Φιλομήλα Λαπατά "Ο διχασμός" εκδόσεις Ψυχογιός 2018

Ενα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα, στο οποίο η ιστορική πραγματικότητα και η εξέλιξη της Αθήνας, αλληλοτέμνονται και συνδυάζονται αρμονικά με την μυθοπλασία.... Οπως και η ίδια η δημιουργός αναφέρει σε σημείωμά της και μετά το τέλος της αφήγησης, ο πραγματικός πρωταγωνιστής του βιβλίου, είναι το ευρύτερο τοπίο της Αθήνας της περιόδου 1840 -1875, το οποίο μέσα από συγκερασμό ιστορικών πηγών και αναφορών, αποτυπώνεται και αναδεικνύεται με ενάργεια και αμεσότητα, με τον ιδιαίτερο τρόπο της συγγραφέως. Η πόλη, την περίοδο εκείνη, ακόμα βρίσκεται ακόμα στο μεταίχμιο μεταξύ της μετεπαναστατικής Ελλάδας προσπαθώντας να βρει το στίγμα της ως πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους και των ιδεοληψιών (όπως ακριβώς τις θίγει η συγγραφέας αναφορικά με τις διαχρονικές απόψεις των Ελλήνων για τη φύση και τα αίτια των εθνικών δεινών) που δεν έχουν ακόμα αποβληθεί από την συλλογική συνείδηση των κατοίκων της πόλης. Οι περιγραφές του κοινωνικού περιβάλλοντος, οι πολιτικές αναταράξεις, οι στερεότυπες αντιλήψεις επί των οποίων εγκαταβιούν και ζουν οι Αθηναίοι εκείνης της περιόδου, είναι εξαιρετικές, πολύ περισσότερο που λόγω του όγκου της βιβλιογραφίας, είναι ακόμα πιο δύσκολο να επιλεγούν εκείνα τα στοιχεία, τα οποία προσθέτουν στην μυθοπλασία πραγματολογικό ενδιαφέρον και συνδέονται με την πλοκή, αποτελώντας ενιαίο και ισορροπημένο σύνολο. Η θέση της γυναίκας εκείνη την περίοδο (όπως και στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας) είναι το κυρίαρχο στοιχείο, και πάνω σε αυτό το μοτίβο, αλλιώς επί αυτής της κεντρικής ιδέας, διαδραματίζεται η ταραχώδης ιστορία της Ελισάβετ Δούκα, η οποία ωστόσο παρά τα πάθη, τις εντάσεις, τις συναισθηματικές διακυμάνσεις, καταφέρνει με δύναμη ψυχής και θέληση να υπερβεί τον ιδιότυπο "διχασμό", τον οποίο η ίδια βίωσε και να αποδεχθεί τις πράξεις της, τις προγονικές της καταβολές (καταγεγραμμένες στην "μυστική αρχιτεκτονική των οστών", μία φράση η οποία συνδέει την αρχή με το τέλος του βιβλίου) όχι όμως μοιρολατρικά, αλλά αποφασιστικά, συνδέοντας την προσωπική της πορεία με την πόλη της Αθήνας. Χαρακτηριστικά τα σημεία του επιλόγου με την μονοπρόσωπη αφήγηση της Ελισάβετ Δούκα : "....Ζω αγωνίζομαι καθημερινά για το καλύτερο μέσα στις δυνατότητές μου, προσπαθώ να μη βλάψω τον εαυτό μου, φροντίζω για το καλό παράδειγμα και την πνευματική, συναισθηματική και ηθική κληρονομιά που θ΄αφήσω στα παιδιά μου και στα παιδιά των παιδιών μου. Μια πλήρης αποδοχή της ζωής, των εντάσεων της, των δυσκολιών της, των δυσάρεστων εκπλήξεων της, με συμφιλιώνει με τον εαυτό μου. Κι έχω πάντα την αίσθηση του θαύματος ότι είναι απλώς η επίγνωση που δημιουργεί την ομορφιά της ζωής........Δεν ήταν εύκολο να διηγηθώ αυτή την ιστορία σε όποιον δεν γνωρίζει αυτή την πόλη, το παρελθόν της, τα τερτίπια της, τη μυρωδιά της νύχτας όταν πέφτει πάνω στις ρούγες της, όταν τη σκεπάζει η απογευματινή μελαγχολία, όταν πυρώνει ο ήλιος τις πέτρες της, όταν τα χρώματα της αυγής βάφουν χρυσά τα αρχαία απομεινάρια της. Δεν ήταν εύκολο να τη διηγηθώ σε όποιον δεν έχει συμπονέσει αυτή την πόλη για τα πάθη της και δεν έχει νιώσει περήφανος με τους θριάμβους της. Για την Αθήνα μιλάω. Τη μάγισσα. Τη γη μου. Τη γη των προγόνων μου". Ενα βιβλίο αφιερωμένο εξίσου στην πόλη της Αθήνας και στην γυναικεία φύση, όπως διαπλάθεται μέσω της εποχής της, σε συνθήκες που εντείνουν την αντίθεση μεταξύ καλού και κακού, ατομικής ηθικής και κοινωνικής ταυτότητας.

Philippa Gregory "Η Αυλή των ψιθύρων", εκδ. Διόπτρα 2018

Πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα, για όσες και όσους τους αρέσει η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος, η εποχή της βασιλείας του Ερρίκου του 8^ου, και τα χρόνια που επακολούθησαν τον θάνατο της Αννας Μπολέυν και την εξέλιξη του Ερρίκου σε απόλυτο μονάρχη, με εξουσία ζωής και θανάτου στους υπηκόους του και κυρίως στις συζύγους του. Η συγγραφέας θεωρείται στην πατρίδα της κορυφαία για την περίοδο της βασιλείας του οίκου των Τυδώρ,  η οποία, ειδικά στα χρόνια του Ερρίκου, αποτέλεσε μία ταραγμένη ιστορικά, κοινωνικά και θρησκευτικά εποχή, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της οποίας δεν περιορίσθηκαν μόνο στην Αγγλία, αλλά και σε όλη την Ευρώπη. Συνδυάζοντας ιστορικά γεγονότα με μυθοπλασία (η οποία προσεγγίζει αρκετά την πραγματικότητα), η «Αυλή των θαυμάτων» αφηγείται την ανέλιξη στον θρόνο, των (δύο) επομένων συζύγων του Ερρίκου, μετά την Αννα Μπολέυν (ο χαρακτήρας και το τέλος της, οι πράξεις της, η συμπεριφορά της διατρέχουν ωστόσο όλο το έργο από την αρχή έως το τέλος, ως σημείο αναφοράς για τις «διαδόχους» της), της Αννας της Κλεβ (η οποία δεν μακροημέρευσε ως σύζυγος μεν, αλλά παρέμεινε στην βασιλική αυλή) και της Αικατερίνης Χάουαρντ (η οποία δικάσθηκε ως προδότρια και εκτελέσθηκε). Δύο απολύτως διαφορετικοί χαρακτήρες, από την μία η Αννα σοβαρή, συνεσταλμένη, συντηρητική, προσπαθεί να προσαρμοσθεί στον τρόπο ζωής που της επιβάλλεται, με υπομονή και εγκαρτέρηση, στο τέλος ωστόσο επιδιώκει και αποδέχεται μετά την απομάκρυνσή της από το θρόνο την μοναχικότητά της και από την άλλη η έφηβη Αικατερίνη, επιπόλαιη, ματαιόδοξη, επηρμένη, φιλάργυρη, άγεται και φέρεται από τα πρόσωπα του στενού συγγενικού της περιβάλλοντος που τη χρησιμοποιούν από την αρχή έως το τέλος ως ένα «πιόνι» για την ανέλιξή τους. Μεταξύ των δύο βασιλισσών, παρεμβάλλεται ένα άλλο ιστορικό πρόσωπο, αμφισβητούμενης ηθικής και αξιοπιστίας, η Τζέιν Μπολέυν, νύφη της Αννας Μπολέυν και σύζυγος του αδελφού της, η οποία έως και τον θάνατό της, δεν σταματά, με σκοπό το προσωπικό της όφελος, κινούμενη από ιδιοτέλεια (η οποία κορυφώνεται στο τέλος της αφήγησης) να συμμετέχει ενεργά και δραματικά στην άνοδο και κυρίως στην πτώση της Αννας και της Αικατερίνης, ως έχουσα κεντρική θέση στην Αυλή και επιδιώκοντας να τη διατηρήσει με κάθε κόστος. Και για τα τρία αυτά ιστορικά πρόσωπα, τρεις γυναίκες τελείως διαφορετικές μεταξύ τους, των οποίων οι ζωές διασταυρώνονται, διαπλέκονται και λειτουργούν αλληλεπιδραστικά, έχει προτιμηθεί η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η οποία προσδίδει ένταση και αμεσότητα σε όλο το έργο. Το ιστορικό πλαίσιο που διαδραματίζεται το έργο, περιορίζεται σε χρονικό διάστημα σχεδόν δύο ετών, και δεν θα μπορούσε η συγγραφέας σε καμία περίπτωση να έχει παραλείψει γεγονότα, άμεσα συνδεόμενα με τις συνθήκες και τον τρόπο διακυβέρνησης του Ερρίκου (το τέλος του Κρόμγουελ, οι προσπάθειες για «συμμαχίες» είτε με την Ισπανία είτε με την Γαλλία, ο τρόπος επικράτησης της θρησκευτικής μεταρρύθμισης στη χώρα, με την βίαιη απόσπαση εδαφών και περιουσίας του κλήρου και ενσωμάτωσής τους στην βασιλική περιουσία, η «κατασκευή» (σε σημείο παραλογισμού ακόμα και με την ενοχοποίηση της σκέψης) συνωμοσιών κατά του βασιλιά με σκοπό την (κυριολεκτική) εξόντωση των αντιφρονούντων με κάθε μέσο, τον φόβο, που καλλιεργούσε εντέχνως ο μονάρχης για να χειραγωγεί το λαό αλλά και να καθυποτάσσει τους ευγενείς), άρρηκτα συνδεδεμένα με τον χαρακτήρα του και την εξέλιξη της προσωπικότητάς του.

ΥΓ.- Ελπίζω ο εκδοτικός οίκος να εκδώσει και άλλα έργα της Γκρέγκορυ, η οποία έχει εκδώσει αρκετά έργα όχι μόνο για την συγκεκριμένη περίοδο αλλά και για την προγενέστερη αυτής, και εύχομαι την επόμενη φορά ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου, να είναι πιο εύστοχος και να αντιστοιχεί στον τίτλο της αγγλικής έκδοσης. Το μυθιστόρημα φέρει τον πρωτότυπο τίτλο «The Boleyn inheritance» και αντιστοιχεί απολύτως στην «κεντρική ιδέα» της αφήγησης, από την αρχή έως το τέλος, και σαφώς προτιμήθηκε για να καταδείξει την «κληρονομιά» της γενιάς αυτής. Ο ελληνικός τίτλος («Η Αυλή των ψιθύρων») καμία απολύτως σχέση δεν έχει με την εξέλιξη της αφήγησης, τον θεωρώ εξαιρετικά ατυχή, γιατί στη συγκεκριμένη αυλή, οι "ψίθυροι" συνηθίζονταν μεν, αλλά πιο πολύ κυριαρχούσε η υποκρισία...        

ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ "Ο Δράκος της Πρέσπας Ι" ("Η Κοιλάδα της Λάσπης"), εκδ. Καστανιώτη 2014

Δεν ξέρω αν «ανήκει» ακριβώς, στη λογοτεχνία του φανταστικού, με βεβαιότητα όμως μπορώ να πω ότι είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, συναρπαστικά και αξιόλογα, αφηγήματα, που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια (και με περίμενε πολύ καιρό στα «αδιάβαστα»…). Διαχρονικό, αλληγορικό (κοινωνικά και πολιτικά και ηθικά ακόμα θα έλεγα), με «αντιστοιχίσεις» της ελληνικής πραγματικότητας των τελευταίων ετών, σε έναν πιο περιορισμένο (και ιστορικά φορτισμένο) χώρο, τη λίμνη της Πρέσπας, στην «Κοιλάδα της λάσπης», ο «Δράκος» είτε υπαρκτός είτε «δημιούργημα» των καιρών, των συνθηκών και της ανάγκης καθυπόταξης των πολιτών στην νέα «παγκόσμια τάξη», είναι ο συνδετικός κρίκος και το καταλυτικό στοιχείο στη ζωή και στις συμπεριφορές όσων επέλεξαν ως κατοικία τους τις όχθες της λίμνης (είτε της νότιας στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπου εξελίσσεται η ιστορία, είτε της ανατολικής και δυτικής που ζουν οι «αλλόχθιοι»). Εντυπωσιακή, ευφυέστατη (και ανατρεπτική) πλοκή, με χρονικές εναλλαγές απολύτως φυσικές (δεν σε προιδεάζει κανένα στοιχείο για την «αναδρομή»), χαρακτήρες, των οποίων οι κινήσεις, τα συναισθήματα και οι αποφάσεις, αποδίδονται με ρεαλισμό, και ένα «τέλος» ;; που προετοιμάζει για τη συνέχεια….(αν και μετά από τέσσερα έτη από την έκδοση της «Κοιλάδας της Λάσπης», για όσους ανυπομονούμε, μάλλον θα πρέπει, να εκδοθούν μαζί και οι δύο συνέχειες….).

"Το ρ της Ερωμένης" ΕΙΡΗΝΗ ΒΑΡΔΑΚΗ, εκδ. Bell 2018

Ευφυής συγγραφική σύλληψη, εξαιρετική η περιγραφή της συμπεριφοράς και της ψυχολογίας των βασικών χαρακτήρων, η διείσδυση και η "καταβύθιση" στις πιο μύχιες σκέψεις και εμμονές τους, η αποτύπωση της "χειραγώγησής" τους είτε εκατέρωθεν είτε επηρεασμένη από τις συνθήκες και τις ανατροπές στη ζωή τους, στοιχεία τα οποία διατρέχουν όλη την αφήγηση και κορυφώνονται προς το τέλος, με τρόπο που δεν μπορείς να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου. Μπορώ να πω επιπλέον ότι με εντυπωσίασε και με εξέπληξε ευχάριστα η πρωτοπρόσωπη αφήγηση για όλους όσους εμπλέκονται σε αυτό το "παιχνίδι" (ακόμα και της μικρής Νεφέλης). Δεν θα το κατέτασσα στα αμιγώς αστυνομικά μυθιστορήματα, αλλά στην ευρεία κατηγορία αυτών, αφού το βάρος "γέρνει" προς τους ψυχολογικούς παράγοντες (πάθος, εξάρτηση, αυτολύπηση, πικρία, μνησικακία, εκδικητικότητα κ.α.) που επιδρούν αποφασιστικά (και ολέθρια στη συγκεκριμένη περίπτωση) στην ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης και στην ατομική κρίση και συνείδηση. Με βεβαιότητα όμως το κατατάσσω στα πολύ αξιόλογα και ενδιαφέροντα έργα της νεότερης γενιάς των Ελλήνων συγγραφέων, οι οποίοι, επιλέγοντας ένα διαφορετικό (και αναμφισβήτητα πιο δύσκολο) λογοτεχνικό είδος από τα σύνηθη (κοινωνικά, αισθηματικά, ιστορικά) αποδεικνύουν συνεχώς τα τελευταία έτη, ότι όχι μόνο ως ταλαντούχοι και πολλά υποσχόμενοι, έχουν τις ικανότητες να ανταποκριθούν κάλλιστα αλλά παραδίδουν (όπως συγκεκριμένα η κ. Βαρδάκη) έργα ικανά να προκαλέσουν και να διατηρήσουν, αν όχι να αυξήσουν το αναγνωστικό ενδιαφέρον, με τον τρόπο γραφής τους. Με χαρά θα αναμένω το επόμενο, μια και έχει ήδη βάλει η ίδια η συγγραφέας "ψηλά τον πήχη".

"Μυρωδιά από σανίδι", Κώστας Κρομμύδας, εκδ. Διόπτρα 2018

Ομολογώ, ότι έχω διαβάσει άπειρες βιογραφίες, αυτοβιογραφίες, ιστορίες βασισμένες σε «αληθινά γεγονότα», ή εμπνευσμένες από αυτά, αλληγορίες, μυθιστορίες οι οποίες στηρίζονται στη διακειμενικότητα και αντλούν στοιχεία από άλλα λογοτεχνικά είδη, ωστόσο, ως αναγνώστρια που πάντα διατηρώ αυξημένες προσδοκίες από κάθε νέο βιβλίο δημιουργού (του οποίου αναμφίβολα θα πρέπει να μου αρέσει ο τρόπος γραφής του και αναμένω το κάτι «παραπάνω»), μπορώ να πω ότι το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, τις ικανοποίησε στο ακέραιο, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον από την πρώτη έως την τελευταία σελίδα του. Ξεκινώντας από το παρόν και με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η οποία προσδίδει αμεσότητα και ρεαλισμό, η αφήγηση συνεχίζεται ρέουσα, και εναλλάσσεται, με αναδρομή στο παρελθόν, όπου, ο αναγνώστης καλείται να γνωρίσει και να κατανοήσει, την πορεία της προσωπικής και θυελλώδους σχέσης του Νικολάου Δούκα και της Λυδίας Ρανιέρη, από την αρχή της γνωριμίας τους έως το τέλος, μιας ζωής γεμάτης «μυρωδιάς από σανίδι», επηρεασμένης αναπόδραστα από τις έντονες προσωπικότητές τους. Η εναλλαγή μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, είναι απολύτως ισορροπημένη και ενταγμένη στην αφήγηση, αφού όχι μόνο δεν είναι κουραστική ή αποτρεπτική για τον αναγνώστη, αλλά προσωπικά, θεωρώ ότι ήταν απολύτως απαραίτητη για τον ιδανικό συγκερασμό μεταξύ της συγγραφικής επινόησης και της πραγματικότητας, αποδίδοντας σεβασμό σε δύο καλλιτέχνες οι οποίοι διαχρονικά τίμησαν και τιμούν έως και σήμερα την τέχνη της υποκριτικής στην Ελλάδα. Κατά την εξέλιξη της αφήγησης, τα έντονα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι προβληματισμοί, οι αντιθέσεις, τα διλήμματα, οι επιθυμίες και οι εσωτερικές συγκρούσεις των βασικών χαρακτήρων αποδίδονται με εξαιρετική ενάργεια, πιστότητα, ακρίβεια και δραματικότητα, χωρίς ανούσιες υπερβολές, με κυρίαρχο στοιχείο του βιβλίου (κατά την προσωπική μου άποψη) τη δυναμική του έρωτα, του ενός και μοναδικού που μπορεί να έχει κανείς την τύχη να γνωρίσει και να βιώσει στη ζωή του.

Η απάντηση στην υποσημείωση που έχει τεθεί στο εξώφυλλο του βιβλίου («Πέφτει ποτέ αυλαία στον έρωτα;;»), μετά πλέον την ολοκλήρωση της ανάγνωσης της ιστορίας, θεωρώ ότι έχει δοθεί μέσα από την άρτια δομημένη αφήγηση και την σκιαγράφηση της προσωπικότητας των βασικών χαρακτήρων, και αποτυπώνεται προς τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, (οι οποίες εμπεριέχουν και ένα ιδιαίτερα συγκινησιακό «φορτίο» και για αυτό αξίζουν ιδιαιτέρως περισσότερα εύσημα στον συγγραφέα).

Από αυτές τις τελευταίες σελίδες ξεχωρίζω ένα μικρό χαρακτηριστικό απόσπασμα, το οποίο θεωρώ ότι συμπυκνώνει το μήνυμα του βιβλίου….. «και αν είσαι τυχερός και τον συναντήσεις μη χάσεις την ευκαιρία να τον ζήσεις. Μην χάσεις την μοναδική δυνατότητα που σου δίνει να σε ταξιδέψει στα μαγικά του μονοπάτια, στην ολοκλήρωση, στην ευτυχία. Αν, όμως τον αρνηθείς επειδή δειλιάζεις μπροστά στα πρέπει του, τότε μην τον ονοματίσεις ανεκπλήρωτο. Ονομάτισέ τον απλώς επιλογή σου. Επιλογή σου να τον αφήσεις, να σου φύγει και να μείνεις συμβιβασμένος με ό,τι σε κάνει να νιώθεις ασφαλής. Κι ας μην ξεχνάμε ποτέ πως η μεγαλύτερη εξύμνηση του έρωτα είναι για το μεγαλείο του κι όχι για την αδυναμία του».  

«Μυρωδιά από σανίδι» νοσταλγική, συναρπαστική, έμφορτη ονείρων, επιθυμιών και παθών…..διανθισμένη στα κατάλληλα σημεία με αποσπάσματα κορυφαίων θεατρικών έργων, μία έξοχη μυθιστορία για πολλούς λόγους, και για κάτι τελευταίο:

 Η συγγραφική έμπνευση πολλές φορές, ορμώμενη από αληθινά γεγονότα, όπως αυτά βιώθηκαν από τους κοινωνούς τους, έχει ως αποτέλεσμα τη σύνδεση μεταξύ της πραγματικότητας (ιδίως όσων γεγονότων συνέβησαν στο μακρινό παρελθόν) και της μυθοπλασίας, προκειμένου να ολοκληρωθεί και να παραδοθεί στο αναγνωστικό κοινό, το πνευματικό έργο του/της δημιουργού του, η οποία αποβαίνει άλλοτε επιτυχής άλλοτε όχι….και αυτό εξαρτάται από τη συγγραφική και συνθετική ικανότητα (χάρισμα θα έλεγα εγώ…) του δημιουργού να αναπαριστά στο μέτρο του δυνατού, σεβόμενος όσους έζησαν τα πραγματικά γεγονότα, να αξιοποιεί το ατόφιο «υλικό», να το προσαρμόζει και να το μετουσιώνει σε μία νέα «λογοτεχνική» (πλέον) πραγματικότητα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, και κατά την προσωπική μου άποψη, το «στοίχημα» νομίζω ότι έχει κερδηθεί (για άλλη μία φορά αφού και τα προηγούμενα έργα του συγγραφέα επίσης βασίζονταν σε αληθινά γεγονότα), επάξια, με μία σημαντική διαφορά,  όπως εγώ τη διέκρινα….σε εμένα (τουλάχιστον) είναι σαφές, ποια πρόσωπα ενέπνευσαν τον δημιουργό και η προσωπική τους σχέση, καλλιτέχνες οι οποίοι θεωρούνται έως και σήμερα κορυφαίοι, το έργο τους και η προσωπικότητά τους αγγίζουν τα όρια του «μύθου», παρά το χρόνο που έχει διανυθεί από το μεσουράνημά τους έως και σήμερα…..Στο βιβλίο «Μυρωδιά από σανίδι» η αντιστοίχιση μεταξύ μύθου, συγγραφικής σύλληψης και πραγματικότητας είναι πιο ευδιάκριτη μεν, αλλά η «σύγκριση» μεταξύ των ανωτέρω (κατά την προσωπική μου εκτίμηση) είναι επιτυχής, και αυτό οφείλεται στην άψογη χρήση και κατάλληλη διαμόρφωση του πρωτογενούς «υλικού» εκ μέρους του δημιουργού, ο οποίος μας παρέδωσε ένα έξοχο βιβλίο, για το οποίο ευλόγως πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος.   

ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ "Στη σκιά της σιωπής", εκδ. Πηγή, 2015

Καλογραμμένο και από τα καλύτερα που έχω διαβάσει για μία από τις πιο δύσκολες και μελανές περιόδους της ελληνικής ιστορίας...ένα βιβλίο για τη λήθη, τη συγχώρεση, την αυταπάρνηση, τις φανερές και κρυφές συνέπειες του πολέμου, στις ανθρώπινες ζωές....

Στην αρχή σκέφθηκα ότι η κεντρική ιδέα της αφήγησης, είναι ένα θέμα που έχω ξανασυναντήσει στην ελληνική λογοτεχνία, μια και η εποχή που εκτυλίσσεται κατά ένα μεγάλο μέρος η πλοκή (γερμανική κατοχή) είναι από τις "αγαπημένες" της νεοελληνικής λογοτεχνίας και ήμουν λίγο επιφυλακτική. Προχωρώντας όμως στην ανάγνωση και ξεκινώντας η εξιστόρηση της ιστορίας του Κωνσταντή και της Φαίδρας, ο τρόπος γραφής, η αμεσότητα, η παραστατικότητα και η λιτότητα (την τελευταία την εξέλαβα ως "πλεονέκτημα", αφού αν και χρονικά, η κυρίως δράση οριοθετείται στην περίοδο 1941 - 1944, εμπεριέχονται τα απολύτως αναγκαία στοιχεία, χωρίς να "βαρύνουν" την μυθιστορία) στις περιγραφές εκείνης της τραγικής περιόδου, αναφορικά με τα γεγονότα και τις συνθήκες διαβίωσης των Ελλήνων, την αντίσταση και τους αγώνες που ξεκίνησαν από την πρώτη στιγμή και δεν κάμφθηκαν από τη σκληρότητα των κατακτητών, και η σκιαγράφηση των συγγραφικών χαρακτήρων, χωρίς ίχνος μελοδραματισμού ή υπεριβολής, κέρδισαν πλήρως το ενδιαφέρον μου έως και την τελευταία σελίδα του.

Η παλαιότερη χρονικά ιστορία, εξελίσσεται παράλληλα με την γνωριμία, τη συναναστροφή και τη σχέση του Εκτορα και της Κάτιας, σε μεγαλύτερη έκταση βέβαια, εν τούτοις δεν διέκρινα καμία δυσαναλογία μεταξύ των δύο μερών, αντίθετα μπορώ να πω ότι οι εναλλαγές μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, "αποφόρτιζαν" την έντονη δραματικότητα της αφήγησης και "συνέδεαν" το τότε και το τώρα, με τρόπο αβίαστο και φυσικό, αποδίδοντας ουσιαστικά μεγαλύτερη αληθοφάνεια στην ολότητα του έργου. 

Στα συν του βιβλίου, η πολύ καλή επιμέλειά του και η προσεγμένη έκδοση επίσης. 

Το συνιστώ ανεπιφύλακτα (πλέον)....

ΘΩΜΑΗ ΜΠΡΕΝΤΑ "Η τιμωρός" εκδόσεις "Δυάς Εκδοτική" 2017

Εκρηκτικό....αυτή η λέξη μου έρχεται στο μυαλό ....δεν ξέρω τι μας επιφυλάσσει για το μέλλον η Θωμαή Μπρέντα, αλλά σίγουρα με την "Τιμωρό" (και παρά τον όγκο της), με εντυπωσίασε με τη δύναμη και την αμεσότητα της γραφής της, την πλοκή, τους πολυδιάστατους χαρακτήρες, όλο το συναισθηματικό "καλειδοσκόπιο", που ξεκινά από την οδύνη, την οργή, την απόρριψη και την άσβεστη επιθυμία για εκδίκηση για να κορυφωθεί με το πάθος και τον απόλυτο έρωτα, την ένταση που είναι διάχυτη από την αρχή έως το τέλος και τις συνεχείς ανατροπές που είτε περιπλέκουν τις ήδη σύνθετες καταστάσεις είτε λειτουργούν καταλυτικά όπως αποδεικνύεται στην πορεία....Σίγουρα πάντως δεν είναι από τα βιβλία που ξεχνάς ή προσπερνάς ακόμα και όταν φθάσεις στην τελευταία του σελίδα, και αποτελεί μία πολύ καλή αρχή για μία νέα συγγραφέα.

ΚΆΛΛΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ "Δενδρίτες", εκδόσεις Πόλις 2015

Ενδιαφέρον, καλογραμμένο με την έννοια της ρέουσας αφήγησης, παρά την εναλλαγή των χρονικών περιόδων ανά κεφάλαιο (παρόν - παρελθόν), με ιστορικά και κοινωνικά στοιχεία που ενσωματώνονται με λιτό τρόπο στην αφήγηση, και συνδράμουν στην ακριβή αναπαράσταση των συνθηκών και του περιβάλλοντος κάθε εποχής (δεκαετία του 1970 και τα χρόνια του μεσοπολέμου, κοινές συνισταμένες και των δύο διαφορετικών χωροχρονικών σημείων, η οικονομική κρίση, η ανασφάλεια και ο συνεχής αγώνας για επιβίωση) που αναπόδραστα καθορίζουν και τις ζωές των συγγραφικών χαρακτήρων. 

Το "αμερικάνικο όνειρο" από την ...ανάποδη θα έλεγα, αφού σε πρώτο πλάνο, αποτυπώνονται με αμεσότητα και ρεαλισμό, οι δυσκολίες προσαρμογής όσων αποφασίζουν την μετανάστευση για λόγους επιβίωσης, οι αντιφάσεις ανάμεσα στις προσδοκίες και στην πραγματικότητα, οι ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν και διακρίνουν κάθε εθνότητα (και οι αντιπαλότητες ακόμα) και η μετάβαση από την εκβιομηχάνιση της περιοχής του Κάμντεν στην παρακμή και στην περιθωριοποίηση των κατοίκων της με όλες τις αναπόδραστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Η αλληλουχία μεταξύ των χρονικών περιόδων, από το παρόν (της δεκαετίας του 1970) στο παρελθόν (των χρόνων του μεσοπολέμου) επιτυχής, ωστόσο η χρήση του μακροπερίοδου γραπτού λόγου, παρά την δυναμική που προσδίδει στην αφήγηση, θεωρώ ότι ήταν προς το τέλος, λίγο υπερβολική, χωρίς όμως ακόμη και η συγγραφική αυτή επιλογή (και πάντα μιλώντας υποκειμενικά) να αναιρεί το αξιανάγνωστο του βιβλίου, το οποίο απέχει πολύ από τη σύνηθη θεματολογία των νεοελλήνων συγγραφέων, εστιάζοντας σε ένα θέμα διαχρονικό, όπως η μετανάστευση και οι παράγοντες που την επηρεάζουν μακροπρόθεσμα, και, μπορώ να πω, και ανεξάντλητο.

Στα συν του βιβλίου οφείλω να πω ότι είναι και ο εύστοχος τίτλος του "Δενδρίτες", που δεν παραπέμπει σε καμία φράση κατά την αφήγηση, αλλά, αλληγορικά παραπέμπει στην μνήμη και στην επίδραση της στον χαρακτήρα και στην προσωπικότητα εκάστου/ης εξ ημών.

 

ΓΕΩΡΓΙΑ ΔΕΜΙΡΗ "Ακαταμάχητος" εκδ. Ψυχογιός 2017

Τι μπορεί να συμβεί στη ζωή μίας εργαζόμενης, φιλόδοξης (με την καλή έννοια του όρου πάντα), όχι ιδιαιτέρως όμορφης, αλλά ενδιαφέρουσας, έξυπνης και γοητευτικής νέας γυναίκας, όταν από καθαρή τύχη γνωρίζει έναν πραγματικά ακαταμάχητο (από άποψη κάλλους) άνδρα ;;; 

Πως μπλέκονται οι επαγγελματικές ανασφάλειες και αγωνίες με την αναμφισβήτητη έλξη δύο τόσο διαφορετικών ανθρώπων, και τι, από τα δύο θα επικρατήσει ;; η επιθυμία για εξέλιξη και εδραίωση σε έναν ιδιαίτερο χώρο (καλλιτεχνικό) ή το πάθος που διακατέχει την Αφροδίτη και τον Ακη ;; 

Η Γεωργία Δεμίρη, ουδέποτε με διέψευσε ως προς τις αναγνωστικές μου προσδοκίες, και το ίδιο συνέβη και τώρα, ανυπομονούσα να το ξεκινήσω, γιατί ήξερα και ξέρω πως θα περάσω πολύ ευχάριστες ώρες και επαληθεύθηκα. 

Με το δικό της ξεχωριστό ύφος γραφής, άμεσο, έξυπνο και σπιρτόζικο, με τη δημιουργία (εξωφρενικών σε ορισμένα σημεία) καταστάσεων που ασφαλώς προκαλούνται από τον "περίεργο" περίγυρο της ηρωίδας της (ο Αρθούρος και ο Πάτροκλος, είναι δύο από τους δευτερεύοντες ήρωες με καταλυτική συμμετοχή στην εξέλιξη της αφήγησης που δεν τους ξεχνάς με τίποτε και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελες να τους έχεις γνωστούς/φίλους/συντρόφους κλπ., ενώ η "Λέσχη Ανάγνωσης" είναι κάτι παραπάνω από ....λογοτεχνικές, ανέμελες και ρομαντικές βραδιές, ουδέποτε δε, θα σκεφτόμουν να ονομάσω τον σκύλο μου .....Γιακουμή !!!!!!, αυτά είναι αρκετά για να κεντρίσουν την περιέργεια νομίζω), ο οποίος (περίγυρος) λειτουργεί ολίγον αυτοβούλως και παίρνει (όχι πάντα και τις πιο επιτυχείς) ..... πρωτοβουλίες...., ο "Ακαταμάχητος" θα μπορούσε στο ουδέτερο γένος να προστεθεί και στον χαρακτηρισμό του ίδιου του βιβλίου...."ακαταμάχητο" και αυτό....

Πολλά από τα στοιχεία που συνέλαβε η συγγραφέας και περιέλαβε στα βιβλία της, απηχούν την σύγχρονη εποχή μας, την δύναμη της εικόνας, μέσω της τηλεόρασης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την αναζήτηση της επιτυχίας με κάθε μέσο και τρόπο, αλλά και την αντίθεση ανάμεσα στο "φαίνεσθαι" και στην ουσία των πραγμάτων, αυτό δε, επιτυγχάνεται με την εύστοχη σκιαγράφηση των συγγραφικών της χαρακτήρων. 

Ενα επίσης από τα πλεονεκτήματα του βιβλίου, το οποίο με εξέπληξε πολύ ευχάριστα, και του προσέδωσε ακόμα μεγαλύτερη αμεσότητα (όπως και ...αιτίες για αβίαστο γέλιο) ήταν η επιτυχής και ακριβής απόδοση του τρόπου ομιλίας ορισμένων εκ των χαρακτήρων (της "ντοπιολαλιάς" ας το πω έτσι), όπως και θα έπρεπε άλλωστε να είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη.  

Συμπερασματικά, πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα, ειδικά για την καλοκαιρινή περίοδο που διανύουμε και έχουμε διάθεση να ξεφύγουμε από την καθημερινότητα, οπότε ένας "Ακαταμάχητος" μπορεί να συμβάλει στην ικανοποίηση της ανάγκης αυτής..., ωστόσο συνιστώ (για ευνοήτους λόγους) να μην διαβάζεται σε ...ανοικτούς χώρους (πχ. παραλίες, βεράντες, ΜΜΜ), απαιτεί προσήλωση, αφοσίωση και ιδιαίτερο χώρο για να γελάσετε με την καρδιά σας. 

ΕΛΕΝΗ ΔΑΦΝΙΔΗ "Μικρή Βαρκελώνη" εκδ. Ψυχογιός 2017

Ευφυέστατο, διασκεδαστικό, οπωσδήποτε προκαλεί (τουλάχιστον) χαμόγελα, με έξυπνους διαλόγους, την ....πρωτότυπη ιστορία του (θα έλεγα ότι όλες σχεδόν οι ηρωίδες της Ελένης Δαφνίδη είναι λίγο ...ιδιόρρυθμες), με λίγες στιγμές γλυκιάς μελαγχολίας για την περίεργη μοναχικότητα της Αλμας και ένα κρυμμένο "μυστικό" που αντιμετωπίζεται με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, στωικότητα και αποτελεί ουσιαστικά το βασικό στοιχείο, γύρω από το οποίο περιστρέφεται η πλοκή της "Μικρής Βαρκελώνης" (και όχι ...μόνο, αναφέρομαι στον ...γεωγραφικό προσδιορισμό, αν το διαβάσετε θα καταλάβετε τι εννοώ). 

Αντενδείκνυται : α) τις μεσημβρινές ώρες ή τις ώρες γεύματος, δείπνου κλπ και β) η ανάγνωση του σε ...ανοικτούς χώρους, λόγω των αισθημάτων ευφορίας που ανυπερθέτως προκαλεί, και των οποίων η αναπόφευκτη εκτόνωση είναι (φυσικά) το ακράτητο γέλιο....

ΘΑΛΕΙΑ ΚΟΥΝΟΥΝΗ L.A.V. ΘΕΡΑΠΙ, εκδόσεις Λιβάνη 2017

Μία «ομάδα αυτογνωσίας» ή αλλιώς «γκρουπ θέραπι» χρειάζεται πότε πότε στη ζωή μας (ακόμα και δύο και τρεις μπορώ να πω….), όταν δε, η πρώτη αποδεικνύεται επιτυχής και η δεύτερη που επακολουθεί, είναι ακόμα καλύτερη, πιο ….καταιγιστική και ακόμα πιο πολύ…. απολαυστική.  

Τόπος : Κάπου μεταξύ Αθήνας…., Καραιβικής, Πλατάνου («στουν» Πλάτανο για την ακρίβεια….), Λος Αντζελες ….και τα «ρέστα» (τα οποία …ρέστα αποκαλύπτονται προς το τέλος, δικαιολογώντας και εν μέρει τον …τίτλο του βιβλίου…).

Χρόνος : μετά τις «περιπέτειες» της γνωστής αγαπημένης παρέας του πρώτου βιβλίου, με νέα «δεδομένα» όμως,  πρωτοεμφανιζόμενα «μυστηριώδη» πρόσωπα, και έναν …φίκο (ναι, για το γνωστό φυτό εσωτερικού χώρου ο λόγος), και με αναγκαία flash back, όπου απαιτείται για την εξυπηρέτηση της αφήγησης.

 Το “L.A.V. Θέραπι», μου κράτησε αλησμόνητη συντροφιά, οφειλόμενη κατά κύριο λόγο, στην, εκ μέρους του αφηγητή, περιγραφή και στην αναπαράσταση των γεγονότων που οι επτά ανεπανάληπτοι χαρακτήρες του, βιώνουν για άλλη μία φορά, παρακινούμενοι και ορμώμενοι από άλλη μία αναπάντεχη απώλεια.

Ο αφηγητής, ο οποίος ….παραδόξως δεν παραμένει αμέτοχος, εξιστορώντας απλώς, αλλά παρεμβαίνει με «κριτικό» πνεύμα, με καίρια ….σχόλια, παρεμβάσεις και παραστατικότητα, κορυφώνει σταδιακά, με ρυθμό και ένταση , και με χρήση σπαρταριστών διαλόγων (ναι, το «γκρουπ θέραπι» συνεχίζεται και …. εμπλουτίζεται, η κ. Βαρόνου, όμως ……αμετακίνητη) κα όσο πλησιάζουμε προς το τέλος (;;) το ενδιαφέρον για την κατάληξη της «περιπλάνησης» των ηρώων, από την καλοκαιρινή Αθήνα στην Αμερική, όπου ίσως (;;) κρύβονται οι «απαντήσεις» και οι «λύσεις» που αναζητά (και) το αστυνομικό τους «δαιμόνιο».

Δεν μπορώ να διακρίνω ποιος ή ποια από τους συγγραφικούς χαρακτήρες (η κ. Βαρόνου εξαιρείται, είναι …εκτός συναγωνισμού, μοναδική, ακόμα πιο ….εφευρετική, ακαταπόνητη, αυθόρμητη, μη προβλέψιμη και άλλα πολλά….), είναι πιο συμπαθής….όλοι είναι μοναδικοί, χάρη στη συγγραφική (αστείρευτη, πραγματικά) έμπνευση της Θάλειας Κουνούνη, στην ικανότητά της να συνδυάζει  τριτοπρόσωπη αφήγηση με ευρηματικούς, άμεσους και έξυπνους διαλόγους και χωρίς να παραλείπει να εστιάζει στις σκέψεις, στα συναισθήματα, στις προσδοκίες και στις επιθυμίες των ηρώων της, όπως διαμορφώνονται κατά τη ροή της πλοκής, ισορροπώντας άψογα μεταξύ του χιουμοριστικού ύφους του βιβλίου αλλά και της φιλοσοφικής διάθεσης που (πάντα) την διακατέχει (και αυτό προσωπικά για εμένα είναι χάρισμα, και σε όλα της τα έργα, ακόμα και διαφορετικού ύφους από το τελευταίο της, είναι ιδιαίτερα διακριτή και ευπρόσδεκτη).

Επίσης κατά τον ίδιο τρόπο δεν μπορώ να διακρίνω, ποια από όλες τις στιγμές που περιγράφονται στο βιβλίο, μου προκάλεσε τα περισσότερα χαμόγελα (αλλά και αβίαστα γέλια), από την πρώτη σελίδα έως την τελευταία, ωστόσο οφείλω να πω ότι δεν μου έχει τύχει να διαβάσω ξανά….άλλη τόσο ….πρωτότυπη πρόταση γάμου (επιβαλλόμενη από τις ….«συνθήκες»), δεν αναφέρω τίποτε άλλο, αυτό ….αρκεί προς το παρόν.  

Το κυρίαρχο θέμα του βιβλίου (τουλάχιστον όπως εγώ το κατάλαβα), είναι ο έρωτας και οι μορφές, με τις οποίες εμφανίζεται και μας παρασύρει, όπως ακριβώς αναφέρεται στο οπισθόφυλλο, λυτρωτικός, κεραυνοβόλος, φλογερός και πολλά άλλα, που με βεβαιότητα, αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινής μας ζωής.  

Και μία υποκειμενική άποψη, δεν χρειάζεται πάντα να επιλέγουμε και να ανατρέχουμε σε βαθυστόχαστα βιβλία (και δεν εννοώ τους κλασικούς, παλαιότερους και νεότερους), για να αντλήσουμε από την ανάγνωσή τους, σκέψεις και προβληματισμούς για τον έρωτα, πολλές φορές (όπως και στη συγκεκριμένη περίπτωση του «L.A.V. Θέραπι»), αρκούν η πρωτότυπη σύλληψη και η συγγραφική φαντασία, που αναδεικνύουν με οξυδέρκεια αλλά και ευαισθησία, θέματα που διαχρονικά μας απασχόλησαν και θα μας απασχολούν, όπως ο έρωτας και οι ανθρώπινες σχέσεις.     

Μία μόνο φράση περικλείει, για εμένα, το νόημα του βιβλίου, απολύτως αληθινή και αντίστοιχη της μεταβλητότητας της ανθρώπινης φύσης :

«……..Σε έναν αληθινό έρωτα, ο επίλογος δεν έρχεται ποτέ…γιατί ο αληθινός έρωτας είναι ανεξάντλητος. Γιατί δεν κλείνεται μέσα στα πλαίσια των φωτεινών άστρων. Πάει και πέρα από δαύτα. Και …ψάχνει και …εξερευνά….και ….εξελίσσεται».  

Τελειώνοντας το βιβλίο…πλην της ευφρόσυνης διάθεσης που μου προκάλεσε και της πλήρους αναγνωστικής ευχαρίστησης που μου χάρισε….αισθάνθηκα και …λύπη….γιατί αποχωρίσθηκα αυτούς τους τόσο ξεχωριστούς, αξιαγάπητους και ακαταμάχητους χαρακτήρες…., τους οποίους ελπίζω να …ξαναδούμε (και να ξαναδιαβάσουμε φυσικά) στο εγγύς μέλλον, έστω και χωρίς τις περιπέτειες, προς τις οποίες έχουν μία …ροπή να περιπλέκονται, αν όχι, να τις προκαλούν.

Τα εύσημα και τα συγχαρητήρια είναι πανάξια και εύλογα…οι ευχές προς τη συγγραφέαγια την ανοδική πορεία ολόθερμες και ειλικρινείς.        

ΣΠΥΡΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ "Το τελευταίο δαχτυλίδι", εκδ. Μίνωας 2017

Για άλλη μια φορά θα εστιάσω, στον τρόπο που ένας (άνδρας) συγγραφέας έχει την ικανότητα μέσω της γραφής του, να εστιάσει στη γυναικεία ψυχοσύνθεση, και μάλιστα με ένα θέμα (της παρένθετης μητέρας, όπως αναφέρεται και στην περίληψή του, για να μην αποκαλύψω άλλα στοιχεία), το οποίο αποτελεί την κεντρική του ιδέα, συνδέεται άρρηκτα με την μητρότητα πρωτίστως και με την επιθυμία για δημιουργία οικογένειας, σε δεύτερο στάδιο (κατά την προσωπική μου κρίση, επισημαίνω). Το πρώτο μέρος του βιβλίου, επιτρέπει στον αναγνώστη να γνωρίσει τους βασικούς χαρακτήρες, τις σκέψεις τους, τα συναισθήματά τους, τα λάθη τους, τα όνειρα και τις προσδοκίες τους, που θα καθορίσουν και την πορεία τους στη συνέχεια. Το δεύτερο μέρος, περισσότερο (και σχεδόν εξ ολοκλήρου) ενταγμένο στο παρόν, ομολογώ ότι το βρήκα περισσότερο ενδιαφέρον από το πρώτο, χαρακτηρίζεται από ένταση και αγωνία, που προκαλούνται αβίαστα από τα ερωτήματα που έχουν γεννηθεί, τα οποία, αν και δεν είναι δυσεπίλυτα, βαρύνουν και προβληματίζουν τη μία από τις βασικές ηρωίδες, και από τα διλήμματα και τους φόβους, που παρεμβαίνουν καταλυτικά στις αποφάσεις που επιβάλλεται να ληφθούν. Οι απαντήσεις και οι λύσεις στην πραγματική ζωή και στα προβλήματα που πολλές φορές ανακύπτουν, ερήμην μας, ποτέ δεν είναι εύκολες....είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, είτε εξωτερικών είτε ψυχολογικών.....το "Τελευταίο δαχτυλίδι", ως κοινωνικό μυθιστόρημα, αντανακλά πολλά από τα δεδομένα της αληθινής ζωής, που μπορεί να περιπλακεί από αστάθμητους παράγοντες, είναι γραμμένο με αμεσότητα και ρεαλισμό, το βασικό του όμως χαρακτηριστικό (κατά την κρίση μου) είναι η ιδιαίτερη ευαισθησία που διακρίνεται στο χειρισμό της κεντρικής ιδέας (όπως προσωπικά την αντιλήφθηκα) και η δεξιότητα ως προς την ένταξή της στην πλοκή του. 

Το τέλος της ιστορίας, το οποίο προκαλεί αισθήματα συγκίνησης, δεν θα το χαρακτήριζα απολύτως αναμενόμενο, ούτε και ανατρεπτικό, αλλά ισορροπημένο και λυτρωτικό. 

Αν και δεν είναι το πρώτο βιβλίο του Σ. Πετρουλάκη που διαβάζω, μπορώ με βεβαιότητα να πω ότι για άλλη μία φορά με ικανοποίησε με το τελευταίο του δημιούργημα....

ΑΝΝΑ ΓΑΛΑΝΟΥ "ΘΥΣΙΑ" ("Οι δρόμοι της καταιγίδας" Ι), εκδ. Διόπτρα 2017

Τόπος : Ενετοκρατούμενη Κρήτη (Χάνδακας, Ρέθυμνο), οθωμανική Ανδριανούπολη, Κωνσταντινούπολη 

Χρόνος : Το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, όταν δύο από τις "μεγάλες δυνάμεις" της εποχής, ήταν στο απόγειο της κυριαρχίας τους και της επιβολής τους, ως κατακτητές, αλληλο-υποβλέπονταν και εξαντλούσαν όλα τα "μέσα υποταγής" που διέθεταν στους υποταγμένους... 

Ενδιαφέρουσα και απολύτως ακριβής η αντίθεση ανάμεσα στον Χάνδακα, όπου οι Ενετοί ασκούν και επιβάλλουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα με περισσή σκληρότητα σε όσους αντιστέκονται και επαναστατούν, και στο Ρέθυμνο της ίδιας χρονικής περιόδου, όπου, οι τέχνες και η άνθισή τους, υπερσκελίζουν την αίσθηση της κατοχής των Ενετών και επιτρέπουν την αρμονικότερη συμβίωση κατακτητών και γηγενών. 

Οφείλω να πω, επίσης, ότι με εντυπωσίασε ακόμα περισσότερο, η λιτή (απολύτως ενταγμένη όμως στη ροή της αφήγησης) αναφορά, υπό την μορφή ενθυμήσεων, των πεπραγμένων του Οθωμανού Σουλτάνου, της ίδιας περιόδου, στοιχείο που συνεισφέρει καίρια και συνηγορεί υπέρ (και) του ιστορικού χαρακτήρα της αφήγησης, αφού, η "Θυσία" χάρη στην συγγραφική έμπνευση, συνδυάζει άψογα την μυθοπλασία με την ιστορία, χωρίς η τελευταία ωστόσο να υπερτερεί του δημιουργικού στοιχείου. 

Θέμα : η ιστορία της Ρούσσας Βενιέρη, μία έφηβης, η οποία, μπορεί να φαίνεται για λίγο ως άθυρμα της ιστορίας και της τύχης του τόπου της, που επηρεάζεται από την τραγική απώλεια των δικών της ανθρώπων και παραμένει έρμαιο στις βουλήσεις τρίτων, αλλά στην πραγματικότητα, διαθέτει μία ισχυρή προσωπικότητα, εμφορούμενη από το περήφανο, ανυπότακτο και ανεξάρτητο πνεύμα της, το οποίο κυριαρχεί σε όλη την αφήγηση, που της επιτρέπει αρχικά να ξεφύγει από την προαποφασισμένη μοίρα της, και στη συνέχεια, να προσαρμοσθεί στις αντίξοες συνθήκες και στον τρόπο ζωής που της επιβάλλονται, (οι οποίες δεν στερούνται κινδύνων), να αποφασίσει την προσωπική της συνοδοιπορία με τον σύντροφό της, να έρθει αντιμέτωπη ξανά με ανεπιθύμητα πρόσωπα και οδυνηρές καταστάσεις, να συγκρουσθεί μαζί τους, και στο τέλος, να επιλέξει με τραγικό τρόπο ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο.

Για το συγκλονιστικό τέλος της "Θυσίας" δεν θα πω κάτι συγκεκριμένα, θα επισημάνω μόνο ότι οι τελευταίες σελίδες του βιβλίου, χαρακτηρίζονται από έντονη δραματικότητα, ένταση και αγωνία η οποία κορυφώνεται σταδιακά, με μοναδικό τρόπο, "δικαιώνοντας" απόλυτα τον τίτλο του βιβλίου. 

Η "Θυσία" ως πρώτο μέρος της τριλογίας "Οι δρόμοι της καταιγίδας", μεταφέρει, με ρεαλισμό και πιστότητα το πνεύμα, τις συμπεριφορές και τις κοινωνικές συνθήκες μιας παρελθούσης ιστορικής περιόδου, χρονικά οριοθετούμενης, που επηρέασαν αποφασιστικά και δραματικά τη ζωή, τη συμπεριφορά, και την ατομική πορεία ανθρώπων και ολόκληρων οικογενειών ακόμη, που δεν δέχθηκαν άκριτα και με υστεροβουλία, όλα όσα, έξωθεν τους επιβάλλονταν. 

Στη "Θυσία" η δημιουργός της, σκιαγραφεί μία ολόκληρη εποχή, μετά από την καταφανή ενδελεχή έρευνα και μελέτη του ιστορικού και χρονικού πλαισίου της, όπως άλλωστε προκύπτει από την βιβλιογραφία που παρατίθεται, χάρη στην οποία, ο συνδυασμός του μύθου και της ιστορίας, αποδεικνύεται επιτυχής για τον δημιουργό και ελκυστική για τον αναγνώστη. 

Εν κατακλείδι, από την "Θυσία" της Α. Γαλανού, απεκόμισα τις καλύτερες εντυπώσεις, αφού, πρόκειται για ένα πολύ καλό (και καλογραμμένο) ιστορικό μυθιστόρημα, ενταγμένο χωροχρονικά σε μία εποχή, η οποία δεν έχει τύχει αντίστοιχης ενασχόλησης στην ελληνική λογοτεχνία συγκριτικά, με άλλες κρίσιμες (από άποψη στορικής βαρύτητας) περιόδους, το οποίο κερδίζει τον αναγνώστη από την πρώτη έως την τελευταία του σελίδα, με τον τρόπο γραφής του, την πλοκή του, την οποία προσωπικά βρήκα αριστοτεχνικά δομημένη και τα εκφραστικά του μέσα και για όλα όσα ως αναγνώστρια, υποκειμενικά πάντα, κρίνω ότι ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες μου. 

Μπορεί να ακούγεται χιλιοειπωμένο μεν, αλλά ανυπομονώ για το δεύτερο μέρος της τριλογίας που εύχομαι να είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο συναρπαστικό από το πρώτο. 

ΔΗΜΗΤΡΑ ΙΩΑΝΝΟΥ "Οι γιοι της γαλανής κυράς", εκδ. Ψυχογιός 2017

Συνηθίζω πολλές φορές, όταν διαβάζω το πιο πρόσφατο έργο κάποιου δημιουργού, να καταλήγω ότι είναι το καλύτερο του, όταν αυτό βεβαίως συμβαίνει, διότι αν σκοπός των δημιουργών είναι να καταστήσουν τις σκέψεις τους και τις ιδέες τους, προσιτές και αγαπητές στο αναγνωστικό κοινό, αυτοσκοπός τους είναι και η εξέλιξη τους και σαφώς η βελτίωσή τους.
Παρακολουθώντας τη συγγραφική πορεία της Δήμητρας Ιωάννου, μπορώ να πω, και ας μου επιτραπεί, ότι από την "Κασσάνδρα" έως τους "Γιους της γαλανής κυράς", η απόσταση που διένυσε ήταν μεγάλη, ως πρωτοεμφανιζόμενη με εξέπληξε πολύ ευχάριστα, αφού διέκρινα ότι διαθέτει όλη τη δυναμική που απαιτείται για τη συγγραφή και δη επιτυχημένη (και για αυτό το λόγο την ακολουθώ πιστά), δικαίωσε τις επιλογές μου, και με το τελευταίο της δημιούργημα, με καθήλωσε (χωρίς καμία υπερβολή). 

Τόπος : η αρχόντισσα των Κυκλάδων, η Σύρος στα χρόνια της ακμής της....και σε κυρίαρχη θέση η "γαλανή κυρά"...
Χρόνος : μέσα του 18ου αιώνα (περίπου και εντεύθεν...) 
Πρόσωπα : η οικογένεια Βονασέρα και ο περίγυρός τους, η πολυτάραχη ζωή τους που επηρεάζεται από τρίτα πρόσωπα, που εισχωρούν και διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην πορεία τους...έως το τέλος... 


Εντυπωσιακό το ξεκίνημα της αφήγησης, εστιάζει στο μυστήριο, που δεν αποκαλύπτεται στον αναγνώστη παρά μόνο πολύ αργότερα, όταν έχει ολοκληρωθεί η σκιαγράφηση των χαρακτήρων, όπως αυτή έχει αποτυπωθεί αδρά και με ιδιαίτερη οξυδέρκεια από τη δημιουργό τους. Η αιώνια μάχη του καλού με το κακό, είναι με βεβαιότητα από τα δημοφιλή και αγαπημένα θέματα της λογοτεχνίας, ανά τους αιώνες, ωστόσο το τελευταίο βιβλίο της Δήμητρας Ιωάννου, μέσω της μυθοπλασίας, και χάρη στην αναμφισβήτητη αφηγηματική δεινότητα της συγγραφέως, τη θέτει ως επίκεντρο της αφήγησής της, γύρω από την οποία περιστρέφεται η πλοκή, έως την κορύφωση αυτής (η οποία είναι εξίσου εντυπωσιακή, έως και ανατρεπτική, πάντως μη αναμενόμενη, με τον πρόλογό της). Οι έξοχες περιγραφές του τόπου, όπου εξελίσσεται η ιστορία, με πλούσια εκφραστικά μέσα και η λιτή αλλά με παραστατικότητα αναπαράσταση του κοινωνικού περιβάλλοντος της εποχής εκείνης, με τις αντιθέσεις του μεταξύ των πλούσιων αστών και του απλού κόσμου, το μεταφυσικό στοιχείο, το οποίο είναι ευδιάκριτο μεν, αλλά όχι τόσο έντονο, τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου, σοφά τοποθετημένο σε κάθε επιμέρους κεφάλαιο, προσδίδουν έντονη δραματικότητα στην αφήγηση, η οποία, διαθέτοντας όλα αυτά τα στοιχεία ελκύουν τον τελικό αποδέκτη αυτών, δηλαδή τον αναγνώστη. Οφείλω να πω, όμως, ότι οι βασικοί χαρακτήρες που συνέλαβε η συγγραφική έμπνευση, ο τρόπος που έκαστος/η εξ αυτών συμπεριφέρθηκε στην πορεία της αφήγησης, και η ξεχωριστή ψυχοσύνθεση τους, από τον Δαμιανό έως και την Μαρκέλλα (δύο χαρακτήρες, εκ διαμέτρου αντίθετοι), είναι από τα στοιχεία εκείνα στα οποία είναι φανερό, τουλάχιστον σε εμένα, ότι δόθηκε ιδιαίτερο βάρος και δικαίως, αφού τα συναισθήματα τους, από τα πιο αγνά έως τα πιο ακραία, οι σκέψεις τους, οι αποφάσεις τους, τα διλήμματά τους, οι προσδοκίες τους και η εξέλιξη της ζωής τους, αποτυπώθηκαν τόσο "ανάγλυφα" (δεν ξέρω και αν είναι ο σωστός όρος, τεχνικά) και με ενάργεια από τη συγγραφέα, ενταγμένα και απόλυτα συνυφασμένα με την "κεντρική της ιδέα" με μοναδική δεξιοτεχνία. Ευλόγως, λοιπόν για εμένα, και επαξίως για τη δημιουργό του, το συνιστώ ανεπιφύλακτα. 

"ΠΑΡΑΜΥΘΕΝΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ" εκδ. Elxis, 2017

Από τα τρία της συγκεκριμένης σειράς, που έχουν έως σήμερα εκδοθεί από τη "Διόπτρα" (και ελπίζω να συνεχίσει και με τα υπόλοιπα), και ενώ συνήθως τα επόμενα του πρώτου, δεν είναι ισάξιά του, η "Παραμυθένια Πρόταση" (βασισμένη σαφέστατα στο παραμύθι της Σταχτοπούτας), είναι και ισάξιο και οφείλω να πω ότι διασκέδασα κιόλας, χάρη στο πνευματώδες χιούμορ της Κουίν, (χαμογελώντας αλλά και γελώντας σε ορισμένα σημεία, όχι με την έννοια της φαιδρότητας, αλλά επειδή μου έβγαινε αυθόρμητα τελείως), που το χρησιμοποιεί τελείως αβίαστα, στους έξυπνους διαλόγους της και στη σκιαγράφηση άψογων χαρακτήρων. Η Κουίν μπορεί να μην είναι Βρετανίδα μεν, αλλά ο τρόπος γραφής της και η αποτύπωση της βικτοριανής κοινωνίας στο συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, είναι εφάμιλλη με των ομοτέχνων της Βρετανών. Για το είδος του, εξαιρετικό. 

ΠΕΝΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ "Αντίπαλοι στην αγάπη", εκδ. Ψυχογιός 2017

Ενα "διαφορετικό" βιβλίο....από τις ελάχιστες φορές που γυναίκα συγγραφέας με δεξιοτεχνία, λιτότητα, ρεαλισμό και οξυδέρκεια, ακόμα και ευαισθησία μπορώ να πω, αποτυπώνει με αφηγηματικό τρόπο την νοοτροπία, τις σκέψεις, τα όνειρα, τις προσδοκίες και την ψυχολογία έξι ανδρικών χαρακτήρων, από την εφηβεία τους έως την μέση ηλικία, "μεταφέροντας" μέσω της μυθοπλασίας μηνύματα, που ενώ ξεκινούν από την αιώνια διαμάχη των δύο φύλων, την διαφορετικότητα στην αντιμετώπιση της ζωής, στις συμπεριφορές, στο συναισθηματικό στοιχείο που φαινομενικά και μόνο υπερτερεί στο "αδύναμο" φύλο, καταλήγουν με έναν ιδιαίτερα ευφυή τρόπο, για να καταδείξουν πως ο χρόνος, οι συνήθειες, ο αγχώδης τρόπος ζωής και οι μικροεγωισμοί μπορεί να φθείρουν ακόμα και τις ισχυρότερες διαπροσωπικές σχέσεις (είτε συγγενικές είτε ερωτικές) καταλήγουν να είναι θετικά, ελπιδοφόρα, αισιόδοξα και να εστιάζουν, στη σημασία της συντροφικότητας, της συμπόρευσης, της αλληλοκατανόησης, της πραγματικής φιλίας και του σεβασμού, στην πορεία της ζωής (που είναι και αυτή θηλυκού γένους). Είναι βέβαιο, ότι κατά την ανάγνωσή του, οι περισσότεροι/ες (κρίνοντας από τον εαυτό μου πρωτίστως) θα αναγνωρίσουμε έστω και στο ελάχιστο, κάποια στοιχεία του χαρακτήρα μας και των σκέψεών μας, και αν όχι δικά μας, προσώπων που γνωρίζουμε, αγαπάμε και ανήκουν στο φιλικό ή συγγενικό μας περίγυρο. Και αυτό οφείλεται, στο αναμφισβήτητο γεγονός, ότι ο εύστοχος τίτλος του βιβλίου "Αντίπαλοι στην αγάπη" αλλά και το περιεχόμενό του, από την αρχή έως το τέλος, ανταποκρίνονται απολύτως στην πραγματική ζωή, όπου το ζητούμενο, πρέπει να είναι ο συγκερασμός και η συνύπαρξη των αντιθέτων ή και των "ετερωνύμων" που μόνο αντίθετα δεν είναι στην ουσία, γιατί πιο πολλά είναι εκείνα που ενώνουν παρά όσα "χωρίζουν". Οπως όλα της τα βιβλία, έτσι και σε αυτό, η Πένυ Παπαδάκη κάνει τη "διαφορά" προσφέροντας σε εμάς τους πιστούς αναγνώστες της, όχι μόνο ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό ταξίδι, αλλά και ερεθίσματα για να συλλογισθούμε και να προβληματισθούμε, για τα αληθινά και σημαντικά της ύπαρξής μας.

ΦΑΝΗ ΠΑΝΤΑΖΗ "Η ψυχή του πέτρινου σπιτιού", εκδ. Ψυχογιός 2017

Μπορώ να πω από τα καλύτερα βιβλία της κ. Πανταζή....ωραία ιστορία, δοσμένη σε δύο χρονικά μέρη (με εξαίρεση κάποια συγκεκριμένα μέρη του βιβλίου, με διαφορετική χωροθεσία αλλά και χρονική απόσταση από τα άλλα δύο κύρια μέρη) που είναι απόλυτα αναγκαίο για τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν) στην Μονεμβασιά, στο μεταίχμιο δύο αιώνων (17ος και 18ος), με την αίγλη που δικαιολογείται από την ιστορικότητά της, και τη διαχρονική σημασία της ως μίας από τις σημαντικότερες καστροπολιτείες, και στη σύγχρονη εποχή, που, το "νέο" συνοδοιπορεί με το "παλαιό", αφού και η σημερινή πόλη διατηρεί την ομορφιά της και κυρίως την μαγεία της. Οφείλω να πω ότι οι περιγραφές της τοποθεσίας, όπου εξελίσσεται η αφήγηση είναι έξοχες, σε σημείο που θέλεις (αν γίνεται) να μεταφερθείς εκείνη τη στιγμή, στην Μονεμβασιά, να ακολουθήσεις τις διαδρομές και τις αναζητήσεις των χαρακτήρων και να μοιρασθείς μαζί τους, σκέψεις, διλήμματα, συναισθήματα, ζώντας την ένταση των στιγμών, των συνθηκών και των περιστάσεων που καθορίζουν τη ζωή και τις αποφάσεις τους. Κυρίαρχο όλων στοιχείο, κατά την προσωπική μου άποψη, πάντως είναι η δύναμη που μέσα από τις δύο (φαινομενικά και μόνο ασύνδετες) ιστορίες, αποδίδει η συγγραφέας στην μητρική αγάπη και στον πανίσχυρο, μοναδικό και ακατάλυτο δεσμό που μας ακολουθεί όλες και όλους από την πρώτη στιγμή της ύπαρξης μας έως το τέλος. Το "μεταφυσικό" στοιχείο δεν είναι τόσο έντονο, αλλά πολύ αρμονικά τοποθετημένο, χωρίς υπερβολή, στο δεύτερο μισό του βιβλίου, και δεν αποβαίνει σε βάρος της πλοκής, αλλά θα έλεγα, ότι αποτελεί τη φυσική εξέλιξή της. Η αφήγηση είναι ρεαλιστική, ζώσα, αποτυπώνει λιτά και με δεξιοτεχνία, το περιβάλλον της κάθε εποχής, ιδιαίτερα δε, στο πρώτο μισό του βιβλίου, ανταποκρίνεται στην κοινωνική πραγματικότητα της βενετοκρατούμενης Μονεμβασιάς, όσο ακριβώς απαιτείται για να είναι αληθοφανής, ενώ οι συγγραφικοί χαρακτήρες, στο σύνολό τους, έχουν σκιαγραφηθεί έντεχνα και με αρτιότητα, ενταγμένοι πλήρως στην συγκεκριμένη μυθοπλασία. Και επειδή, νομίζω (αν δεν κάνω λάθος) ότι η κ. Πανταζή, πρώτη φορά μας παραδίδει έργο της, που τοποθετείται και σε πρωθύστερη ιστορική περίοδο, θα έλεγα ότι η συγκεκριμένη επιλογή της είναι απολύτως επιτυχής, κρίνοντας από το αποτέλεσμα.

Τζούλιαν Φέλοους "Μπελγκρέιβια", εκδ. Κλειδάριθμος 2016

Για όσους αρέσει το είδος (αγγλική λογοτεχνία, χρονικά τοποθετημένη στην έναρξη της βικτωριανής περιόδου), ένα θαυμάσιο μυθιστόρημα, τόσο με πρόσωπα που ανήκουν στην αριστοκρατία και έλκουν από την καταγωγή τους ένα είδος "ανωτερότητας" που δεν τους επιτρέπει να συναναστρέφονται κοινωνικά με τις κατώτερες (πάντα κατά την κρίση τους και βάσει του δικού τους κώδικα συμπεριφοράς) "τάξεις" όσο και με πρόσωπα που χάρη στη δυνατή και αποφασιστική τους προσωπικότητα, προσπαθούν με τις δικές τους δυνάμεις και με τα αποτελέσματα της εργασίας τους να καταστούν μέλη, αυτής της ιδιότυπης μικρής και κλειστής κοινωνίας των ευγενών. 

Αν η τηλεοπτική σειρά του Ντάουντον Αμπει, ήταν εξαιρετική για το είδος της (και οι Βρετανοί είναι μοναδικοί στην απόδοση και στην αναπαράσταση των κοινωνικών στερεοτύπων, που καθορίζουν τις ζωές τους επί αιώνες), η "Μπελγκρέιβια" του Φέλοους είναι στον αντίποδα, η ιδανική μυθιστορία, με διαφορά εκατό ετών από τον "Πύργο" (αν και η Λαίδη Μπρόκενχερστ μπορεί άριστα να θεωρηθεί προπομπός της τηλεοπτικής Λαίδης Βάιολετ, με την ψυχραιμία και το απαραίτητο αγγλικό στυλ της). 

Ξεκινώντας από ένα γεγονός, το οποίο πολύ σοφά δεν περιγράφεται στο οπισθόφυλλο, αν και υπονοείται, η αφήγηση δεν εξαντλείται στην ιστορία της Σοφίας, στις συνέπειές της και στην κατάληξή της, αλλά παρουσιάζει με έναν μοναδικό τρόπο, τη διαστρωμάτωση της βρετανικής κοινωνίας, στο απόγειο της ακμής της, την εποχή της βιομηχανοποίησης που αμβλύνει τις διαφορές (αφού το χρήμα ήταν και είναι πάντα κινητήριος δύναμη), με τις αντιθέσεις της στις προνομιούχες περιοχές της πόλης όπου σε ένα περίκλειστο περιβάλλον, κυριαρχεί η αριστοκρατία, με τους τίτλους, τις μεγάλες γαιοκτησίες, τις σχέσεις που διακρίνονται από επιφυλακτικότητα, προσήλωση στους εθιμικούς κανόνες και υποκρισία, και στις αναπτυσσόμενες συνεχώς, χάρη στους εμπόρους της εποχής, συνοικίες όπου οι συνθήκες, οι καταστάσεις και η ανερχόμενη κοινωνική δύναμη των αυτοδημιούργητων, εξισορροπούν, κατά κάποιον τρόπο, τις διαφορές, που στην ουσία, οφείλονται στην ...γενεαλογία και στην καταγωγή και όχι σε αξίες και ηθικά πλεονάσματα, που υπερτερούν στην άρχουσα τάξη. 

Πολυπρόσωπο και με ενδιαφέρουσα πλοκή αφού ο Φέλλοους δεν παραμένει στην επιφάνεια, αλλά σκιαγραφεί απολύτως ολοκληρωμένους χαρακτήρες (τον φιλόδοξο για κοινωνική αναγνώριση έμπορο και εργολάβο, τον ζηλόφθονο και ιδιοτελή "διάδοχο" του τίτλου, το υπηρετικό προσωπικό που διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο στην εξέλιξη, τον αυτοδημιούργητο νέο επιχειρηματία που αποδέχεται και συγχωρεί την πανουργία, τη νεαρή λαίδη που αψηφά οικογενειακούς δεσμούς και ηθικές δεσμεύσεις για να ανταποκριθεί στον έρωτα και πολλοί άλλοι εξίσου ενδιαφέροντες συγγραφικοί/ές ήρωες και ηρωίδες), μία ιστορία με αρχή στις Βρυξέλλες, την παραμονή της μάχης του Βατερλώ και τέλος στο βικτωριανό Λονδίνο. 

Δεν εξωραίζει, δεν εξιδανικεύει, και ούτε είναι ρομάντσο της εποχής, αντίθετα είναι ένα πολύ πολύ ενδιαφέρον και άψογα γραμμένο κοινωνικό μυθιστόρημα από έναν ειδήμονα του είδους. 

ΕΛΕΝΗ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ "Μετά φόβου", εκδ. Καστανιώτη 2016

"...Σαν ίσκιος πλανιόταν μέσα στην καθημερινότητα. Αλλά η προσήλωσή της στο χρέος, η ευθύνη της απέναντι στα παιδιά την εμπόδιζε να ανοίξει τις φτερούγες και να πετάξει μακριά. Ισως και να μην το ήθελε. Μέσα στον μικρό της "παράδεισο" είχε όσα της χρειάζονταν. Οσα είχε φροντίσει να αποθηκεύσει από μικρή. Τις λέξεις, τις σκέψεις, τους στοχασμούς. Τους νεκρούς της. Τους όρθρους και τους εσπερινούς της κάθε μέρας. Μεγάλωνε περνώντας από φόβο σε φόβο, πασχίζοντας να προσθέσει καινούριες νίκες. Κομίζοντας κάθε φορά λίγη ακόμα σοφία στη ζωή της". 

Από την αρχή έως το τέλος, ο φόβος κάθε είδους και προέλευσης κυριαρχει στις ζωές των ανθρώπων μιας επαρχιακής πόλης, καταλαμβάνει κάθε μέρος της καθημερινότητάς τους, εκπορεύεται από παντού (κοινωνία, ιστορικά γεγονότα, οικογένεια, υποσυνείδητα και ασυνείδητα), συνυπάρχει με αντιλήψεις και πεποιθήσεις παγιωμένες αλλά και νεοπαγείς και εξελικτικά, τόσο υποδόρια όσο και φανερά, φθάνει να αποτελεί μέρος της προσωπικότητας τους και να επιδρά θετικά και αρνητικά, άλλοτε καθοριστικά και άλλοτε καταλυτικά στο χαρακτήρα τους. Τα βιώματα, οι συνθήκες, το ευρύτερο φιλικό, οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, τα γεγονότα που διατρέχουν το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, και αναπόδραστα επηρέασαν γενιές ολόκληρες, οι προβληματισμοί και τα ερεθίσματα προκαλούν αλλεπάλληλα φοβικά συναισθήματα, τα οποία κατά κάποιον τρόπο αμβλύνονται με τη δύναμη της σκέψης, την περισυλλογή και την εσωτερική ανάγκη για ελευθερία. Σε μία μικρή κοινωνία, όπως αναπαριστάται στην ρέουσα αφήγηση, όπου όλα φαίνονται να λειτουργούν "αρμονικά", με την αποδοχή των ταξικών και κοινωνικών διαχωρισμών, την επικράτηση ηθών και εθίμων, σε συνδυασμό με το δίκαιο του "ισχυρού", επανεκτιμώνται και αναθεωρούνται σιγά σιγά όλα, συμπεριφορές, ιδέες, πρακτικές, αξίες, επιθυμίες, όνειρα και ιδανικά, ως άμεση συνέπεια της αδήριτης ανθρώπινης ανάγκης, να απεγκλωβισθεί από φόβους, επιφυλάξεις και ιδεοληψίες και να ορίσει ο ίδιος τη ζωή του. 

Οπως η Αρίστη Βορριά, σύμβολο της γενιάς εκείνης που έζησε και μεγάλωσε στο μεταίχμιο δύο παγκόσμιων πολέμων, δεν διστάζει να αναγνωρίσει και να αντιμετωπίσει τους φόβους της, σε όλη την εφηβική και ενήλικη ζωή της, ακόμα και στην "παλίρροια που έφερνε νέους, ακόμα πιο ισχυρούς" φόβους, μαθαίνοντας "να κολυμπάει στη μαύρη θάλασσα. Και αν δεν κατάφερνε να απαλλαγεί εντελώς, τουλάχιστον δεν άφησε τον εαυτό της να πνιγεί". 

Για την γραφή της κ. Πριοβόλου, δεν χρειάζεται να αναφέρω πολλά. Παρέδωσε σε εμάς τους αναγνώστες της, για άλλη μία φορά, μία μυθιστορία, με αμεσότητα, ρεαλισμό που διαπνέει όλα της τα έργα, ακριβή αναπαράσταση του ιστορικού και κοινωνικοπολιτικού πλαισίου όπου επέλεξε αυτή τη φορά να τοποθετήσει την αφήγησή της, σε συνδυασμό με τα δικά της βιώματα από τον γενέθλιο τόπο της και άριστη χρήση της ελληνικής γλώσσας.