μελετήσατε αυτά τα προβλήματα. Περιττόν να σας τα παραδώσω. Είναι ευκολώτατα, παιγνιδάκια.
Την ημέραν δε καθ’ ην είχαμε αριθμητικήν, εκάλουν τον αμελέστερον να λύση τα «παιγνιδάκια», βέβαιος ων εκ των προτέρων ότι θ’ απετύγχανεν. Εκάλουν έπειτα άλλον και άλλον και ούτω παρέτασσα τους ασθενεστέρους προ του μαυροπίνακος. Τελευταίον εκάλουν τον ένα εκ των επιλέκτων:
- Έλα συ, Κώστα, να τους δείξης ότι δεν μπορούν να νοιώσουν τα ευκολώτερα των πραγμάτων. Προσέχετε καλά, ανόητοι!
Ο Κώστας ήρχιζε την λύσιν, εγώ δε παρηκολούθουν δια του ενός οφθαλμού τα τελούμενα επί του μαυροπίνακος, δια δε του άλλου όχι πλέον τας σημειώσεις μου, αλλά την φυσιογνωμίαν του Μανούσου. Ο τυφλοσούρτης μου ήτο ζωντανός τώρα. Εάν έβλεπα επιδοκιμαστικά νεύματα ανεφώνουν:
-Βλέπετε τώρα, τι εύκολα πράγματα σας εντρόπιασαν; Εύγε, Κώστα! Κάμε το άλλη μια φορά να το νοιώσουν.
Και ούτω ο Κώστας εδίδασκε τους συμμαθητάς … και τον διδάσκαλόν του.
Εάν όμως διέκρινα εις την φυσιογνωμίαν του Μανούσου σημεία αποδοκιμασίας, μορφασμόν ή μειδίαμα, ήρχιζα να κινώ την κεφαλήν:
-Δεν τα κατάφερες, Κώστα, και θα καλέσω το Μανούσο να σου βάλη τα γυαλιά… Για σκέψου λίγο… Ας είναι, δεν τα καταφέρνεις… έλα, Μανούσο!
Ο Κώστας απεσύρετο κατακόκκινος και παρεχώρει την θέσιν του και την κιμωλίαν εις τον αντίζηλον. Διότι ούτω κατώρθωνα συγχρόνως ν’ αναπτύσσω μεταξύ των δύο επιλέκτων άμιλλαν, ήτις υπεδαύλιζε και διετήρει τον ζήλον και την επιμέλειάν των. Ο Μανούσος πάντοτε με καταπληκτικήν ευκολίαν εύρισκε την ορθήν λύσιν. Αλλά τι θα εγίνετο, Θεέ μου, αν ήτο και αυτός ως οι άλλοι; Μίαν φοράν παρ’ ολίγον να ευρεθώμεν εις το αδιέξοδον τούτο. Επρόκειτο περί της υφαιρέσεως εσωτερικής ή εξωτερικής, δεν ενθυμούμαι καλά. Ο Κώστας περιήλθεν εις αμηχανίαν, το δε πρόσωπον του Μανούσου δεν εξέφραζε τίποτε. Τώρα μάλιστα με παρετήρει και αυτός προσπαθών να μαντεύση την λύσιν από τας κινήσεις της φυσιογνωμίας μου. Αλλ’ εγώ είχα φυσιογνωμίαν σφιγγός ανεξερεύνητον, ενώ εντός μου εσφάδαζε αγωνία φοβερά. Αλλά τι να γίνη; Ο Κώστας είχε κοκκινίσει μέχρι των ώτων και κύψας την κεφαλήν, παρητήθη από την αδύνατον επιχείρησιν. Ηναγκάσθην δε να καλέσω τον Μανούσον και συγχρόνως εσκεπτόμην πυρετωδώς τι να είπω και τι να κάμω εν περιπτώσει καθ’ ην θα εψεύδετο και η τελευταία μου ελπίς. Και πράγματι μετ’ ολίγον ήρχιζε να κοκκινίζη και ο Μανούσος και εψιθύρισε:
- Παράξενο πράμα! Εχθές το ’καμα χωρίς καμμία δυσκολία.
Ο διδάσκαλος είχε καθήκον πλέον να παρέμβη με τα φώτα του· αλλ’ ο διδάσκαλος δεν ενόει ν’ αναμειχθή εις πράγματα τόσον εύκολα, από τα οποία δεν ενόει τίποτε. Και ανεκουφίσθη με μίαν σκέψιν: «Το κάτω κάτω καταργούμεν την υφαίρεσιν. Σήμερον δεν την χρησιμοποιούν πια. Η νέα μέθοδος…» Με αυτήν την «νέαν μέθοδον» εδικαιολόγουν πολλά πράγματα.
Αλλ’ καθ’ ην στιγμήν ήνοιγα το στόμα δια να καταργήσω την υφαίρεσιν, ήνοιξε το ιδικό του και ο Μανούσος – καλή του ώρα! – και επρόφερεν έν επιφώνημα, πλήρες χρηστών ελπίδων:
- Α! Το βρήκα.
- Έλα, Αρχιμήδη! του είπα. Εγώ προς τιμωρίαν δεν σ’ εβοήθησα… Έπειτα πρέπει να μάθετε να σκέπτεσθε μόνοι σας… Η νέα μέθοδος αυτό επιβάλλει.
Και όταν οι αριθμοί έφθασαν εις αίσιον πέρας:
- Ωραία! ανεφώνησα. Βλέπεις ότι δεν εχρειάζετο και μεγάλη φιλοσοφία… Αμέ όταν θα διδαχθήτε Άλγεβραν εις το γυμνάσιον, πώς θα κάνετε; Εκεί να ιδήτε αλαμπουρνέζικα! Εγώ, που ήμουν ο πρώτος της τάξεώς μου εις τα μαθηματικά (ω, αν με ήκουεν ένας καθηγητής των μαθηματικών με παραγναθίδας!)... Έλα κάνε το άλλη μια φορά να δούνε και οι άλλοι.
Φαίνεται όμως ότι η ηθοποιία μου δεν κατώρθωνε να κρύπτη τελείως την αδυναμίαν μου εις την οξυδέρκειαν του Μανούσου. Εις τούτο άλλως συνετέλουν και αι σπερμολογίαι του καλού μου συναδέλφου, αίτινες, αν δεν επιστεύθησαν, αφήκαν όμως υπονοίας. Και μου εφάνη ότι ο Μανούσος δεν μου εδείκνυεν από τινός όλον τον σεβασμόν, ότι ήρχισε να γίνεται αλαζών, μαντεύσας ίσως ότι είχεν την ανάγκην του ο διδάσκαλος. Ο κίνδυνος δεν ήτο μικρός· και έπρεπε να παταχθή ταχέως το κακόν πριν ή γενικευθή και μετατραπή εις ανταρσίαν. Έπρεπε να του πάρω τον αέρα, δια να μη μου τον πάρη αυτός. Και μίαν ημέραν, ενώ διήρχετο πλησίον μου και μου εφάνη ότι δεν μ’ εχαιρέτησεν ή ότι μ’ εχαιρέτησεν αμελώς, τον εσταμάτησα και με οργήν του είπα:
- Γιατί δεν χαιρετάς, ε; Γιατί δεν χαιρετάς;
- Εχαιρέτησα, δάσκαλε, απήντησεν ωχριάσας.
- Τόσον καλά εχαιρέτησες ώστε δεν σε είδα. Αλλ’ εγώ δεν ανέχομαι αυθαδείας. Τας κόβω μία και καλή.
Και συγχρόνως με την τελευταίαν λέξιν επλατάγισαν δύο ραπίσματα εις τα μάγουλά του.
- Τι νόμισες; Είσαι ο πρώτος στα μαθήματα, αλλ’ οφείλεις να είσαι και ο πρώτος εις την συμπεριφοράν… Πήγαινε και άλλη φορά να είσαι προσεκτικώτερος!
Και απομακρυνόμενος είπα μονολογών:
- Και να μου μαθαίνης καλά το μάθημα.

4.- "Ενα παιδί μετράει τα άστρα" - Μενέλαος Λουντέμης

«Κι άλλοτε, κύριε γυμνασιάρχα, μου κλείσατε το δρόμο και λυπάμαι που δε μ’ αφήνετε να το ξεχάσω. Ξέρω ότι μισείτε τη φτώχεια. Ότι περιφρονείτε την κακοτυχιά των άλλων, ότι αποστρέφεστε την ορφάνια. Ξέρω ότι τα γράμματα τα πουλάτε μόνο σε κείνους που τα πληρώνουν ακριβά. Μα -σας ρωτώ- ξέρετε κανέναν, που να τα ’χει πληρώσει ακριβότερα από μένα; Ορίστε τα ‘βιβλία’ μου, κύριε γυμνασιάρχα. Τα καταθέτω στην έδρα. Είναι όλα κι όλα αυτό το τετράδιο. Σας το αφιερώνω. Για να σας θυμίζει ένα άρρωστο, άστεγο και καταδιωγμένο παιδί, και την απάνθρωπη στάση που του δείξατε. Χαίρετε!». [Απόσπασμα από το βιβλίο]

5.- Ζωρζ Σαρρή και Αλκη Ζέη ....
Και πάλι στο σχολείο...

Το μυθιστόρημα της Ζωρζ Σαρή Ε. Π. (1995) αναφέρεται στη σχολική ζωή και ειδικότερα στη φιλία της με τη συμμαθήτριά της Άλκη (Ζέη), με την οποία από τότε είχαν αποφασίσει ότι θα είναι Ε[νωμένες] Π[άντα]. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, όλες οι συμμαθήτριες της Σχολής Θηλέων επιστρέφουν από τις καλοκαιρινές διακοπές, σχολιάζουν τις εντυπώσεις και τις εμπειρίες που έζησαν και, μέσα σε κλίμα αισιοδοξίας και χαράς, ξεκινούν τη νέα σχολική χρονιά.

"Η τάξη γιορτάζει τη χαρά της πρώτης μέρας. Αγκαλιές, φιλιά, γέλια, φωνές και ψίθυροι, μικρά και μεγάλα μυστικά, φρεσκοσιδερωμένες ποδιές, καινούρια παπούτσια, καινούριες τσάντες, μαλλιά κοντά, μαλλιά μακριά, κοτσιδάκια, κοτσίδες, πιαστράκια, μπαρέτες, χτενάκια, κορδέλες. Μάτια λαμπερά γεμάτα θάλασσες και βουνά, γεμάτα παιχνίδια, γεμάτα τρέλες. Η τάξη ξεχείλισε από τις καλοκαιριάτικες αναμνήσεις. Η κάθε μαθήτρια έχει να λέει για το δικό της καλοκαίρι.
Η Λένα πήγε στην Κηφισιά, έμενε σ' ένα μεγάλο ξενοδοχείο, το «Σεμίραμις»... Έτρωγε μεσημέρι βράδυ στο εστιατόριο...
Η Ίντα πήγε στο νησί των Ιπποτών, στη Ρόδο...
Η Αθηνούλα πήγε στο σπίτι της γιαγιάς, στο Παλιοσέλι της Κόνιτσας.
- Η γιαγιά μού έκανε όλα τα χατίρια.
(Ο πατέρας της και η μητριά της πήγαν πάλι στην Ευρώπη...)
Η Άλκη στο αιώνιο Μαρούσι με τις βόλτες του.
- ... και το βράδυ πηγαίναμε με τη Λενιώ στον κινηματογράφο...
Η Αννούλα στο Φάληρο με καπέλο ως να γείρει ο ήλιος κι ύστερα μάλλινο ζακετάκι, να μην κρυολογήσει το παιδί...
- Αχ!
Η Ζωρζ ξυπόλυτη στο Καβούρι.
- Φεύγαμε με τη Ρενέ πρωί, πολύ πρωί, να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι, και γυρίζαμε για φαγητό περασμένες δύο. Τα βράδια...
- Πού πήγες διακοπές; ρώτησα τη Λίλη.
Κι αυτή, δίχως να χρωματίσει τη λέξη, απάντησε:
- Στο Παρίσι.
- Και πώς είναι ο Παρίσι;
- Πώς θες να 'ναι; Παρίσι.
Η Κική πήγε στη Μάνη.
- Ε, και να βλέπατε τον πύργο των παππούδων μου! Στους τοίχους κρέμονται οι πρόγονοί μας, και στο σκαλιστό μακρόστενο τραπέζι κάθονται είκοσι τέσσερα άτομα, και πάνω από το τραπέζι έχει έναν πολυέλαιο μπρούντζινο με είκοσι τέσσερις λαμπτήρες...
Η φαντασμένη. Άντε να ξεχωρίσεις, όταν μιλάει, το ψέμα από την αλήθεια...
Η Αθηνά πήγε στην Κερασιά, στο σπίτι της γιαγιάς. Διάβαζε, έγραφε στις φίλες της, έγραφε στίχους.
Η Όλγα πήγε -πού αλλού;- στο Χιλιομόδι. Η Πόπη στο Λουτράκι, η Τίλδα στη Γλυφάδα, έχουν δικό τους σπίτι εκεί...
Η Ποζέλι δε θα 'ρθει φέτος στο σχολείο. Πέρσι κουράστηκε πολύ, να ξυπνάει νωρίς για να προλαβαίνει τα μαθήματα. Πώς να ταιριάζει το νυχτερινό τραγούδι με τη Σχολή Θηλέων; Άλλωστε, τώρα το όνομά της μπήκε με μεγάλα γράμματα έξω από τη Μάντρα του Αττίκ.* Γύρω του, τη νύχτα, αναβοσβήνουν πολύχρωμα λαμπιόνια. Αντίο, Ποζελάκι...
- Πώς σε λένε; ρώτησαν την καινούρια οικότροφο.
- Μαριάννα Κωβαίου.
- Σε ποιο σχολείο πήγαινες;
- Στη Θεσσαλονίκη... Τώρα οι γονείς μου μ' έστειλαν εδώ.
Αδύνατη, μικροκαμωμένη, με το κεφάλι γεμάτο μπούκλες και μπουκλάκια. Ομορφούλα.
Παρ' ολίγο να μην έρθει ούτε η Μίνα.
- Ήθελε ο μπαμπάς μου να με στείλει στο Τορόντο, σ' έναν αδερφό του που δεν έχει παιδί, πολύ πλούσιο... Εγώ δεν ήθελα, φοβόμουν να φύγω, και η μαμά έμπηξε τις φωνές: «Δε δίνω σε κανέναν τα παιδιά μου, τα θέλω όλα κοντά μου...».
Η Μίνα έχει έντεκα αδέρφια.
Και η Άλμπα, η λιγομίλητη, τους είπε πως πήγε στην Αίγινα και πως τα είχε περάσει πολύ ωραία.
(Δεν τους είπε πως ο Αιμίλιος, ο αδερφός της Μαρίνας, την τελευταία μέρα του καλοκαιριού τής γλίστρησε κι ένα ραβασάκι μέσα στην τσέπη. «Σ' αγαπώ», της έγραφε, κι εκείνη δεν κοιμήθηκε όλη τη νύχτα. Τώρα τον σκέφτεται...)
- Η Αίγινα είναι το πιο όμορφο νησί του κόσμου.
Δεν πρόλαβε να πει άλλα. Η Ζωρζ την έκοψε:
- Μα κι εγώ έχω πάει στην Αίγινα, στη Βαγία. Έκανα γαϊδουροκαβαλαρία, κι ο ναός της Αφαίας* ήταν πάνω από το κεφάλι μας. Ο Παναγιώτης, ο φίλος μου...
- Τα ξέρουμε... τα ξέρουμε, μας τα 'χεις ξαναπεί! φώναξαν οι φίλες της.
Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι.
Όταν μπήκε στην τάξη η κυρία Ερασμία, με το ράσο της και τις μαύρες παντόφλες, όλες οι μαθήτριες ήταν αναψοκοκκινισμένες.
- Αγαπηταί μαθήτριαι, σας εύχομαι καλήν πρόοδον... Η δεσποινίς Κλάρα θα σας ανακοινώσει το πρόγραμμα.
Μόλις απομακρύνθηκε η κυρία Διευθύντρια, έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα. Η αγαπημένη καθηγήτρια ανέβηκε στην έδρα -ήταν όμορφη, πιο όμορφη από πέρσι. Καινούριο ταγεράκι, μπλε με άσπρες κουκκίδες, και μπλε γρα-βάτα. Μούρλια! Ευχαρίστησε για την υποδοχή και τους έκανε νόημα να σταματήσουν. Τους είπε:
- Καλές μου φίλες, με πολλή χαρά σάς ξαναβρίσκω. Πιστεύω πως φέτος θα πούμε πολλά, πιο πολλά από πέρσι... Δε χρειάζεται να φωνάξω κατάλογο. Μόνο μια καινούρια μάς ήρθε. Καλώς όρισες, Μαριάννα... Φέτος, συνέχισε η δεσποινίς Κλάρα, θα δώσουμε μεγάλη βαρύτητα στη γλώσσα. Θα διαβάσουμε κλασικούς και σύγχρονους συγγραφείς, και, φυσικά, ποίηση. Θα είμαι πολύ απαιτητική στην έκθεση. Θα συζητάμε κάθε συντακτικό λάθος, ως και τη στίξη. Η φαντασία του κειμένου θα είναι προσωπική σας επιλογή. Θα είσθε ελεύθερες να γράφετε σωστά, το τονίζω, σωστά, ό,τι προτιμάτε... Και, για να κάνουμε καλή αρχή, σας παρακαλώ για την ερχόμενη Πέμπτη να γράψετε μια έκθεση με θέμα: Το καλοκαίρι μου.
Οι μαθήτριες ενθουσιάστηκαν. Ήταν η έκθεση που ταίριαζε στο κοντινό τους χτες. Η κάθε μαθήτρια θα είχε τα δικά της να πει. Δεκαεννιά ξεχωριστά καλοκαίρια. Η δεσποινίς Κλάρα είχε διαλέξει Το θέμα!
Πριν ακόμη χτυπήσει το κουδούνι, δίχως μολύβι και χαρτί, έτσι στον αέρα, η καθεμιά είχε ξεκινήσει την έκθεσή της. «Πρέπει η δική μου να είναι η καλύτερη...», σκεφτόταν η Ζωρζ. Ήθελε να ξεπλύνει την περσινή ντροπή της αντιγραφής. Αν τα κατάφερνε να πάρει άριστα ή έστω ένα λίαν καλώς, τότε θα ομολογούσε στη δεσποινίδα Κλάρα την απάτη και θα της ζητούσε συγγνώμη. Δε θα δυσκολευόταν να γράψει την έκθεση, είχε τόσα και τόσα ζήσει στο Καβούρι της! Θα τα έγραφε όλα, για την καφασωτή παράγκα, τη θάλασσα στα πόδια τους, τις βουτιές από τον ψηλό βράχο και τα τραγούδια της παρέας στην ακρογιαλιά με την πανσέληνο που ανατέλλει. Αχ, πώς να περιγράψει αυτή την ασημένια γραμμή που σκίζει στα δυο την ασάλευτη θάλασσα!
Να σταματήσει το χρόνο πάνω σε μια κόλλα χαρτί, να ζήσει για πάντα την ομορφιά του καλοκαιριού της! Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε το λοφάκι, με το σεντόνι άσπρη χλαμύδα και με το χρυσαφί κοντάρι, το ξύλο που είχε βάψει η χρυσοχέρα η Ρενέ! Κυρίαρχος του κόσμου!
- Έι, τη σκούντηξε η Άλκη, χάζεψες; Ας κατεβούμε στην αυλή.
Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες έκοβαν βόλτες, κουβέντιαζαν, κι ήταν τα λόγια τους άσπρα πουλιά που φτερούγιζαν γύρω τους.

Ζ. Σαρρή, Ε.Π., Πατάκης"

5.- Ποίημα: Ο Σεπτέμβρης είναι αγόρι (Ρ.Καρθαίου)

Ο Σεπτέμβριος πάντα δες, έχει όλα τα παιδάκια, φίλους και συμμαθητές Ο Σεπτέμβριος είναι αγόρι Κι έχει ολόχρυσο καπέλο Και χρυσό το πανωφόρι . Τα παπούτσια του είναι φύλλα, που έχουν πέσει από τα πλατάνια, Και τα μάγουλα του μήλα. Σάκα κρατάει από νερό Κι έχει μέσα τα βιβλία Από σύννεφο και αφρό Με του ανέμου τα ποδάρια Τρέχει δίχως να τον βλέπεις. Στον βημάτων του τα’ αχνάρια Διαμαντάκια θε’ να βρεις, Σταγονίτσες, σταγονίτσες μιας ολόχρυσης βροχής . Ο Σεπτέμβριος είναι αγόρι Κατεβαίνει από τα δάση, Κατεβαίνει από τα όρη. Κι έρχεται για να χτυπήσει μια πελώρια καμπάνα, Το σχολείο να αρχινήσει

ΤΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Στις 6 Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται εξήντα ένα χρόνια από τα "Σεπτεμβριανά" της Κωνσταντινούπολης....Θα ανατρέξουμε σε ορισμένα βιβλία ελλήνων συγγραφέων, των οποίων το θέμα άπτεται με εκείνη την ιστορική περίοδο, και με τις τραγικές συνέπειες για τον Ελληνισμό της Πόλης ....

1.- Στο βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη "55» (εκδόσεις Αγρα) διαβάζουμε τις αναμνήσεις της Μαρίκας Σεφέρογλου, αδελφής της γιαγιάς του συγγραφέα, γέννημα θρέμμα της Πόλης και αυτόπτη μάρτυρα των βιαιοτήτων των Τούρκων που συνέβησαν τον Σεπτέμβριο του 1955. 

Ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα και περιλήψεις : 

(αμέσως μετά την παράθεση παρατίθεται το λινκ της αναδημοσίευσης)  : 

"....Κάτι μαγειρευόταν από καιρό, κάτι ζυμωνόταν σε βάρος μας, που ημέρα με την μέρα φούσκωνε μέσα στα σπλάχνα του τουρκικού λαού. Ο Τύπος με τα πύρινα άρθρα του, το ραδιόφωνο με τις ανθελληνικές εκπομπές του, οι πολιτικοί με τις απειλητικές ρητορείες τους, οι μουεζίνηδες στα κηρύγματα και οι χοτζάδες στους μεντρεσέδες, ο καθένας απ’ το μετερίζι του έκανε την ανοιχτή προπαγάνδα του υπέρ μιας ελεύθερης τουρκικής Κύπρου, και την πιο συγκρατημένη υπέρ μιας Τουρκίας καθαρής και αμόλυντης, δίχως ξένους υπηκόους – αλίμονο, ξένοι εμείς! – και προπάντων χωρίς Ρωμιούς, υποδαυλίζοντας μιαν αδιάπτωτη φλόγα, που χρόνια, καθώς φαίνεται, σιγόκαιγε στο βάθος της ψυχής του πτωχού ιδίως Τούρκου, του νεήλυδος κατοίκου της Βασιλεύουσας, και ζωντάνευε το όνειρο να χαρούν την Κωνσταντινούπολη όπως την ήθελαν , να γίνει – «Ίνσαλλαχ» εύχονταν – επιτέλους δική τους η Σταμπούλ, όταν πλέον τα μέγαρα, τα εστιατόρια, τα καταστήματα και τα βακούφια που ανήκαν στους Ρωμιούς – που όμως αυτοί ήταν που έδιναν και τον τόνο της ακμής της Πόλης-θα περνούσαν στα χέρια τους.

Ένα μήνα πριν είχαν προειδοποιήσει το Πατριαρχείο, στην διένεξη μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος για το Κυπριακό, να φροντίσει να εκφράσει φανερά τη στήριξή του υπέρ των τουρκικών απόψεων. Η παραμικρή ιδιωτική ή δημόσια φιλονικία ακόμη και για μηδαμινά, άσχετα και όχι πολιτικά ζητήματα, ανάμεσα σε Τούρκο και Ρωμιό μπορούσε σκοπίμως να προκαλέσει διαστρέβλωση και να οδηγήσει από πλευράς του πρώτου σε μηνυτήρια αναφορά περί δήθεν εξυβρίσεως του κράτους. Προκλήσεις δέχονταν καθημερινώς οι δικοί μας με το τίποτε, καθ’ οδόν, σε χώρες εργασίας, σε καφενεία, σε κέντρα διασκεδάσεως. Μέσα στον περίβολο του Πατριαρχείου, παρόλο που τον τελευταίο καιρό το φύλαγε ενισχυμένη φρουρά της αστυνομίας, έριχναν κάθε τόσο πέτρες, ενώ έσπασαν τα τζάμια Μεγάλης Σχολής, από την πίσω πλευρά, εκεί που βρίσκεται η εκκλησία του Μουχλιού. Εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας, όπως η Χουριέτ, η Ντουνιά, η Ουλούς, η Γενί σαμπάχ, πρωτοστάτησαν σε ανθελληνικό οίστρο. Εκτόξευαν απροκάλυπτα ανυπόστατες κατηγορίες εναντίον της ομογένειας και προετοίμαζαν το έδαφος για τα Γεγονότα. Στη φανατική Τερτζουμάν δημοσιεύτηκε άρθρο στο οποίο το Φανάρι χαρακτηρίστηκε ως «ιστορικό κατάλοιπο του Βυζαντίου», ενώ ο δημοσιογράφος ζητούσε την εκδίωξή του από την Τουρκιά με το αιτιολογικό ότι αποτελεί «προγεφύρωμα μελλοντικών κινδύνων». Η Βατάν έγραψε ότι όχι μόνον η Κύπρος αλλά και η Δυτική Θράκη και τα νησιά του Αιγαίου ήταν τουρκικά. [σελ. 180-181].....

Το πλάνο δράσης ήταν πολύ έντεχνα μελετημένο στα σκοτεινά επιτελεία. Οι εμπνευστές των προγραφών ήταν καλά κρυμμένοι στα γραφεία τους. Οι πρωτοστατούντες αρχηγοί των ομάδων των Νεοτσετών ήταν έξυπνοι, ηγεμονικές φυσιογνωμίες, στολισμένοι στην πένα. Τα μπουλούκια της ποδηγετούμενης μάζας, οι συμμορίες των εξαθλιωμένων σατανάδων, αποτελούνταν επί το πλείστον από πρόσωπα ρακένδυτα και ελεεινά.

Κατευθύνονται με βία προς την κατηφόρα της λεωφόρου Ταρλαμπάσι. Περνούν τρέχοντας τη δεύτερη γέφυρα του Κερατίου, την Ατατούρκ κιοπρουσού. Φτάνουν στην αγορά του Ουν καπανί (αγορά αλεύρων), αντίκρυ από τη βυζαντινή μονή Παντοκράτορος, στην περιοχή Ζεϊρέκ μολά τζαμί είναι θαμμένοι Κομνηνοί και Παλαιολόγοι αυτοκράτορες, μπορεί να τραβούσαν και προς τα εκεί, να συλήσουν τους τάφους τους, να ξεσπάσουν.

Ανακατεύονται με μιαν άλλη οργισμένη τοπική ομάδα που τραγουδάει εθνικιστικούς ύμνους. Εδώ αρχηγός των διαδηλωτών είναι ένας αξιωματικός. Ξεχωρίζει γιατί επάνω στον πανικό άλλαξε τη στολή του με ρούχα ξέχασε να βγάλει το σακάκι του με τα διακριτικά. Κρατάει ένα μεγάλο χωνί στο δεξί χέρι. Φωνάζει με όλη του την ψυχή: «Ας χτυπήσουν για αντίποινα οι Έλληνες τους Τούρκους της Δυτικής Θράκης. Ας κάψουν ένα τζαμί στην Γκιουμπλουτζίνα (Κομοτηνή). Ας γκρεμίσουν έναν μιναρέ στο Ισκετζέ. Τότε να βάλω κι εγώ φωτιά στο Σκουτάρι, στον Γαλατά, να ρημάξω τις εκκλησίες τους. Οι οπαδοί του τον ακολουθούν. Το αίμα τους έχει ανάψει. Κραδαίνοντας ψηλά τα καδρόνια και τα κοντάρια τους αφήνουν πίσω τις ιαχές μισαλλοδοξίας: «Δεν θα μείνει χριστιανός απόψε σ’ αυτή την πόλη!»

Μα η διαταγή ήταν σαφής. Οι οργανωτές του καταχθόνιου σχεδίου ήθελαν όσο γίνεται λιγότερο αίμα. Για να είναι η πιθανή τιμωρία τους μικρότερη. Απαιτούν διασπορά τρόμου, συντριβή κειμηλίων, καταστροφή οικιών και περιουσιών.

Κάποιοι κόβουν απ’ το μπουλούκι, οργανώνονται στο άψε-σβήσε σαν σε τάγμα εφόδου, θαρρείς και περνούν βιαστικά από ένα φτωχικό δρομάκι. Οι μπουγάδες είναι απλωμένες σε σκοινιά από τη μια μεριά στην άλλη και στάζουν. Μια γριά χανούμισσα βγάζει τα χέρια της από το παράθυρο και φωνάζει επιτακτικά «μπεκλέιν»(περιμένετε). Κάποια νεότερη προσπαθεί να τη τραβήξει προς τα μέσα. Ο μπροστάρης του μπουλουκιού την ακούει. Η Τούρκισσα δείχνει με το δάχτυλο ένα διαμέρισμα στο δεύτερο όροφο απέναντι απ’ το δικό της. Σταματούν. Χτυπούν με τα σφυριά την εξώπορτα. Την γκρεμίζουν. Ανεβαίνουν να το μαγαρίσουν. Είναι ένα σπίτι αρμένικο. Ένας μεσόκοπος και μια κοπέλα πηδούν βιαστικά, απεγνωσμένα, απ’ το μικρό μπαλκόνι στο λασπωμένο σοκάκι. Ο άντρας τσακίζει το πόδι του το δεξί. Η κοπέλα τα γόνατά της. Δεν μπορεί πια να σηκωθεί. Πρέπει να είναι πατέρας με κόρη. Έσπασαν οι χριστιανοί τα ποδάρια τους για αν σωθούν και τώρα ποιος ξεύρει, μακάρι να γιάνουν, να μη μείνουν για πάντα ανάπηροι!

Ρημάζουν τώρα τα μαγαζάκια, τα μπακαλικάκια, τα ζαχαροπλαστεία, τα χασάπικα.

– Παλιάνθρωποι, φύγετε από ‘δω! Τι νιώθετε σεις από Πόλη; Η γενιά η δικά μου κατοικεί σ’αυτό τον τόπο από τριακόσια χρόνια πίσω! Δεν έχετε κανένα δικαίωμα να μας πειράξετε! Τους μαλώνει ένας παππούς που έχει το στραγαλοποιείο κοντά στο αγίασμα της Παναγιάς. Τον πιάνουν από τα πόδια και τον σαβουρντίζουν στις πλάκες του καλντεριμιού. Τον κλοτσούν και τον ποδοπατούν, τον παρατούν εκεί μισοπεθαμένο. Φεύγουν προς τα πάνω. Ανάβουν σουπιά ποτισμένα στην βενζίνη.

Έκαψαν, ρήμαξαν, ξεσπάθωσαν, χόρτασαν και τον δαίμονα της αρπαξιάς και της λαθροχειρίας κι ύστερα το ρίξανε στο τραγούδι. Σκορπίσανε παρέες παρέες και άρχισε το γλέντι. Έτριβαν τα χέρια τους και ξεκαρδισμένοι στα γέλια έλεγαν ο ένας στον άλλο: Ις μπιττί, ις μπιττί. Ύστερα θα πήγανε στα καπηλειά να τα πιούνε. Θα πήγανε στις χανούμισσές τους να το διασκεδάσουν και στο κρεβάτι. Την ώρα που εμείς, τα κουρέλια της Ρωμιοσύνης, νιώθαμε απόβλητοι συνετριμμένοι, προδομένοι, βιασμένοι, μέσα στην ίδια μας την πατρίδα.

Σε ποια σκοτεινή κρυψώνα, σε ποιο αραχνιασμένο σπήλαιο να γεννήθηκαν τέτοια φίδια φαρμακερά! Δεν είναι κρυψώνα, ούτε σπηλιά. Ξεύρω! Η φιδομάνα που τα έφερε στον κόσμο και τα ανάθρεψε για να μας πνίξουν είναι το λεγόμενο «βαθύ κράτος». Μα που να εύρω το δρόμο, πού να εύρω τα όπλα να φτάσω στη φωλιά του; Το «βαθύ κράτος»! Δεν είναι που ρήμαξε την κοινότητά μας, δεν είναι που πότισε με δηλητήριο τις ψυχές τόσων ανθρώπων που μέχρι χθες μοιραζόμασταν την ίδια γη χωρίς φαβατισμούς, είναι που χαράκωσε βαθιά το όμορφο πρόσωπο της Πόλης μας, το σημάδεψε για πάντα και μας γύρισε στο Μεσαίωνα!

Η καρδιά μου πάει να σπάσει. Σπαράζω μέσα μου. Μαζί με το γρήγορο καρδιοχτύπι αρχίζει η εφίδρωση και το τρέμουλο! Η ζάλη, ο πανικός! Όχι, δεν φοβούμαι. Ελπίζω να νταγιαντώ. Δικαιοσύνη ζητώ, δικαιοσύνη. [σελ. 208-211]

http://blogs.sch.gr/…/%CF%83%CE%B5%CF%80%CF%84%CE%B5%CE%B…/…

2.- Ιώ Τσοκώνα "Το πέραν των Ελλήνων" (εκδ. Μεταίχμιο)

«Όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται, δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό και να μην πω το αυτονόητο: Είναι πανέμορφη η Πόλη, είναι πανέμορφο το Πέρα. Βαρύ και ασήκωτο το φορτίο που κουβαλούν. Κάθε γωνιά τους έχει και μια ιστορία, κάθε στενό τους έχει το δικό του μυστικό.
Εδώ και αιώνες γράφτηκαν, γράφονται και θα γράφονται διθύραμβοι για το κάλλος της Πόλης, για την αρχοντιά και τη μεγαλοπρέπειά της, για την ιστορία της… Τι μπορεί να προσθέσει κανείς όταν άνθρωποι όλων των εθνικοτήτων και όλων των τεχνών ζωγράφισαν, τραγούδησαν και έγραψαν για κάθε σπιθαμή της, βάζοντας ο καθένας το δικό του λιθαράκι στο μωσαϊκό που τη συνιστά; Αν πρέπει όμως να συμπυκνώσουμε όλα αυτά και θελήσουμε να δώσουμε ένα στίγμα της που να τα συγκεντρώνει όλα, θα καταλήξουμε στο Πέρα. Χωρίς να θέλω να μειώσω την ομορφιά και την αξία καμίας άλλης περιοχής, θεωρώ πως στο Πέρα χτυπούσε και εξακολουθεί να χτυπάει η καρδιά της Πόλης».

3.- Αλέξανδρος Μασσαβέτας "Κωνσταντινούπολη - Η πόλη των απόντων", εκδ. Πατάκη 

Επί οκτώ χρόνια ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας περιηγήθηκε δρόμο δρόμο τις ιστορικές γειτονιές της Κωνσταντινούπολης ξετρυπώνοντας λησμονημένα εκκλησάκια, γκρεμισμένες συναγωγές, βυζαντινές δεξαμενές γεμάτες σκουπίδια και ερείπια μιας ιστορίας πολύ πρόσφατης. Η Πόλη των Απόντων είναι ένα οδοιπορικό στην Κωνσταντινούπολη των «άλλων»: των Ελλήνων, των Λεβαντίνων, των Εβραίων, των Αρμενίων, των Ρώσων. Εκείνων που έζησαν στον τόπο αυτό για χιλιετίες και σφράγισαν το αστικό τοπίο και την κουλτούρα του, αλλά σήμερα λάμπουν πια δια της απουσίας τους. Ο αναγνώστης καλείται να ακολουθήσει τον συγγραφέα σε μια σειρά από περιπάτους στην Πόλη, γειτονιά – γειτονιά, αλλά και σε διαδρομές σε περιόδους της ιστορίας της και στο παρελθόν και το παρόν μίας από τις ιστορικές κοινότητές της. Πρόκειται για ένα ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο, μία προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας του κοσμοπολιτισμού της Κωνσταντινούπολης, βυζαντινής και οθωμανικής.

Αλλά και για ένα αγώνα απογραφής του τι απομένει στη σημερινή Ιστάνμπουλ των 17 εκατομμυρίων από ένα παρελθόν πολυεθνικό και πολύγλωσσο, που χαρακτήριζε την Πόλη κατά τη μιάμισι χιλιετία κατά την οποία υπήρξε πρωτεύουσα αυτοκρατορική.

Η Πόλη των Απόντων είναι μία μεγαλούπολη όπου η απουσία έχει βάρος ισάξιο με την παρουσία στην αστική ταυτότητα. Δίπλα στη μεγαλούπολη που σφύζει από ζωή και κίνηση λανθάνει η πόλη της μνήμης και τα σιωπηλά μνήματά της. Τη σημερινή Κωνσταντινούπολη τη χαρακτηρίζει η νοσταλγία και το αίσθημα της απώλειας. Κάθε βήμα στις ιστορικές γειτονιές το συνοδεύουν τα αδιάψευστα ίχνη μιας απουσίας. Θλιβερή μαρτυρία εγκατελελειμμένων σπιτιών και ιερών. Σπίτια που τα κατοικούν «άλλοι». Ρημαγμένα νεκροταφεία. Η ανάμνηση ενός παρελθόντος ευτυχέστερου για πολλούς ξυπνά τη νοσταλγία και τη θλίψη. Όχι μόνο στα μέλη των μειονοτικών ομάδων που αφανίστηκαν από το αστικό τοπίο αλλά και στην παλιά αστική τάξη της Πόλης. Αυτή ολοένα και περισσότερο αναπολεί την πολυπολιτισμική μητρόπολη του παρελθόντος που αφανίστηκε τον εικοστό αιώνα. Στην Πόλη των Απόντων ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας συνδέει τον γεμάτο ζωή και ζωντάνια κόσμο του παρόντος των ιστορικών συνοικιών της Πόλης με εκείνον των ιστορικών κατοίκων τους. Έτσι αποκαθιστά τον ιστορικό και κοινωνικό σύνδεσμο σε ένα χάσμα που για τον επισκέπτη μοιάζει, δικαιολογημένα, αγεφύρωτο.

Ταυτόχρονα, όμως, ξεφεύγει από την παγίδα της θρηνωδίας για ένα χαμένο παρελθόν. Παραμερίζοντας τη νοσταλγία και τη μελαγχολία, παραδίνεται στη μαγεία της σημερινής Πόλης που τον τριγυρίζει. Αφήνεται στη χαρά

της ανακάλυψης, αγαπά τους μικρόκοσμους που συναντά και τους κατοίκους τους, βιώνει την αγωνία του επερχόμενου τέλους τους. Το τέλος έχει, αυτή τη φορά, τη μορφή προγράμματος «αστικής εξυγίανσης» – νέος συρμός, κύμα που σαρώνει την Κωνσταντινούπολη καταστρέφοντας συνοικίες, μνημεία, ζωές, επαγγέλματα και συνήθειες αιώνων.

4.- Ιφιγένεια - Ειρήνη Τέκου "Μνήμες χαμένες στην άμμο", εκδ. Κέδρος 2014

Το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, δύο αδελφές χωρίζονται εξαιτίας συνταρακτικών γεγονότων που σημαδεύουν τη ζωή τους αλλά και τη ζωή των περισσότερων Ελλήνων της Πόλης.
Η μία αδελφή, η Άννα, έτοιμη να κάνει το ντεμπούτο της στην όπερα, καταδιώκεται από μια ομάδα Τούρκων και στη συνέχεια βρίσκεται τραυματισμένη σ’ ένα πλοίο με προορισμό τον Πειραιά.
Από το σοκ δεν μπορεί να θυμηθεί τίποτα σχετικά με το παρελθόν της. Μοναδικό της στήριγμα η Ελίζ, μια Aρμένισσα εγκυμονούσα που αναζητά μια καλύτερη τύχη στην ελληνική πρωτεύουσα. Μια νέα ζωή με νέα ταυτότητα αρχίζει για την ηρωίδα στη μεταπολεμική Αθήνα. Η Άννα στα επόμενα χρόνια θα βιώσει απώλειες, θα γνωρίσει τον έρωτα και την καταξίωση.
Η άλλη αδελφή, η Μαρίκα, λόγω των οδυνηρών εμπειριών που είχε εκείνο το απόγευμα, παίρνει αποφάσεις που θα καθορίσουν τη ζωή της. Παντρεύεται έναν Τούρκο, ενώ η καρδιά της είναι δοσμένη σε άλλον άντρα, μόνο και μόνο για να βοηθήσει την οικογένειά της. Στην πορεία αποδεικνύεται ότι αγνοεί τον πραγματικό χαρακτήρα του συζύγου της και την επικίνδυνη, σκοτεινή πλευρά του.

Δύο γυναίκες, δύο αγαπημένες αδελφές, χωρίζονται και αντιμετωπίζουν μόνες τις προκλήσεις της ζωής. Άραγε θα κατορθώσουν να ξανανταμώσουν; Η μαγεία της Πόλης θα τις ξαναφέρει κοντά ή όσα τις δένουν θα παραμείνουν μνήμες χαμένες στην άμμο;

5.- Λένα Μαντά "Θεανώ, η λύκαινα της Πόλης", εκδ. Ψυχογιός 2006

Κωνσταντινούπολη… Ιστανμπούλ… Βασιλεύουσα…
Με όποιο όνομα κι αν την πεις, μία είναι η Πόλη∙ μαγική, μοναδική, υπέροχη, βαφτισμένη στα μυστήρια της Ανατολής!
Στον τόπο αυτό γεννιέται η Θεανώ. Μια κοπέλα που κουβαλάει μέσα της κάτι από τη μαγεία της Πόλης και κάτι από το ανυπότακτο πνεύμα της. Η Θεανώ θα μεγαλώσει, θ’ αγαπήσει και θα παντρευτεί. Τη νύχτα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, θα βρεθεί μέσα στη δίνη των Σεπτεμβριανών. Μια μαύρη σελίδα στην Ιστορία των Ελλήνων της Πόλης γράφεται με το αίμα πολλών. Θύμα της αγριότητας των Τούρκων και η Θεανώ. Όταν θα συνέλθει, τίποτε δε θα είναι πια όπως παλιά. Μια λύκαινα θα γεννηθεί εκείνο το βράδυ και όποιος από δω κι εμπρός την πλησιάσει για να της κάνει κακό, θα γίνει κομμάτια από τα κοφτερά της δόντια.
Δέκα χρόνια μετά, η Θεανώ θα ζήσει τον εφιάλτη της απέλασης στην Ελλάδα και τον πόνο του ξεριζωμού, και θα έρθει αντιμέτωπη με το ρατσισμό και την καχυποψία. Η λύκαινα θα ξυπνήσει και πάλι, και όσοι έφταιξαν θα πληρώσουν ακριβά. Ή μήπως θα πληρώσουν και αθώοι;
Μια ιστορία για μια γυναίκα που βίωσε την αγάπη και το μίσος, κι έγινε αγρίμι για χάρη των αγαπημένων της.

6.- Μαίρη Μαγουλά "Κύματα του Βοσπόρου", εκδ. Μεταίχμιο 2015

"...Αυτό που ακολούθησε τις επόμενες ώρες δεν περιγράφεται. Η από καιρό ανθελληνική προπαγάνδα είχε λειτουργήσει. Για τα γεγονότα έλειπε μόνο η αφορμή και τη δημιούργησαν κι αυτή με τη δήθεν τρομοκρατική επίθεση στο σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη.
Προηγουμένως βέβαια είχαν φροντίσει να μεταφέρουν χιλιάδες φανατισμένους πάμφτωχους Τούρκους από την Ανατολή, εφοδιάζοντάς τους με κάθε λογής επιθετικά εργαλεία. Πλούσιοι προμηθευτές χάρισαν άφθονη κηροζίνη για να βοηθήσουν να ολοκληρωθεί με εμπρησμούς το τρισκατάρατο έργο τους.
Η συγκέντρωση αρχικά έγινε στην πλατεία Ταξίμ, για να καταλήξει σε διαδήλωση. Εξαγριωμένο πλήθος, σωστή λαοθάλασσα, αλαλάζοντας "ανάθεμα στους γκιαούρηδες" και "σπάστε, γκρεμίστε είναι γκιαούρης", πλημμύρισε το Πέρα και τους γύρω δρόμους. Ανακατεμένοι ρακένδυτοι του Κασίμ Πασά με φοιτητές, ακόμα και με δικηγόρους, όπως αποδείχθηκε αργότερα με ευρήματα από την περιοχή - δικηγορικές ταυτότητες που έπεσαν κατά τη φασαρία -, γενάτοι αποθηκευμένο μίσος χρόνος, βρήκαν επιτέλους αφορμή να ξεσπάσουν. Ενα μεγάλο κομμάτι του μίσους που φώλιαζε χρόνια μέσα τους είχε να κάνει με το φθόνο και τη ζήλια για την οικονομική πρόοδο των Ρωμιών. Είχε λειτουργήσει κι εδώ η τουρκική προπαγάνδα πως για τη φτώχεια τους έφταιγαν οι μειονότητες και κυρίως οι Ρωμιοί. Πρώτα όρμησαν και κατέστρεψαν τις βιτρίνες και τις πόρτες των καταστημάτων των ομογενών του Πέρα, ύστερα ένα δεύτερο πλήθος λεηλάτησε και άρπαξε ότι έβρισκε κι ένα τρίτο κατέστρεψε πλήρως ό,τι είχε απομείνει.
Σχεδόν την ίδια ώρα ξεκίνησαν οι βιαιοπραγίες και σε άλλες συνοικίες. Από τη μια άκρη του Βοσπόρου μέχρι τον Αγιο Στέφανο και τα νησιά.
Ολες οι ρωμαίικες κοινότητες έπεσαν θύματα της συμφοράς. Εκκλησιές και φημισμένα σχολειά έπρεπε να πληρώσουν ακριβά όπως και όλοι οι αλλόθρησκοι υπήκοοι της Τουρκικής Δημοκρατίας. ...."

7.- Κωνσταντίνος Κοτάκης "Η υπόσχεση", εκδ. Ωκεανίδα 2013

Σοζ θα πει υπόσχεση...

Πέρασαν πενήντα χρόνια από τότε.
Όμως οι μνήμες της Πόλης είναι ακόμη ζωντανές. Τα παραμύθια της Μαρίκας όταν τάιζε τον μικρό Θεοκλή αυγά χτυπημένα με ζάχαρη, τα τραπέζια στις γιορτές, οι πολίτικοι μεζέδες, η ανατολίτικη μουσική στο ραδιόφωνο, οι βιτρίνες του Πέραν, τα ψώνια στο τσαρσί. Μνήμες από τότε που οι Ρωμιοί, μετά τους διωγμούς, ξεπουλούσαν τα σπίτια τους για να μεταναστεύσουν στην πατρίδα της καρδιάς τους, στην Αθήνα.

Σήμερα παραμύθια διηγούνται οι ένοικοι της πολυκατοικίας όπου μένει ο Θεοκλής. Οι «κούκλες», όπως τις λέει – άντρες και γυναίκες στο θέατρο μιας Ελλάδας που ξαναζεί, μέσα από τις αφηγήσεις τους, τα τελευταία εβδομήντα χρόνια της ιστορίας της. Όπου η ζωή ακούγεται σαν παραμύθι και το παραμύθι κρύβει ζωή.

8.- Στέλλα Βρετού "Τα κόκκινα λουστρίνια" εκδ. Ωεκανίδα 2014

Κουνούσε πάνω κάτω το ένα πόδι για να δει ο παππούς τα κόκκινα γυαλιστερά παπούτσια της που ‘ταν τόσο όμορφα! Της τα ‘χε φέρει ο πατέρας της όταν επέστρεψε από κάποιο ταξίδι κι από εκείνη τη μέρα δεν τα ‘βγαλε απ’ τα πόδια της, καμάρωνε που τα φορούσε. Ο παππούς γύρισε και την κοίταξε, τα μάτια του της χαμογέλασαν.”
Έπειτα από πολλά χρόνια, ένα ζευγάρι παιδικά κόκκινα λουστρίνια σε μια βιτρίνα θα τη γυρίσουν στο παρελθόν.
Το μακρύ ταξίδι μιας ελληνικής οικογένειας που άρχισε στα μέσα του 19ου αιώνα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Τέσσερις γενιές που η Ιστορία σημάδεψε τη μοίρα τους. Άντρες και γυναίκες, που γνώρισαν το πάθος, τον έρωτα, τη χαρά της δημιουργίας, τη ζεστασιά της οικογένειας, αλλά και την αποτυχία, τη μοναξιά.
Ζάκυνθος, Οδησσός, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Αθήνα. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση ο Γιάγκος με την οικογένειά του εγκατέλειψε την Οδησσό και ρίζωσε στην Κωνσταντινούπολη. Η δισέγγονή του Νένα θα ζήσει τον αφανισμό των Ρωμιών και το τέλος μιας εποχής. Στην Αθήνα όπου θα βρεθεί θα χαράξει τη δική της διαδρομή, όμως η Πόλη θα είναι πάντα εκεί.

9.- Χαρά Σαμπανίδου "Οι γλάροι του Βοσπόρου", εκδ. Ωεκανός 2013

Η Ευγενία από την Καππαδοκία, πλάσμα ευαίσθητο κι ευγενικό, θα βρεθεί ολομόναχη στην Πόλη, αλλά η τύχη και η φυσική της καλοσύνη θα τη φέρουν κοντά στον Αναστάση, τον άντρα που παντρεύεται. Κοντά του θα γνωρίσει μια απρόσμενη ευτυχία... Θα αποκτήσουν τέσσερεις λατρεμένες κόρες...

Η Ειρήνη, όμορφη και προκομμένη, θα ακολουθήσει τα βήματα της μητέρας της...

Η Μαρίκα κι η Φρόσω, πανέμορφες, ατίθασες, όμοιες σαν δυο σταγόνες νερό, γοητευμένες από τα καφέ σαντάν και τα ρεμπέτικα στέκια της πολυπρόσωπης Πόλης, θα γοητευθούν από τη νύχτα, θα γνωρίσουν την οθωμανική χλιδή και θα βρεθούν σπρωγμένες από τον έρωτα στην αντίπερα όχθη... Θα απαρνηθούν οικογένεια και θρησκεία για να ζήσουν τον μεγάλο έρωτα βυθίζοντας την οικογένειά τους στην απελπισία... κι ανατρέποντας τις ζωές τους..

Η Ιωάννα, μια ήσυχη κι αθώα παρουσία...

Σαν τους γλάρους του Βοσπόρου, οι τέσσερεις κόρες της Ευγενίας, διαγράφουν τις ζωές που επιλέγουν στην Πόλη των Ελλήνων με τις μυριάδες γεύσεις και τα αρώματα, πριν τα σαρώσει ο άγριος άνεμος της κεμαλικής μισαλλοδοξίας...

ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΛΥΚΑΡΗΣ "Μαύρα Κουφέτα", εκδ. Καστανιώτη, 2013

Οχι ακριβώς αστυνομικό με την οιαδήποτε έννοια (ευρεία και στενή) του όρου.....πολιτικό νουάρ, θα το έλεγα, αφού, με αφορμή μία αναζήτηση (ατελέσφορη ;; προς το τέλος), με τον ευρηματικό του τίτλο "Μαύρα κουφέτα" ο συγγραφέας (του οποίου τα αληθινά στοιχεία δεν είναι γνωστά), με μυθοπλασία, διανθισμένη από σκηνές τελείως σουρεαλιστικές (της νυκτερινής, άγνωστης, επικίνδυνης. διεφθαρμένης και διαπλεκόμενης Αθήνας του υποκόσμου, όπως έχει αυτή διαμορφωθεί από τις εισαγόμενες "μαφίες" στον χώρο κυρίως της εκμετάλλευσης, σεξουαλικής και οικονομικής, αλλοδαπών γυναικών και με κυρίαρχο το στοιχείο του "ξεκαθαρίσματος" λογαριασμών μεταξύ των εμπλεκομένων), και με χιούμορ σε αρκετά σημεία, ανατρέχει την Ιστορία, πριν από το 1989 και μετά. Το κομβικό χρονικό σημείο, είναι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ, και η αναπόφευκτη ηθική και ολοσχερής αλλοίωση του συνολικού κοινωνικού και (κυρίως) οικονομικού γίγνεσθαι, των μεγαλοπαραγόντων (κομματικών και μη), στελεχών (μικρομεσαίων αλλά και κορυφαίων), οπαδών, μυημένων και μη στις πεποιθήσεις, στις αξίες και στις συνθήκες ζωής, συμπεριφοράς κλπ., της αριστερής (για την ακρίβεια κομμουνιστικής) ιδεολογίας. Δεν παραλείπει να καυτηριάσει, με το δικό του τρόπο, την παρακμή και την πτώση μίας από τις κυρίαρχες πολιτικές ιδεολογίες του 20ου αιώνα (από την προσωπολατρεία του Λένιν έως τις διαφημίσεις του Γκορμπατσώφ), που επέφερε αναπόδραστα τη διάψευση προσδοκιών, ονείρων, οραμάτων ολόκληρων λαών και κοινωνιών, και οδήγησε αρχικά στην μετάλλαξη και εν συνεχεία στο τέλος της "επανάστασης" με αναίμακτο τρόπο μεν, αλλά αποδεδειγμένα (πλέον) καθοδηγούμενο, καθοριζόμενο και ταυτισμένο με τις "αρχές" του καπιταλισμού, που τόσο πολεμήθηκαν και αποτέλεσαν επί δεκαετίες το "αντίπαλο δέος" (με κυρίαρχη την αρχή του κέρδους και της συγκέντρωσης πλούτου, τις περισσότερες φορές μη νόμιμου και εξουσίας). Το ενδιαφέρον είναι, ότι, ο ίδιος ο συγγραφέας, ως δημοσιογράφος, γράφει για πράγματα, καταστάσεις και βιώματα που γνωρίζει άμεσα και άριστα, και ίσως για αυτό, ο λόγος του, όπως έχει μετουσιωθεί σε λογοτεχνία, να είναι τόσο αποκαλυπτικός, ευθύς, κυνικός και χειμαρρώδης. 

Η αλήθεια είναι ότι προς το τέλος, με κούρασε λίγο, με την έννοια, της (συνοπτικής) επανάληψης ;;; της διαδικασίας που οδήγησε στην πτώση, και του αισθήματος της απογοήτευσης που προκάλεσε σε όσους πίστεψαν ειλικρινά και ακολούθησαν το "ελπιδοφόρο κοινωνικό σύστημα" (όπως ο ίδιος το αποκαλεί), παρά τις στρεβλώσεις, τα λάθη, την την αλαζονεία και όλα τα επακόλουθα, ενός συστήματος εξουσίας, σε αντίστιξη με όσους προσαρμόσθηκαν γρήγορα και ευέλικτα σε νέες συνθήκες και καταστάσεις, ασπαζόμενοι "ενθουσιωδώς" και γρήγορα, (και με ιδιαίτερα ευέλικτες και επικερδείς μεθόδους) τον δυτικό τρόπο ζωής και τις αντιλήψεις που μέχρι πρότινος απέρριπταν ή υποκριτικά, πολεμούσαν. 

Πάντως στο μέλλον, θα διαβάσω με βεβαιότητα και κάποιο από τα άλλα έργα του συγγραφέα, του οποίου πάντως η αληθινή ταυτότητα μέχρι στιγμής είναι πολύ καλά κρυμμένη....

ΓΙΩΤΑ ΣΤΕΦΑΝΟΥ "ΤΙ ΚΡΥΒΕΙΣ", εκδ. Λιβάνη 2016

"Κινηματογραφική" γραφή με περιγραφές και εικόνες, που αλληλοδιαδέχονται η μία την άλλη, μεταδίδοντας την απόγνωση, την ψυχική ένταση, την νευρικότητα, την ανασφάλεια, τις μεταπτώσεις, τις αλλεπάλληλες σκέψεις της συγγραφικής ηρωίδας, η οποία "αναγκάζεται" (;) να αντιμετωπίσει μετά από πάρα πολλά χρόνια, όχι απλώς μία άβολη ή δυσάρεστη και νοσηρή οικογενειακή κατάσταση, αλλά τις ενοχές της, τα πάθη της, τα λάθη της, τις ηθελημένες ή μη αυταπάτες της, τα μυστικά της και να αποδώσει ;;; δικαιοσύνη, όπως η ίδια νομίζει.....

Με βασικό μοτίβο ένα έγκλημα που έλαβε χώρα πριν τριάντα χρόνια, σε μία μικρή κλειστή επαρχιακή κοινωνία, και του οποίου η εξιχνίαση "απέχει" κυριολεκτικά και μεταφορικά, από την πραγματικότητα, με γρήγορες, διαδοχικές εναλλαγές του "τότε" και του ¨τώρα", σε πρωτοπρόσωπη γραφή, με εκφραστικά μέσα, των οποίων η χρήση αποδεικνύει συγγραφική δεινότητα που αποδίδουν επαρκέστατα αν μη τι άλλο, την αμεσότητα που απαιτεί η αφήγηση, η πλοκή αναπτύσσεται σταδιακά, ως προς τον τον τρόπο που επιλέγει η Εύα να διαχειρισθεί το παρελθόν, με κυνικότητα, σκληρότητα, στοιχεία που αναμφισβήτητα απορρέουν από τον αντισυμβατικό της χαρακτήρα, αλλά δεν επαρκούν για να αποκρύψουν τον τραυματισμένο της ψυχισμό, που η ίδια επιμελώς κρύβει με το προσωπείο της αυτάρκους, επιτυχημένης, αποφασισμένης γυναίκας. 

Η "αναζήτηση" της αλήθειας όμως, κρύβει πολύ περισσότερα από την ουσία της, αφού με τρόπο που συνάδει πλήρως και με το αστυνομικό σκέλος, εξελίσσεται ουσιαστικά, ένα είδος ανελέητης ψυχολογικής καταβύθισης και αναδρομής στο παρελθόν, από το οποίο, όσο και η ίδια η Εύα να επιθυμεί, δεν θέλει ή δεν μπορεί να αποκοπεί...., παραμένει έως το τέλος "συνδεδεμένη" μαζί του, αναμετρώμενη μαζί του και με τον ίδιο της τον εαυτό, αιωρούμενη ανάμεσα στο τότε, στο τώρα αλλά και σε προσδοκίες, ανέφικτες και αταίριαστες με τη δική της προσωπικότητα, αναλώμενη σε ψευδαισθήσεις και εμμένοντας τελικά σε αυτές, με νηφάλια μεν σκέψη, επιφανειακά ψύχραιμη και διαυγής, ωστόσο μετέωρη ανάμεσα στο συναίσθημα και στη λογική, και αποδίδοντας ή δικαιολογώντας, την αυτοκαταστροφική εν τέλει συμπεριφορά της σε παράγοντες, που δεν εξαρτώνται από ιδιοσυγκρασίες, συναισθηματική ωριμότητα, λογική σκέψη και συγκρότηση, αφού όπως αναφέρει η ίδια προς το τέλος : 

"Ολοι μας είμαστε χημικά στοιχεία, που μπερδεύονται με άλλα, μέσα σε περίπλοκα διαλύματα, με άλλοτε άλλο αποτέλεσμα. Καμιά φορά δεν συμβαίνει τίποτα, καμιά φορά συμβαίνουν αόρατες ζυμώσεις, καμιά φορά προκύπτουν εκρηκτικά μείγματα. Κι όλα αυτά χωρίς κανόνες, χωρίς νόμους, χωρίς έναν μπούσουλα, όπως υπάρχει στη χημεία. Αναμειγνυόμαστε με τυχαιότητα, καίμε ο ένας τον άλλον, τον τροποποιούμε, του αλλάζουμε τη σύσταση, τον εξαφανίζουμε καμιά φορά". 

Είναι μία άποψη απέναντι στη ζωή και αυτή, αν είναι σωστή ή λάθος, άδικη ή δίκαιη, εξαρτάται από όσα τελικά κρύβει στις πιο μύχιες σκέψεις του ο καθένας από εμάς....το τέλος του βιβλίου, προσωπικά, το θεωρώ αμφίσημο και ιδιαίτερα γόνιμο για σκέψεις και προβληματισμούς, για την αλήθεια που δεν είναι πάντα αντικειμενική, αλλά τις περισσότερες φορές "υποκειμενική", και επακόλουθο της ατομικής μας πορείας και θεώρησης απέναντι στα πράγματα. 

Κατέληξα κλείνοντάς το, ότι είναι ένα "έξυπνα" γραμμένο ως προς τη σύλληψή του, αλλά και πολύ ενδιαφέρον, αξιόλογο κοινωνικό μυθιστόρημα, διαφορετικό ως προς την εξέλιξή του και ως προς το τέλος του.

ΚΩΣΤΑΣ ΚΡΟΜΜΥΔΑΣ "ΟΥΡΑΝΟΕΣΣΑ", εκδ. Διόπτρα 2016

Ένα ιδιαίτερα καλογραμμένο βιβλίο, το οποίο εντυπωσιάζει με τη δυναμική της γραφής του, την έξυπνη πλοκή του, αλλά πρώτα απ’ όλα με τον τίτλο του που προκαλεί ευλόγως αναμφισβήτητο ενδιαφέρον, παραπέμποντας σε ένα παρελθόν, φορτισμένο από μυστήριο και αναπάντητα ερωτηματικά, όπως αρμόζει σε έναν από τους ιερότερους λατρευτικούς χώρους της αρχαίας Ελλάδας. Τα εκφραστικά μέσα τα οποία ο συγγραφέας χρησιμοποιεί, είναι τα απολύτως απαραίτητα για την δημιουργία της πλοκής, την εξέλιξη της αφήγησης, την απόδοση της ατμόσφαιρας του βιβλίου, και την διατήρηση έως το τέλος, αμείωτου του ενδιαφέροντος. Με στέρεο, θα έλεγα τρόπο, χωρίς υπερβολές που να αποπροσανατολίζουν τον αναγνώστη, με σεβασμό στους μύθους που άρρηκτα συνδέονται με το νησί της Σαμοθράκης, επιτυγχάνεται αρχικά το ύφος και εν συνεχεία, το άψογο αποτέλεσμα.

Στο αποτέλεσμα του βιβλίου, δεν συντελούν όμως μόνο το ύφος του, η λιτότητα που του προσδίδει αξία, αφού δεν υπάρχουν ούτε κενά ούτε ανακρίβειες ως προς τα ιστορικά στοιχεία, η εναλλαγή του παρελθόντος με το παρόν και το χωροχρονικό περιβάλλον, αλλά και η ίδια η σύλληψη της πλοκής, η συγγραφική ευρηματικότητα που διακρίνεται στη σύνδεση των δύο ιστοριών και οι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που σκιαγραφούνται με ευαισθησία, ευκρίνεια και οξυδέρκεια, με ρεαλισμό και αμεσότητα και με τέτοιο τρόπο, που προκαλούν με τη σειρά τους την κορύφωση της αναγνωστικής περιέργειας έως το τέλος του. Σκέψεις και συναισθήματα, έντονες καταστάσεις, διλήμματα, ανατροπές, επιφυλάξεις, μίση και πάθη, εμμονές και παραδοξότητες, συνθέτουν το πλαίσιο όπου κινούνται οι ήρωες της «Ουρανόεσσας», από την αρχή έως το τέλος, σε συνδυασμό με τις εξαιρετικές περιγραφές του νησιού, οι οποίες δημιουργούν στον αναγνώστη, την αίσθηση, ότι «μεταφέρθηκε» μαγικά στο «ιερό νησί», και παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την ιστορία τους.

Τέλος ένα από τα πολλά θετικά της «Ουρανόεσσας», το οποίο θεωρώ ότι είναι και ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά που καθιστά ένα βιβλίο πραγματικά διαχρονικό, είναι το γεγονός ότι, πέραν της μυθοπλασίας, ωθεί τον αναγνώστη να αναζητήσει ή να εμβαθύνει σε ένα κομμάτι της αρχαίας ιστορίας, στενά συνδεδεμένο με τη Σαμοθράκη, και τη σημασία της, αναφορικά με τα μυστήρια που αιτιολογούν,  όπως προανέφερα, τη θέση της ως κορυφαίου λατρευτικού χώρου εκείνης της εποχής. Γιατί το «ταξίδι» που κάθε συγγραφέας ουσιαστικά μας προσφέρει μέσω των έργων του, δεν πρέπει να τελειώνει με το κλείσιμο του βιβλίου, αλλά να διαρκεί όσο περισσότερο γίνεται και να διατηρείται έντονη η ανάμνησή του, πολύ περισσότερο, όταν εκπληρώνει τις προσδοκίες του αναγνώστη, όσο απαιτητικού και αν είναι. Μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι η «Ουρανόεσσα» του Κ. Κρομμύδα συγκαταλέγεται σε αυτή την τελευταία κατηγορία, για όλους εκείνους τους λόγους τους οποίους ανέφερα, αλλά και για όσους τυχόν παρέλειψα, και δικαίως θεωρώ ότι είναι από τα πιο αξιόλογα και συναρπαστικά αφηγήματα του 2016.   

      

ΣΟΦΙΑ ΒΟΙΚΟΥ "ΨΙΘΥΡΟΙ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑΡΗ", εκδ. Ψυχογιός 2016

Οι «Ψίθυροι του Βαρδάρη», δεν είναι απλώς ένα βιβλίο που στον τίτλο του φέρει το όνομα του βορειοδυτικού ανέμου, που έχει ταυτιστεί με τη Θεσσαλονίκη, αλλά αποτελεί, μοναδικό και ζηλευτό φόρο τιμής στην πόλη, στο ιδιαίτερο ιστορικό της βάρος, που δικαίως το κατέκτησε με την πολυπολιτισμικότητά της, (πολύ πριν ο χαρακτηρισμός αυτός αποκτήσει άλλη βαρύτητα στην εποχή μας και σε κάποιες περιπτώσεις αρνητικό ορόσημο), ως συμβασιλεύουσα κάποτε και συμπρωτεύουσα σήμερα.

Θα μπορούσε ίσως η Σοφία Βόικου, να αντλήσει απλώς κάποια στοιχεία από την έμπνευση της και να αρκεσθεί στη δυνατή και ανατρεπτική (πολλές φορές) ιστορία της Σοφίας, όπως αυτή αποδίδεται είτε πρωτοπρόσωπα με την μορφή των εξομολογητικών αναμνήσεων προς τη συνονόματη εγγονή της είτε τριτοπρόσωπα, στο χρονικό διάστημα που εκτείνεται από την απελευθέρωση της πόλης το 1912 έως και τα δύσκολα χρόνια της γερμανικής κατοχής.

Ωστόσο το βιβλίο της Σοφίας Βόικου, δεν εξαντλείται απλώς στην αφήγηση, και στην ελευθερία της μυθοπλασίας.

Με έναυσμα, την αργοπορημένη και σε κάθε περίπτωση μη αναμενόμενη, «διεκδίκηση» εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, αποζημιώσεων από τους κατοίκους της πόλης, για τους λόγους που η συγγραφέας παραθέτει στον πρόλογο του βιβλίου της, η ιστορία της αγαπημένης της πόλης, ανά τους αιώνες, τόσο γνωστής όσο και άγνωστης στους πολλούς, αποτελεί το ιδανικό κάδρο που «τοποθετεί» την πλοκή, επεξεργάζεται το υλικό της με ιδιαίτερη δεινότητα, εναλλάσσει παρελθόν και παρόν, «μοιράζεται» με εμάς τους αναγνώστες ακόμα και σπάνιο φωτογραφικό υλικό της ίδιας της πόλης, κατά το πρώτο μισό του 20^ου αιώνα, τότε που οι αλλαγές στην πληθυσμιακή δομή και στην κοινωνική διαστρωμάτωση της πόλης ήταν ραγδαίες, παραθέτει αποσπάσματα από δημόσια έγγραφα, αποδεικτικά της ταραχώδους πορείας του ίδιου του γενέθλιου της τόπου αλλά και των ανθρώπων που έζησαν εκεί, για να αναδείξει, όλα εκείνα τα στοιχεία, τα οποία, δικαιολογούν μία από τις τελευταίες φράσεις του βιβλίου της …. «….Γιατί ήταν μία πόλη-γυναίκα που ήξερε να ερωτεύεται με όλη της την καρδιά, δίνει την ψυχή της χωρίς αντάλλαγμα, να συγχωρεί δίχως κακίες».

Οι «Ψίθυροι του Βαρδάρη» είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο, στο οποίο, η αναμφισβήτητη «πρωταγωνίστρια» είναι η ίδια η πόλη…. η οποία μας «συστήνεται» χάρη στη συγγραφική έμπνευση από την αρχή (για όσους δεν την γνωρίζουμε τόσο καλά, όπως άλλωστε και εγώ η ίδια, αλλά και για όσους τη γνωρίζουν, ως κάτοικοί της, λόγω των ιστορικών στοιχείων που παρατίθενται, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της αφήγησης), με τον ευρηματικό, σαφώς υπερβατικό, τρόπο, σκιαγράφησης μίας τσιγγάνας, της «Εσρά», η οποία, σιωπηλά και με ιδιαίτερα οξυμμένες αισθήσεις, μακριά από τα ανθρώπινα, κινείται στην υπόγεια πόλη, διασχίζοντας αιώνες ιστορίας, με μίση, πάθη, τραγωδίες, προκαταλήψεις, μύθους και παραδόσεις, που συνθέτουν την ίδια την ψυχή της πόλης…..

Με τρόπο που αποδεικνύει σεβασμό προς την πόλη, την εξέλιξή της και τη θέση της στην ελληνική ιστορία, η Σ. Βόικου, δεν παραλείπει να δημιουργήσει συγγραφικούς χαρακτήρες, στα πρόσωπα των οποίων, αναπαριστάται επιτυχημένα και με ρεαλισμό, η διαμόρφωση μίας ξεχωριστής κοινωνίας, στην οποία, σε αντίθεση με την υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα (την «παλαιά» Ελλάδα), διαβιούσαν και συγκατοικούσαν, άνθρωποι που αν και ανήκαν σε διαφορετικές φυλές και θρησκείες,  κατάφεραν επί αιώνες να συνυπάρξουν ειρηνικά,  διατηρώντας ήθη, έθιμα, νοοτροπίες, έστω και συγκαταβατικά, ακόμα και σε περιόδους έντασης, πολιτικής αστάθειας και πολεμικών ιαχών, με γνώμονα την αγάπη για την πόλη τους, που έκαστος εξ αυτών, θεωρούσε «δική του», για λόγους και αιτίες, των οποίων οι γενεσιουργές αιτίες, κρύβονται στα βάθη της ιστορίας, αλλά δυστυχώς, θα αποδειχθούν ανεπαρκείς για να διατηρήσουν ακέραιη την πραγματικότητα αυτή….

Θα σταθώ ιδιαίτερα στο κεφάλαιο με τίτλο «Ανταλλαγή», στο οποίο με δραματικότητα, η οποία δεν απέχει πολύ από τις αληθινές και δύσκολες συνθήκες εκείνης της περιόδου, και όσο μπορεί το αίσθημα αυτό να αποδοθεί λογοτεχνικά, διαδραματίζεται και περιγράφεται η ψυχολογική κατάσταση του Σαλί Μπέη, στον οποίο επιβάλλεται, στα πλαίσια της «Ανταλλαγής των πληθυσμών» να αποχωρήσει από την πόλη που γεννήθηκε, μεγάλωσε και αγάπησε, την πόλη των «προγόνων» του, με συνέπεια να επιλέξει την πιο τραγική έξοδο…..Οι σκέψεις οι οποίες του αποδίδονται με ένταση από τη συγγραφέα, αντανακλούν πολλά από τα συναισθήματα που βίωσαν όλοι όσοι, βρέθηκαν αθέλητα, στη δυσχερή θέση να εγκαταλείψουν προγονικές εστίες, την απόγνωση, την απελπισία, την οδύνη, και κυρίως, την μία και μοναδική αλήθεια, η οποία δεν εξαρτάται  από το θρήσκευμα ή την καταγωγή, αλλά συμπυκνώνεται σε μία και μόνο φράση, ότι «το καλό των κρατών δεν συμβαδίζει πάντοτε και με το «καλό» των ανθρώπων»….

Οι ιστορίες όλων εκείνων, των τόσο διαφορετικών και ετερόκλητων ανθρώπων, των οποίων οι πορείες και οι ζωές διασταυρώνονται και αλληλοεπηρεάζονται, υπογραμμίζουν και αναδεικνύουν καταστάσεις και συναισθήματα που αποτυπώνονται με ιδιαίτερα αληθοφανή τρόπο, σε όλη την αφήγηση…..από την τυφλή πίστη στις παραδόσεις και στο αλάθητο της κάθε φυλής έως την ανάγκη προσαρμογής σε συνθήκες συνεχώς μεταβαλλόμενες και ως εκ τούτου εξόχως ρευστές, από την ματαιοδοξία και την αυταρέσκεια στην μισαλλοδοξία, στον φανατισμό και στην καταπάτηση κάθε ιδεώδους, από το πάθος και τον μονόπλευρο έρωτα στην αληθινή αγάπη, είτε αδελφική είτε ερωτική, στην αυταπάρνηση και στην εγκαρτέρηση, από την απόρριψη και την ανασφάλεια στην ανεπιφύλακτη αποδοχή και στην προσφορά, ένα συνεχώς, εναλλασσόμενο συναισθηματικό καλειδοσκόπιο, το οποίο τονίζει ότι η πόλη με έναν δικό της ιδιόρρυθμο τρόπο, υποδόρια και υποσυνείδητα, επηρέασε και επηρεάζει τις ζωές των δικών της ανθρώπων, τότε και τώρα, ανεξάρτητα από την ανθρώπινη βούληση….. γιατί όπως και στο τέλος του βιβλίου αναφέρεται :

«….Η καρδιά της πόλης συνέχιζε να χτυπά για όλους όσοι είχαν ανοιχτά τα μάτια της ψυχής τους και θα συνέχιζε να χτυπά για πολλά χρόνια ακόμα….η Σελανίκ, η Σολούν, η Σαλονίκη, η σημερινή Θεσσαλονίκη, θα συνέχιζε να δέχεται ανθρώπους, φυλές και θρησκείες στους δρόμους, στια πλατείες, στα στενά της. Γιατί ήταν μία πόλη-γυναίκα που ήξερε να ερωτεύεται με όλη της την καρδιά, δίνει την ψυχή της χωρίς αντάλλαγμα, να συγχωρεί δίχως κακίες. ….Φύσηξε Βαρδάρης. Η Εσρά χάθηκε κάτω από την πόλη. Οσο κι αν κόβουν τους παλιούς τους δρόμους, πάντα θα υπάρχουν τρόποι για να φτιάχνεις καινούριους. Οσο η Θεσσαλονίκη θα βλέπει το φως της ημέρας, η καρδιά της υπόγειας πόλης δεν θα σταματήσει να χτυπά….».  

ΤΖΟΝΑΘΑΝ ΚΟΟΥ "Αριθμός 11 ή Ιστορίες που μαρτυρούν τρέλα", εκδ. Πόλις 2016

Βιβλίο κοινωνικό, αλλά βαθύτατα πολιτικό, με δομή που ίσως δεν συναντάται (ή σπάνια) σε αντίστοιχα ελληνικά βιβλία, με πέντε διαφορετικές ιστορίες, που τέμνονται, διασταυρώνονται και περιστρέφονται γύρω από τα θέματα που πραγματεύεται ο συγγραφέας....πολιτική υποκρισία, διαφθορά, απληστία, ρατσισμός, μισαλλοδοξία, η δύναμη των ΜΜΕ, έπαρση, αλαζονεία, κοινωνικές διαφορές, ταξικά χάσματα, όλα τα σαθρά γνωρίσματα της εποχής μας, όπως εξελίσσεται την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, βαθύτατα επηρεασμένη από όσα διαδραματίσθηκαν στα τέλη του προηγούμενου, και όσα αποκαλύπτονται σιγά σιγά, είναι διάχυτα πίσω από τις λέξεις του.....

Ολες οι ιστορίες του, που συναποτελούν τη μυθιστορία του, συνδέονται με τον αριθμό 11, ο οποίος σε κάθε μία από αυτές, "ακολουθεί" κατά κάποιο τρόπο ένα στοιχείο είτε της προσωπικότητας των χαρακτήρων του είτε ακόμα και αντικείμενα (όπως η διαδρομή του λεωφορείου στο Μπέρμιγχαμ της τρίτης ιστορίας, ένα τραπέζι στο επίσημο δείπνο της τέταρτης ιστορίας), για να καταλήξει στην τελευταία ιστορία και πιο μακροσκελή, να συνδεθεί με αριστοτεχνικό τρόπο με τον αριθμό "11" της κατοικίας του Τ. Οσμπορν, (πρ. υπουργού Οικονομικών της Μ. Βρετανίας), και τη φράση του "θα το αντιμετωπίσουμε όλοι μαζί"...  

Με την σπονδυλωτή μορφή της αφήγησης, με την οποία ομολογώ ότι δεν είμαι εξοικειωμένη, και για αυτό το λόγο στην αρχή δυσκολεύθηκα στην προσέγγιση του βιβλίου, ο Κόου καταφέρνει να παρουσιάσει με καυστικό, ρεαλιστικό και κυνικό τρόπο, χρησιμοποιώντας σε υπέρτατο βαθμό τα εκφραστικά μέσα της αλληγορίας, του συμβολισμού και κυρίως της σάτιρας, τόσο την πολιτιστική κατάσταση της Μ. Βρετανίας στην εποχή μας (αλλά και των δυτικών χωρών θα έλεγα γενικότερα) με την αναφορά σε reality shows, σε δημοφιλείς αγγλικές σειρές, σε θεσμοθέτηση βραβείων αμφιβόλου αξίας, όσο και την πολιτική κατάπτωση, που συμπαρασύρει τις ανθρώπινες ζωές, με ανελέητο και μη αναστρέψιμο τρόπο, τις περισσότερες φορές, αλλοιώνοντας την κριτική σκέψη των πολιτών και καθιστώντας αυτούς, άβουλους, άτολμους και μη δυνάμενους να αντιδράσουν, ως όφειλαν (σύμπτωμα πολλών κοινωνιών και όχι μόνο της βρετανικής). 

Μέσα από τις πέντε (όχι και τόσο τελικά) διαφορετικές ιστορίες, ο Κόου με ιδιαίτερα επιδέξιο τρόπο,  "περνά" από τα γοτθικά σκηνικά τρόμου, σε ανεξιχνίαστες (ακόμα και σήμερα) δολοφονίες, στη σκληρότητα και στον κιτρινισμό των ΜΜΕ, στην υποκριτική (πολλές φορές) και μη ειλικρινή, αντιμετώπιση των απόρων, στην υπονόμευση και συνεχώς διαφαινόμενη απαξίωση του κράτους πρόνοιας, στην προσπάθεια εμπορευματοποίησης της εκπαίδευσης, στις κοινωνικές διακρίσεις που ακόμα και σήμερα όχι απλώς υφίστανται, αλλά διογκώνονται, τονίζοντας την αντίθεση μεταξύ "εχόντων" και "κατεχόντων", πλούσιων και φτωχών (αν και η φράση "φτωχοποιημένων" θα ήταν ορθότερη κατά τη γνώμη μου), προνομιούχων και μη (σε κάθε μορφή κοινωνικής διαβίωσης), και την αλλοίωση αξιών και ιδεών που τείνει προς την μονιμότητα προς όφελος του κέρδους και της οικονομικής ευρωστίας.  

Οι "ιστορίες που μαρτυρούν τρέλα", συγκεντρωμένες σε ένα ιδιαίτερα ξεχωριστό βιβλίο, αναπαριστούν την εποχή μας, τον αιώνα μας, τα θετικά και τα αρνητικά της ατομικής αλλά και της συλλογικής ανάπτυξης, και της οικονομικής ευημερίας, τις οποία θεωρούμε πολλές φορές ως αυτοσκοπούς, ή τις κατατάσσουμε είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα στους στόχους μας, συνδυασμένες πάντα με την κοινωνική καταξίωση, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι, οι προσδοκίες είναι εύκολα πραγματοποιήσιμες, σε έναν κόσμο, που, όσο κοινότοπο και αν ακούγεται, αλλάζει με ταχείς ρυθμούς, και όχι με σημάδια βελτίωσης, αντιθέτως με "δείκτες" την περιέλευση των ανθρώπων σε μία διαρκώς επιδεινούμενη ρευστότητα, προκαλώντας έντονη ανασφάλεια, αμφισβήτηση κεκτημένων, κατάρρευση δομών και συνεχή "υποτίμηση" των προσωπικών αξιών εκάστου εξ ημών. 

Η σάτιρα μπορεί να παρέχει προσωρικά και μόνο εκτόνωση, να προκαλεί το θυμικό μας, να ταυτίζεται πολλές φορές με τη συλλογική συνείδηση, να ανταποκρίνεται στις πιο μύχιες σκέψεις μεγάλου μέρους της κοινωνίας, αλλά σε καμία περίπτωση ως παθητική στάση, δεν "αποκαθιστά" κοινωνικές ανισότητες και αδικίες, δεν δύναται και δεν πρέπει να υποκαταστήσει την κριτική μας άποψη και την αμφισβήτηση των πολιτικών αποφάσεων, πράξεων, ενεργειών της εκάστοτε εξουσίας, με οιονδήποτε τρόπο συνάδει με την προσωπικότητά μας και την ατομική μας πορεία, όπως διαμορφώνονται από τις εκάστοτε συνθήκες της ζωής μας.        

Οσα αποκόμισα από την ανάγνωση της αφήγησης του Κόου, εν κατακλείδι (και κατά την σαφώς υποκειμενική μου άποψη) συγκεντρώνονται στον προβληματισμό που εγείρει, όπως αυτός, περιλαμβάνεται στην ακόλουθη χαρακτηριστική φράση, αποδιδόμενη, σε έναν άγνωστο blogger (στην τέταρτη ιστορία), ο οποίος "υιοθετεί" και επεκτείνει τη θεωρία του Φρόυντ "περί γέλιου" : 

"Κάθε φορά που γελάμε με τη δωροδοκία ενός διεφθαρμένου πολιτικού, με την απληστία ενός διαχειριστή αμοιβαίων κεφαλαίων, με τις κίβδηλες εκρήξεις ενός δεξιού αρθρογράφου, τους επιτρέπουμε να τη γλυτώσουν. Ο θυμός που θα έπρεπε να νιώθουμε ενάντια σ' αυτούς τους ανθρώπους, που διαφορετικά ενδεχομένως να οδηγούσε στη δράση, απελευθερώνεται και διασκορπίζεται με τη μορφή του γέλιου. Και αυτός είναι ο κατάλληλος τρόπος να προσφέρεις στο κοινό αυτό που θέλει και αυτό ακριβώς για το οποίο πληρώνει : άλλη μια δικαιολογία για να καθίσει αναπαυτικά και να συνεχίσει τη δική του εγωιστική πορεία χωρίς καμία πραγματική απειλή ή πρόκληση για το πολύτιμο lifestyle του....".   

ΥΓ. Θα μπορούσε να αναφέρεται και σε εμάς (τους Ελληνες) είναι η αλήθεια, παρά το γεγονός, ότι τον τελευταίο καιρό στη χώρα μας, ακόμα και η σάτιρα θεωρείται υποβολιμιαία και κινούμενη από πολιτικές σκοπιμότητες και καθίσταται αντικείμενο ....κριτικής, στη χώρα που γέννησε τον Αριστοφάνη μεν, αλλά τείνουμε πολλές φορές να το ξεχνάμε, ωστόσο την παράδοση στο συγκεκριμένο είδος (καλώς ή κακώς) κρατά η Βρετανία, τουλάχιστον σε τηλεοπτικό επίπεδο....

  

ΝΙΚΟΣ ΜΗΤΟΥΣΗΣ "Οι κουρελούδες της Αλισάβας", εκδ. Χάρτινη Πόλη, 2014

"....Πρέπει να πονά καμιά φορά η θύμηση, να πονά και να μας ξυπνά απ' τη λήθη που φέρνει η απόσταση, να ξαναζούμε έστω για λίγο την ένταση και μετά να μπορούμε να καταλάβουμε, να δικαιολογήσουμε, να συγχωρήσουμε και πάλι...." 

Ενα συναρπαστικό μυθιστόρημα - ποταμός για την μνήμη, τη λήθη, την ανθρώπινη και διαχρονική ανά τους αιώνες ανάγκη να διατηρήσουμε ακέραιες και ζωντανές τις αναμνήσεις, καλές και κακές, ευχάριστες και δυσάρεστες, απ' όσους πέρασαν από τη ζωή μας, είτε για λίγο είτε για πολύ, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, και καταλαμβάνουν πάντα ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο κομμάτι της καρδιάς μας.  

Ο τίτλος του βιβλίου είναι και πραγματικός και συμβολικός.....μέσα από τα μάτια του Νικηφόρου, ενός παιδιού δέκα χρονών, σε ένα χωριό της Ξάνθης, τη δεκαετία του 1970, ξεδιπλώνεται η ιστορία της Αλισάβας, από τα μικρά της χρόνια έως και την εγκατάστασή της στην περιοχή, με εναλλαγές μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, χωρίς ωστόσο να χάνεται ο ειρμός ή να υπονομεύεται η ροή της αφήγησης, με παράθεση ιστορικών γεγονότων, η οποία δεν υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο, ούτε αποβαίνει σε βάρος της μυθοπλασίας, αλλά αντίθετα συντελεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην άρτια δόμηση του χωροχρονικού περιβάλλοντος, όπου τοποθετείται η δράση. Τα εκφραστικά μέσα του συγγραφέα είναι όχι απλώς πλούσια, αλλά ανεξάντλητα θα έλεγα, χρησιμοποιούνται για να "συνδέσουν" κατά κάποιο τρόπο την εξιστόρηση των γεγονότων, των στιγμών και της ζωής των χαρακτήρων του έργου, με τις σκέψεις, τη συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση τους, και διακρίνονται από λυρισμό, ευαισθησία και οξυδέρκεια, πολύ περισσότερο που δεν γίνεται ιδιαίτερη χρήση διαλόγων. 

Ενα μαγευτικό ταξίδι, γυρισμός και ανάμνηση σε τόπους και μέρη, (στα οποία είτε έζησε η ίδια η αφηγήτρια είτε έζησαν οι δικοί της άνθρωποι), ταραγμένων και κρίσιμων εποχών της ελληνικής ιστορίας, με περιγραφές που αναπαριστούν την τοπική κοινωνία κάθε πόλης, ανάλογα με την εποχή τους, και τον αντίκτυπο της ιστορίας σε κάθε μία από αυτές.... .Ραιδεστός, Κωνσταντινούπολη, Καβάλα, Ξάνθη, Μερσίνα, Κύπρος, Πειραιάς.....  

Μπορεί ο τίτλος του βιβλίου, να αναφέρεται στην Αλισάβα, ωστόσο, είχα την αίσθηση, ότι, εκτός του βασικού συγγραφικού χαρακτήρα της ίδιας, η οποία είναι η αφηγήτρια και εκείνη που εκκινεί το νήμα της επιστροφής στο παρελθόν, με άξονα τη δική της ζωή και της οικογένειάς της, άλλος ένας συγγραφικός χαρακτήρας, σκιαγραφήθηκε πολύ έντονα από το δημιουργό του και απέκτησε ειδικό βάρος στην αφήγηση, καταλαμβάνοντας μεγάλο μέρος αυτής και προσδίδοντας εν τέλει στο όλο έργο, ακόμα μεγαλύτερη δυναμική, οφειλόμενη αναμφισβήτητα στην προσωπική του πορεία, εξιστορούμενη με δραματικότητα και ρεαλισμό, κινούμενη παράλληλα αλλά και διασταυρούμενη με τις πιο κρίσιμες και τραγικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας. 

Ιδιαιτέρως δε, στάθηκα και θεωρώ ότι είναι από τα καλύτερα σημεία του βιβλίου, η περιγραφή των δεινών που υπέστησαν, υπό βίαιες και απάνθρωπες συνθήκες, οι Ελληνες που "υπηρέτησαν" τα Τάγματα Εργασίας των Τούρκων, τα χρόνια των διωγμών και του αφελληνισμού.  

Οι "κουρελούδες" είναι το "μέσο" με το οποίο η Αλισάβα, συνδέει το παρόν με το παρελθόν, τα τωρινά με τα περασμένα, και ο μικρός Νικηφόρος, το πρόσωπο που αποκτά καταλυτικό ρόλο στη ζωή της, με τυχαίο τρόπο, και της δίνει το έναυσμα, να ξεκινήσει την αφήγηση της ζωής της. Η σχέση η οποία αναπτύσσεται μεταξύ τους, είναι όχι μόνο σχέση αγάπης,σεβασμού, εκτίμησης και αφοσίωσης μεταξύ δύο ανθρώπων, που ούτε η ηλικία ούτε τα βιώματά τους, θα δικαιολογούσε τέτοια σύνδεση, ακόμα και επαφή, αλλά αμφίδρομη σχέση ζωής, με την Αλισάβα να αποδιώχνει την μοναχικότητα, να καθοδηγεί και να στηρίζει τον μικρό της φίλο, και τον Νικηφόρο να δέχεται την ανεπιφύλακτη αποδοχή, την άδολη αγάπη, και υποσυνείδητα τις συμβουλές και τα λόγια της, διαγράφοντας την δική του πορεία στη ζωή. 

  

Η αλήθεια είναι, ότι στην ελληνική λογοτεχνία, η επιλογή και η τοποθέτηση της πλοκής, σε χρόνους και τόπους άμεσα συνυφασμένους με την ιστορία μας, και την τραγική τις περισσότερες φορές κατάληξη αποφάσεων και πράξεων, που ελήφθησαν και εκτελέσθηκαν ερήμην και σε βάρος της ανθρώπινης ζωής, είναι πολύ συχνή με συνέπεια και η θεματολογία να κινείται αντίστοιχα στα ίδια πλαίσια. 

Η διαπίστωση όμως αυτή, δεν στερεί την αναμφισβήτητη λογοτεχνική αξία του συγκεκριμένου βιβλίου, το οποίο με εντυπωσίασε από τις πρώτες του σελίδες, έως το τέλος, χάρη, κυρίως, στη γραφή του και εν συνεχεία στην ενδιαφέρουσα πλοκή του, και του οποίου η ανάγνωση αξίζει, να γίνει με προσήλωση στο λεκτικό πλούτο του δημιουργού της, ο οποίος, με ιδιαίτερο και μοναδικό τρόπο, προσεγγίζει τα μύχια της ανθρώπινης ψυχής, την ανάγκη διατήρησης της μνήμης και τις αξίες της συντροφικότητας, της φιλίας και της οικογένειας.    

             

ΑΣΠΑΣΙΑ ΒΛΑΧΟΥ "ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΝΗΝΕΜΙΑ", εκδ. Χάρτινη Πόλη, 2016

Η "Επικίνδυνη Νηνεμία" της Ασπασίας Βλάχου, συνδυάζει αρκετά στοιχεία, από εκείνα που προσδοκούμε όταν επιλέγουμε από πλήθος βιβλίων, τα οποία ανήκουν στο πιο δημοφιλές λογοτεχνικό είδος, εκείνο, της μυθοπλασίας, αναζητώντας όμως (ή ελπίζοντας) πάντα ένα αφήγημα, ενδιαφέρον, τουλάχιστον ως προς την υπόθεσή του και την εξέλιξή του. Ομολογώ, ότι τα δύο αυτά στοιχεία (τουλάχιστον), τα βρήκα και με το παραπάνω στο συγκεκριμένο βιβλίο, η περίληψη του οποίου μου κίνησε την περιέργεια.    

Ξεκινώντας την ιστορία της από ένα μυστηριώδες, όσο και αγωνιώδες γράμμα, σε συνδυασμό με την ανασφάλεια, την απογοήτευση και τον φόβο, που βιώνουν οι δύο ηρωίδες της, η Αρτεμη και η Ελένη, η Α. Βλάχου για διαφορετικούς λόγους η κάθε μία, οι οποίοι όμως δεν αργούν να "αποκαλυφθούν", αφού οι γενεσιουργές αιτίες της ψυχολογικής κατάστασης των δύο γυναικών, είναι απολύτως αναγκαίες για την μετέπειτα εξέλιξη, μας μεταφέρει στο νησί της Καλύμνου, όπου διαδραματίζεται σχεδόν όλη η αφήγηση. Με φόντο την Κάλυμνο, τις λιτές, εξίσου ζωντανές, αλλά καθόλου ανεπαρκείς περιγραφές του νησιού, και μέσα από μία καταιγιστική πλοκή, με ένταση, αγωνία, σκοτεινές, περίπλοκες και δυσεπίλυτες καταστάσεις, ανατροπές, απρόβλεπτους παράγοντες, αλλά και με το ερωτικό στοιχείο διάχυτο σε όλο το βιβλίο (χωρίς όμως να είναι το κυρίαρχο εις βάρος του συνόλου του έργου της),  και πάντα σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, εναλλασσόμενη μεταξύ των χαρακτήρων της, η Α.Β. μας παραδίδει ένα αξιοπρεπέστατο, ενδιαφέρον και καλογραμμένο μυθιστόρημα, το οποίο κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον από την αρχή έως το τέλος του, και αξίζει αναμφισβήτητα την ανάγνωσή του.

     

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΑΡΑΝΤΟΥ "Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΔΕΝ ΛΥΤΡΩΝΕΙ ΠΑΝΤΑ", εκδ. Maradel Books, 2016

Τελικά, τα καλά βιβλία, ή, έστω εκείνα που αξίζουν τον αναγνωστικό μας χρόνο, δεν αρκεί να είναι πολυδιαφημισμένα ή γραμμένα από γνωστούς και αγαπητούς συγγραφείς εγνωσμένης αξίας (και "υψηλών" εμπορικών πωλήσεων, αυτή είναι η αλήθεια), αφού στο τέλος αποδεικνύεται πάντα, ότι, όταν υπάρχει έμπνευση και "μεράκι", "βρίσκουν" το δρόμο τους και τυχαίνουν και της καλύτερης και πιο αμερόληπτης "διαφήμισης", αυτής, των ίδιων των αναγνωστών. 

Για το συγκεκριμένο βιβλίο, η αλήθεια είναι ότι αρχικά διάβασα στο διαδίκτυο (και σε αυτόν τον ιστότοπο και στο f.b) τόσα θετικά και επαινετικά σχόλια, που ήταν βέβαιο, ότι κάποια στιγμή θα το κρατούσα στα χέρια μου,με δεδομένο και το γεγονός, ότι μου αρέσει το συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας, όπως και αν χαρακτηρίζεται (αισθηματικό, ρομαντικό κ.ο.κ.) ή αντιμετωπίζεται ή ακόμα και απαξιώνεται. Κλείνοντάς το, μπορώ ειλικρινέστατα να πω, ότι είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία του είδους του, που διάβασα τον τελευταίο καιρό, το οποίο όχι μόνο δεν με κούρασε λόγω του όγκου του (800 και πλέον σελίδες...), αλλά, αντίθετα, με καθήλωσε με την πλοκή του, τη σύγχρονη, ανεπιτήδευτη και ρεαλιστική γραφή του, τους έντονους διαλόγους, τη σκιαγράφηση των χαρακτήρων του, τη διείσδυση στην ψυχολογία και εν συνεχεία επαρκή περιγραφή αυτής, τόσο για τους βασικούς χαρακτήρες, όσο και για εκείνους που αν όχι βασικοί, πάντως σημαντικοί για την εξέλιξη της αφήγησης, τα θέματα που θίγει και την έντασή του, η οποία κορυφώνεται σταδιακά, μέσα από αποκαλύψεις, ανατροπές, διλήμματα, ανείπωτα αλλά και ομολογημένα μυστικά. Μπορεί η βασική του ιστορία, να είναι ο σαρωτικός και θυελλώδης έρωτας, δύο νέων ανθρώπων, τόσο διαφορετικών μεταξύ τους, η πορεία του, οι συναισθηματικές και ψυχολογικές ανασφάλειες και μεταπτώσεις που βιώνουν, οι εξωτερικές αλλά και οι βαθύτερες επιδράσεις που δέχονται είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, και αντιμετωπίζουν έως το αίσιο τέλος, ωστόσο, είναι σαφές από την πρώτη έως την τελευταία του σελίδα, χάρη στον τρόπο γραφής του, ότι εκφεύγει του "ρομάντζου", αφού, καταφέρνει να αποτυπώσει με αμεσότητα, ενάργεια και οξυδέρκεια, πλήθος συναισθημάτων και καταστάσεων που αλληλοδιαδέχονται, συγκρούονται, συνυπάρχουν και συνδέονται ακατάλυτα και αναπότρεπτα. Πάθος, εγωισμός, ανασφάλεια, φθόνος, ζήλια, απληστία, υστεροβουλία, απόρριψη και αποδοχή, δολοπλοκίες κινούμενες από νοσηρότητες και εμμονές, αλλά και αστείρευτη αγάπη, άδολη εμπιστοσύνη και αδελφική φιλία. Μου άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις (δικαίως για εμένα τουλάχιστον), το συνιστώ ανεπιφύλακτα, και είναι φυσικό και επόμενο να περιμένω το επόμενο έργο της συγγραφέως, με το ίδιο (αν όχι περισσότερο) ενδιαφέρον !!!!!

BRENDA REID "ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΟ", εκδ. Διόπτρα

Πάντα διατηρώ μια επιφύλαξη, όταν οι συγγραφείς (έλληνες και ξένοι), σκέφτονται (και δημιουργούν, εννοείται) την ιστορία τους, τοποθετημένη, όχι απλώς σε διαφορετική εποχή και δη προγενέστερη από τη δική τους, αλλά και σε τόπο, στον οποίο είτε δεν έχουν ζήσει ή δεν έχουν καμία απολύτως σχέση είτε και αν τυχόν έχουν ζήσει, είναι δύσκολο να αναπαραστήσουν τις συνθήκες, τις συνήθειες, τα ήθη και την ιδιοσυγκρασία ανθρώπων που ανήκουν στο συγκεκριμένο χωροχρονικό περιβάλλον....δεν το αναφέρω με την έννοια της "απαγόρευσης" (μυθοπλασία είναι άλλωστε), αλλά μετά τη Β. Χίσλοπ, τουλάχιστον προσωπικά δεν θυμάμαι άλλο τόσο επιτυχημένο μυθιστόρημα (εννοώντας το "Νησί" και μόνο, το οποίο και αυτό δέχθηκε αυστηρές κριτικές....) με αυτά τα χαρακτηριστικά....Ωστόσο το "Χωρίς Αντίο" της B. Reid, με εξέπληξε ευχάριστα....μπορεί η γραφή της να μην είναι τόσο περίτεχνη ή να είναι ιδιαιτέρως φειδωλή με τα εκφραστικά μέσα, όμως οι περιγραφές του τόπου, ενός χωριού της Κρήτης, στα χρόνια λίγο πριν τον πόλεμο και κατά τη διάρκεια αυτού, οι συνθήκες ζωής των κατοίκων, οι στερήσεις σε υλικά αγαθά, που για όσους έζησαν εκείνα τα χρόνια μπορεί να ήταν δύσκολες αλλά όχι αδύνατον να ξεπερασθούν, χάρη στους στενούς δεσμούς φιλίας και αλληλεγγύης, οι προκαταλήψεις, τα κοινωνικά στερεότυπα, η θέση της γυναίκας σε σχέση με το οικογενειακό αλλά και κοινωνικό περιβάλλον, η αξιοπρέπεια, η υπερηφάνεια και ο πόθος για ελευθερία, αρκούν και με το παραπάνω κατά τη γνώμη μου, για να το καταστήσουν πολύ ενδιαφέρον. Η χρήση δε, της κρητικής διαλέκτου, στους διαλόγους του βιβλίου, προσδίδει ακόμα μεγαλύτερη αμεσότητα και αληθοφάνεια στην αναπαράσταση μίας μικρής "κλειστής" κοινωνίας, με όσα αυτή συνεπάγεται, στην οποία, η μία ηρωίδα επιλέγει να ζήσει και η δεύτερη αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, "αναπόσπαστο" μέρος της, χωρίς όμως να αποδέχεται τον τρόπο ζωής που της έχει επιβληθεί, με συνέπεια η αφήγηση να γίνεται και πιο ενδιαφέρουσα, και ο αναγνώστης να μην εστιάζει μόνο στην ερωτική ιστορία που εξελίσσεται, αλλά και στον ηθογραφικό (εν μέρει) χαρακτήρα του βιβλίου. Πάντως είναι βέβαιο, ότι η συγγραφέας αγαπά την Ελλάδα και την Κρήτη, κρίνοντας από τη βιβλιογραφία της, την οποία χρησιμοποίησε με σεβασμό, και πιο προσωπικά, μιλώντας, αισθάνθηκα πολύ "οικεία" με την αφήγησή της, επειδή μάλλον άκουγα και ακούω συχνά τον πατέρα μου, να μου περιγράφει πολλές σκηνές εκείνης της περιόδου, σε εκείνα τα ίδια μέρη χωρίς να διακρίνω διαφορές μεταξύ "αυθεντικού" υλικού και έμπνευσης.... 

ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΒΟΥΡΔΟΥΝΗ "ΟΙ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ", εκδ. Κέδρος 2016

Ο τίτλος του, αν μη τι άλλο ελκυστικός, κινεί την περιέργεια.....η περιγραφή στο οπισθόφυλλο ενδιαφέρουσα.....το πρώτο μυθιστόρημα της Ιφιγένειας Βουρδούνη, αφηγείται την (μία όχι και τόσο συνηθισμένη) ιστορία μίας ελληνικής οικογένειας, εγκατεστημένης στην Κέρκυρα, κατά τη διάρκεια της ξενικής κατοχής.....δεν περιορίζεται όμως στην εξιστόρηση, στο (αρχικά) ιταλοκρατούμενο και εν συνεχεία γερμανοκρατούμενο νησί, αλλά ξεκινά από την Κέρκυρα, επεκτείνεται στην Αθήνα, στην Ευρυτανία, στο Δίστομο, στο Βερολίνο, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και πλησιάζοντας στο τέλος, καταλήγει πάλι στην αρχή .....Η αφήγηση μέσα από τις αναμνήσεις του Αργύρη, του μικρότερου γιου της οικογένειας, καταλαμβάνει το χρονικό διάστημα πέντε ετών, χωρίς η συγγραφέας να παραλείπει σημαντικά ιστορικά γεγονότα, τα οποία όμως χάρη στη σωστή χρήση του μέτρου για την παράθεσή τους, δεν "βαρύνουν" την πλοκή, απλά "προσθέτουν" το κάθε ένα με το δικό του τρόπο, στοιχεία αναγκαία για την διαμόρφωση και εξέλιξη των χαρακτήρων. 

Ομολογώ ότι θα επιθυμούσα λίγο πιο ενδελεχή ανάλυση της προσωπικότητας του Αρη, ο οποίος αναδεικνύεται από την αρχή έως το τέλος, εκείνο το πρόσωπο που μοιραία, καταλυτικά και δραματικά επηρεάζει τις ζωές όλων, από τους γονείς έως και τα αδέλφια του, οι οποίοι, εκτός του άχθους του πολέμου, και όλων των αρνητικών συναισθημάτων που αναπόφευκτα προκαλεί, αντιμετωπίζουν αθέλητα ή ανέχονται ηθελημένα (είναι ιδιαίτερα έντονη η αντίθεση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τρόπους "αντιμετώπισης" σε όλο το βιβλίο και δεν θα αναφέρω τίποτε παραπάνω για αυτό), την απέχθειά του, την οργή του και την εκδικητική του διάθεση. 

Ωστόσο, η άψογη διείσδυση στη συναισθηματική κατάσταση των χαρακτήρων της (με την ...μικρή επιφύλαξη που ανέφερα, και σε κάθε περίπτωση είναι υποκειμενική), είναι εκείνο το στοιχείο που χαρακτηρίζει επιτυχώς τη συγγραφική γραφή, αφού με επάρκεια αποδίδονται οι σκέψεις, οι προβληματισμοί, τα διλήμματα, οι αγωνίες, οι προσδοκίες και οι ψυχολογικές μεταπτώσεις των ηρώων, παράλληλα με όσα αισθήματα βιώνουν από την αρχή ως το τέλος....

...όπως, τον φόβο, την αγωνία, τον πόνο, την απόγνωση, την οργή, την πίκρα, το αίσθημα της απόρριψης, την αγάπη, το πάθος, το φθόνο, το μίσος ....

Ο τίτλος του βιβλίου, αποδεικνύεται εν τέλει συμβολικός, κατά τη δική μου ερμηνεία πάντα....τονίζει την αντίστιξη ανάμεσα στην ηρεμία και στην ψυχική γαλήνη των ειρηνικών καιρών, και των απλών πραγμάτων που έχουμε την τύχη να χαιρόμαστε, απερίσπαστοι από ερωτήματα για τη θνητότητα και το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης, και της αγριότητας του πολέμου, πολύ περισσότερο, όταν εξαιτίας του ο άνθρωπος καθίσταται έρμαιο καταστάσεων που δεν μπορεί να ελέγξει και να επηρεάσει και αισθάνεται ευάλωτος, ανασφαλής, και αδύναμος να αντιδράσει, είτε λόγω των συνθηκών είτε λόγω ιδιοσυγκρασίας. 

Πλησιάζοντας μάλιστα προς το τέλος του βιβλίου, όπου σε μία παράγραφο εμπεριέχεται η φράση "ελαιώνες του Βερολίνου", καταλήγω να πω, ότι εκτός από συμβολικός είναι και επιτυχής τίτλος, πολύ περισσότερο που συνδυάζεται με την αμείωτη κορύφωση του ενδιαφέροντος αναφορικά με την εξέλιξη της ιστορίας, την οποία σε καμία περίπτωση δεν θα χαρακτήριζα εύλογη ή αναμενόμενη.  

Το τέλος του βιβλίου είναι γλυκόπικρο, θα έλεγα, δεν είναι αμιγώς ούτε ευχάριστο αλλά ούτε και δυσάρεστο (μία μονομερής, θα έλεγα, ολοκλήρωση της πλοκής μάλλον θα με ξένιζε), θα το χαρακτήριζα μάλλον ταιριαστό και ανάλογο της δραματικότητας της ιστορίας που διάβασα. 

Για πρώτη συγγραφική εμφάνιση, οι "Ελαιώνες του Βερολίνου", με βεβαιότητα ανταποκρίθηκαν στις δικές μου αναγνωστικές προσδοκίες, και αποτελεί μία ενδιαφέρουσα πρόταση κοινωνικής και ιστορικής μυθιστορίας. 

           

ΒΕΡΝΕΡ ΒΑΛΝΤΜΑΝ "Βιρτζίνια Γουλφ, ιδιοφυής και μόνη", εκδ. Μελάνι 2008

Ενδιαφέρουσα βιογραφία, λιτή (ανάλογα με την ειδική βαρύτητα της προσωπικότητας της Γουλφ), συνοπτική, παρουσιάζει την προσωπική διαδρομή και συγγραφική ανέλιξη της Β.Γ. από την παιδική της ηλικία έως και το θάνατό της, τις αναπόφευκτες επιδράσεις του, πάσης φύσεως, περιβάλλοντος της (οικογενειακού, φιλικού, συγγενικού), χωρίς να την εξιδανικεύει, αλλά ούτε και να την απομυθοποιεί...μέσω της διακειμενικότητας, στα επιμέρους κεφάλαια, παρεμβάλλονται αποσπάσματα είτε από βιβλία της ίδιας της Β.Γ., είτε από βιβλία άλλων συγγραφέων και βιογράφων της, τα οποία προσδίδουν αμεσότητα στην αφήγηση και αποδίδουν πιστά τις σκέψεις, τις ιδέες, την ψυχική κατάσταση, τους προβληματισμούς και τις μεταπτώσεις της, στοιχεία τα οποία, συγκρότησαν και διαμόρφωσαν μία από τις κορυφαίες (και πιο διαχρονικές) συγγραφείς του 20ου αιώνα....

ΕΛΕΝΗ ΔΑΦΝΙΔΗ "Δεν σε είδα, δεν σε ξέρω", εκδ. Ψυχογιός, 2016

Αρκετά καλό, γραμμένο με το γνωστό συγγραφικό ύφος της κ. Δαφνίδη, το οποίο ισορροπεί μεταξύ δύο βασικών στοιχείων : από την μία πλευρά, των χιουμοριστικών σκηνών, οι οποίες είτε περιλαμβάνουν περιγραφές που προκαλούν αβίαστα το γέλιο σε αρκετά σημεία (οι σκηνές της ηρωίδας με τον οδοντίατρο ήταν μακράν οι καλύτερες ως προς αυτό το σημείο), είτε σκέψεις που περιλαμβάνουν αρκετές δόσεις αυτοσαρκασμού, προσδίδοντας αμεσότητα στην αφήγηση και αληθοφάνεια και από την άλλη, μηνυμάτων τα οποία με τρόπο "υποδόριο" διατρέχουν όλη την εξέλιξη της πλοκής του συγκεκριμένου βιβλίου...μηνύματα τα οποία αφορούν το πως μπορούμε να χειριστούμε καλύτερα τις εμμονές μας, τις ιδεοληψίες μας και να ξεπεράσουμε όσα μας ενόχλησαν, μας πλήγωσαν ή μας πίκραναν, χωρίς να χρειάζεται να αναλωνόμαστε σε αρνητικές και κακόβουλες πράξεις και ενέργειες, οι οποίες πολλές φορές, αποδεικνύονται ατελέσφορες και μας βαρύνουν με τις συνέπειές τους, πολύ περισσότερο εμάς τους ίδιους, απ' ότι τους τρίτους (και υπαίτιους...)