ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ - ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ "Σαν τα φύλλα του καπνού", εκδ. Ψυχογιός 2014

Ένα ξεχωριστό, νοσταλγικό και πλούσιο από συναισθήματα, (είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα) ταξίδι στο παρελθόν, το οποίο τελικά αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με το παρόν, μέσα από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο των Λ. Ζώτου και Θ. Καραγεωργίου «Σαν τα φύλλα του καπνού». Ο τόπος όπου εξελίσσεται το πιο καθοριστικό μέρος της ιστορίας, είναι η πόλη της Καβάλας και τα χωριά γύρω από τη Χρυσούπολη, των πρώτων δεκαετιών του 20^ου αιώνα, μια περιοχή γεμάτη αντιθέσεις, που δημιουργήθηκαν με το πέρασμα των χρόνων, ανάμεσα στους εμπόρους και στην αστική τάξη που αναδύθηκε και πλούτισε λόγω της καλλιέργειας του καπνού και στους απλούς χωρικούς, είτε ντόπιους είτε πρόσφυγες, εργαζόμενους στα καπνοχώραφα και στις καπναποθήκες, και αγωνιζόμενους για την επιβίωση και για ένα καλύτερο μέλλον για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Το κοινωνικό αυτό περιβάλλον, μεταδίδεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, με ενάργεια, γλαφυρές περιγραφές τόσο του χώρου όσο και των σκληρών και αντίξοων συνθηκών εργασίας, ρεαλισμό και χωρίς υπερβολές, αφού αποδεικνύεται αναγκαίο για την καλύτερη εξέλιξη και κατανόηση της ιστορίας δύο νέων ανθρώπων, που, από παιδιά συνδέονται με ισχυρούς δεσμούς άδολης παιδικής φιλίας στην αρχή, αγάπης και έρωτα, στη συνέχεια, καθόλου όμως ανέφελα ή ανώδυνα στην πορεία. Με εναλλαγές στην αφήγηση αλλά και στην παράθεση των τόπων, όπου διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα για τον Νικόλα και την Αρετή, των οποίων οι ζωές κινούνται παράλληλα, ο αναγνώστης παρακολουθεί, με ενδιαφέρον αλλά και αδημονία, τις προσωπικές τους πορείες, από την ενηλικίωση τους έως τη βαθιά ωριμότητά τους, τη διαμόρφωση των χαρακτήρων τους, τα έντονα συναισθήματα και τις καταστάσεις που σταδιακά, βιώνουν, όπως, την απελπισία, την απόγνωση, τον πόνο, την οδύνη, την οργή, την έντονη ματαιοδοξία, την απληστία, την μοναξιά και την προσπάθεια απόκτησης υλικών αγαθών και χρημάτων σε βάρος της οικογενειακής ισορροπίας, των ηθικών αξιών και του αισθήματος δικαίου, έως τη στιγμή που απροσδόκητα, μετά από αποκαλύψεις και ανατροπές, αποκαθίσταται η αλήθεια, έστω και αργά, συνοδευόμενη από συγκίνηση, ανακούφιση, λύτρωση και δικαίωση. Η αρμονική αφήγηση και η ενδιαφέρουσα ιστορία, συνδυάζονται άψογα με το γεγονός ότι, από την αρχή έως το τέλος του βιβλίου,  κατά τη γνώμη μου, δεν έχουν παρεισφρύσει ούτε εξωραισμοί ούτε εξιδανικεύσεις (ειδικά των ηρώων), αλλά αντίθετα, η περιγραφή της πόλης της Καβάλας, των περιχώρων της και της ανθρωπογεωγραφίας της, όπως διαμορφώθηκε κατόπιν της εγκατάστασης των Μικρασιατών Ελλήνων,  και η «μεταφορά» των κοινωνικών στερεοτύπων της εποχής εκείνης, πολύ πιο περιοριστικών και ασφυκτικών σε σύγκριση με τα μεγάλα αστικά κέντρα, είναι ακριβείς,  ανταποκρίνονται στο κλίμα και στην εικόνα που επιθυμούν να αποδώσουν οι συγγραφείς και περικλείουν εύστοχα το «περίγραμμα» εντός του οποίου, θα προκύψουν προβληματισμοί, ερωτηματικά, ακόμα και μηνύματα, ανάλογα των επιλογών των ηρώων. Εμεινα ικανοποιημένη από την ανάγνωση του και, παρά την επιφυλακτικότητά μου (αναφορικά με την από κοινού συγγραφή) έμεινα εντυπωσιασμένη και από το γεγονός, ότι, η συνεργασία των δύο συγγραφέων απέδωσε εξαιρετικά καλά. 

ΡΕΝΑ ΡΩΣΣΗ ΖΑΙΡΗ "Ο χορός της Σαλώμης", εκδ. Ψυχογιός 2014

 Πολύ ωραίο βιβλίο, βαθύτατα συναισθηματικό, γραμμένο με ευαισθησία, εστιάζει από την μια μεριά στις προσωπικότητες και των επτά ανθρώπων, των οποίων οι πορείες συνδέονται αλληλένδετα, είτε μέσα από συγκρούσεις, διαφωνίες, διαφορές είτε μέσα από την θέλησή τους να υπερβούν εμπόδια, να βρουν λύσεις σε αδιέξοδα, (ο καθένας με τον τρόπο του βέβαια), να «αγγίξουν» την ευτυχία και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους και από την άλλη στα κυρίαρχα στοιχεία που διαμορφώνουν τον ανθρώπινο χαρακτήρα, από τη γέννησή του έως και την ωριμότητά του. Κυρίαρχο συναίσθημα για όλους τους ήρωες, η αγάπη σε όλες της τις μορφές, είτε ως ο απόλυτος και αγνός έρωτας, είτε ως ανεξάντλητη μητρική αγάπη, είτε ακόμα και ως σαρκικός πόθος, ακόμα και ως μία επώδυνη κατάσταση, η οποία «τραυματίζει» και «πληγώνει» τη συντροφικότητα και τον αλληλοσεβασμό. Οι καταστάσεις και τα συναισθήματα που βιώνουν οι επτά άνθρωποι, ήρωες της ιστορίας, αποτελούν ένα «συναισθηματικό καλειδοσκόπιο», αφού κάθε ένας ξεχωριστά, σκέφτεται, προβληματίζεται, πονά, αποφασίζει και ενεργεί διαφορετικά, ανάλογα με τη στιγμή, τα κίνητρά του, τους απώτερους σκοπούς του, τις επιθυμίες του, ακόμα και τους «περιορισμούς» που επιβάλλονται από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Εως ότου ένας «καταλύτης», όπως προσωποποιείται στο φιλόδοξο, εγωιστικό και επικίνδυνο ακόμα, χαρακτήρα της Δήμητρας, «μιας σύγχρονης εκδοχής της Σαλώμης», (ο τίτλος του βιβλίου είναι εξαιρετικά εύστοχος) με απρόσμενο τρόπο, οδηγεί σε αλυσιδωτές αντιδράσεις, αποκαλύψεις, ανατροπές και στο λυτρωτικό τέλος. Ένα βιβλίο με επίκεντρο τον άνθρωπο, με χαρακτήρες στέρεα δομημένους για το ρόλο που κάθε ένας καλείται να διαδραματίσει κατά την εξέλιξη της πλοκής, με άρτιες περιγραφές σκέψεων και συναισθημάτων των ηρώων, με κορύφωση της έντασης στις κρίσιμες στιγμές κατά τις οποίες, οι επτά χαρακτήρες καλούνται να αποφασίσουν για την ίδια τους τη ζωή, και το οποίο κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον μέχρι την τελευταία του σελίδα. Κλείνοντας τον «Τελευταίο χορό της Σαλώμης», διαπιστώνω για άλλη μία φορά, όχι μόνο τη συγγραφική δεινότητα και ικανότητα της Ρένας Ρώσση – Ζαίρη, αλλά και την μοναδική διεισδυτικότητα της γραφής της, αφού, επαληθεύθηκαν πλήρως όσα, μοιράσθηκε μαζί μας στον πρόλογο του βιβλίου, και η ιστορία, που μας αφηγήθηκε, «σμίγει το χθες με το σήμερα, ταξιδεύει στην ίδια τη ζωή, στη χαρά και στον πόνο, στις αλήθειες και στα ψέματα, στις ίντριγκες και στα πάθη». 

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΕΒΕΝΤΑΚΗ "Στα μονοπάτια του καπνού", εκδ. Λιβάνη 2014

«Βάδιζα συνετά στο μονοπάτι που η μοίρα επέλεξε να περπατήσω, θάβοντας της ψυχής τα κατάλοιπα με το βλαστό της λησμονιάς, προσπαθώντας να γαληνέψω τη σκέψη μου, ακολουθώντας την αντίστροφη μέτρηση που θα με απελευθέρωνε από κάθε αίσθημα ενοχής».

Ομολογώ, ότι, αν δεν γνώριζα τη συγγραφέα του βιβλίου «Στα μονοπάτια του καπνού», ενός από τα καλύτερα και πιο δυνατά, μυθιστορήματα που διάβασα τον τελευταίο καιρό και ανήκει και σε ένα δύσκολο λογοτεχνικό είδος (αστυνομικό), το οποίο ναι μεν έχει πολλούς φιλαναγνώστες στη χώρα μας, αλλά όχι πολλούς έλληνες συγγραφείς να το προτιμούν, (συγκριτικά με άλλες χώρες πάντα), δεν θα μπορούσα να φαντασθώ, ότι έχει γραφθεί από Ελληνίδα συγγραφέα, (και αποσαφηνίζω, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, για το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος), η οποία κάθε φορά μας εκπλήσσει ακόμα πιο ευχάριστα, αφού υπερβαίνει τις δικές μου (τουλάχιστον) αναγνωστικές προσδοκίες. 

Η περιγραφή στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, λιτή, επαρκής να τονίσει το μυστήριο, που άλλωστε οφείλει να διατρέχει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, καλεί τον αναγνώστη να γίνει συγκοινωνός των βασικών του ηρώων, στην προσπάθεια διαλεύκανσης δύο εγκλημάτων που φαίνεται να συνδέονται μεταξύ τους με παράδοξο και πάντως όχι ευδιάκριτο, εκ πρώτης όψεως, τρόπο. Η λιτότητα όμως της περίληψης του βιβλίου, δεν προιδεάζει για την εξέλιξη της ιστορίας, η οποία είναι καταιγιστική, θα την έλεγα κινηματογραφική, με εικόνες γλαφυρές χωρίς υπερβολές, (και κυρίως χωρίς να προδίδουν τον/την ένοχο/η, μέχρι το τέλος, προσωπικά δεν είχα την ελάχιστη υπόνοια για την αλήθεια), ρεαλιστικές και σωστά τοποθετημένες και συνδεδεμένες με το χωροχρόνο της αφήγησης, χαρακτήρες ανθρώπινους, με παρελθόν, βιώματα δύσκολα ή επώδυνα, πάθη, αδυναμίες, προβληματισμούς, μυστικά, ενοχές, στοιχεία τα οποία προσδίδουν στα «Μονοπάτια του Καπνού» αληθοφάνεια, και ενισχύουν τα πλανώμενα ερωτήματα, για τα ανεξιχνίαστα εγκλήματα και τους δράστες αυτών, έως και την απόλυτη τελική κορύφωση και αποκάλυψη. 

Καθόλου προβλέψιμη πάντως η ολοκλήρωση της ιστορίας, και με εξέπληξε πολύ ευχάριστα το γεγονός, ότι, η απάντηση στο βασικό ερώτημα μου, ως αναγνώστριας, για την ταυτότητα του/της δολοφόνου αλλά και των κινήτρων του/της, δόθηκε προς το τέλος, (και όχι από τα μέσα του βιβλίου, όπως συμβαίνει πολλές φορές στα αστυνομικά μυθιστορήματα), αφού είχαν πλέον αποκωδικοποιηθεί όλα τα σημεία και στοιχεία που τμηματικά αποκαλύπτονταν, είχαν ερμηνευθεί συμπεριφορές και σκέψεις, και είχαν συνδεθεί τα σημαινόμενα με τα σημαίνοντα. Η τοποθέτηση δε, της ιστορίας χρονικά στον Μεσοπόλεμο και τοπικά στην Καβάλα, εκτός της σύνδεσης με τον τίτλο του βιβλίου, λειτούργησε, μέσω της αφήγησης, ως πιστή αναπαράσταση του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού (ακόμα) σκηνικού της εποχής, χωρίς να κυριαρχεί εις βάρος της ίδιας της πλοκής, αλλά αντίθετα, ενίσχυσε το μυστήριο που περιέβαλλε τα βασικά πρόσωπα, επειδή το περιβάλλον και οι συνθήκες, συνδιαμόρφωσαν χαρακτήρες και εν τέλει, δικαιολόγησαν συμπεριφορές που, αρχικά, φαίνονται άλογες, αδικαιολόγητες, και ανεξήγητες. Κλείνοντας το βιβλίο, αισθάνθηκα ευτυχής που το κράτησα στα χέρια μου, και απόλαυσα την ανάγνωσή του, σχεδόν χωρίς διακοπή, μπορώ να πω, χαίρομαι δε, ιδιαίτερα που η Βασιλική Λεβεντάκη, τιμά με την αστείρευτη έμπνευσή της και τη χαρισματική πένα της, την αστυνομική λογοτεχνία, αφού μας παραδίδει τόσο έξοχα δείγματα γραφής. 

ΘΑΛΕΙΑ ΚΟΥΝΟΥΝΗ "Η Παναγιά των Δελφινιών", εκδ. Λιβάνη 2015

Θρύλοι και μυστήριο, τρεις διαφορετικοί χαρακτήρες, εξίσου ενδιαφέροντες και οι τρεις, και η αφήγηση της αλληλένδετης με ακατάλυτους δεσμούς ζωής τους, συνθέτουν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μυθιστόρημα, που, κατά τη γνώμη μου, εκφεύγει από τα συνηθισμένα, αφού δεν περιορίζεται μόνο στην εξιστόρηση και την περιγραφή, ως αναγκαίους όρους της λογοτεχνίας, αλλά «μεταδίδει» με μοναδικό τρόπο, «μαθήματα» αγάπης, φιλίας, αυταπάρνησης, θυσίας, πίστης, εμπιστοσύνης, αισθήματα που αποτυπώνονται με ένταση και κυριαρχούν στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου. Θα μπορούσε να είναι ακόμη και εγχειρίδιο για την αναζήτηση της μίας και μοναδικής αλήθειας κάθε ανθρώπου με βάση τα βιώματά του και το περιβάλλον του, την ανατροφή του και την αγάπη που εισπράττει και στη συνέχεια προσφέρει. Αναδεικνύει μέσα από την αφήγηση και τις χρονικές εναλλαγές, σκέψεις και προβληματισμούς που θεωρώ, ότι αφορούν ζητήματα διαχρονικά και αιώνια και κυρίως πανανθρώπινα, για την πίστη και την αμφιβολία, και ως συγγραφικό πλεονέκτημα θεωρώ ότι ακριβώς χάρη στον τρόπο γραφής του, προσεγγίζει τα θέματα αυτά , όχι απλώς ως ένα στοιχείο αναγκαίο της πλοκής, αλλά με ευαισθησία, μέτρο και φιλοσοφική διάθεση, όπως τους αρμόζει.

Ένα απόσπασμα από τις πρώτες σελίδες του, νομίζω ότι είναι αντιπροσωπευτικό της συνέχειας που καλεί τον αναγνώστη να ανακαλύψει.

«Η ιστορία τους κρύβει κάτι πολύτιμο. Αυτό που τους ενώνει είναι κάτι παραπάνω από αγάπη. Υπάρχει στ’ αλήθεια κάτι παραπάνω από την αγάπη ; Κάτι πιο δυνατό ; Ισως όχι. Όμως για να υπάρξει η αγάπη, πρέπει πρώτα να υπάρξει η ζωή. Ή αυτό που οι άνθρωποι ονομάζουν ζωή. Θα σου μιλήσω λοιπόν για τη ζωή τους. Κι αυτό το παραπάνω που ενώνει τη Θεοδώρα, τον Φίλιππο και τη Σαπφώ θα σ΄αφήσει να το ανακαλύψεις μόνος σου. Αλλωστε αυτό είναι μαγεία. Να ανακαλύπτεις, Να εμφανίζεται απρόσμενα μπροστά σου αυτό που αγνοείς».   

Τα εύσημα στη συγγραφέα, εύχομαι να είναι πολλά για την υπέροχη «Παναγιά των Δελφινιών», γιατί πραγματικά της αξίζουν, διότι αισθάνθηκα πέραν της αναγνωστικής ικανοποίησης των προσδοκιών μου (και με το παραπάνω), ότι η συγγραφέας με ωριμότητα, οξυδέρκεια και σεβασμό στην πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης, έθιξε εύστοχα με το θέμα που επέλεξε, την ουσία της προσωπικής πορείας και διαδρομής μας…..αφήνοντας τον κάθε αναγνώστη να αναρωτηθεί και να αποφασίσει…… 

ΣΤΕΛΛΑ ΒΡΕΤΟΥ "Τα κόκκινα λουστρίνια", εκδ. Ωκεανίδα 2015

Το πρώτο μυθιστόρημα της Στέλλας Βρετού, με κέρδισε και μου άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις, και εύχομαι ειλικρινά η συνέχεια σε όλες τις συγγραφικές της προσπάθειες, στο μέλλον, να είναι ακόμα καλύτερη.

Ενα ελληνικό μυθιστόρημα, με την έννοια, ότι η εξέλιξη της πλοκής, αφορά την οικογένεια της μικρής Νένας, με τα «κόκκινα λουστρίνια», που ξεκίνησε τη ζωή της από την Κωνσταντινούπολη για να καταλήξει στην Αθήνα. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα της (ενήλικης πια) Νένας, που έχει μεγαλώσει και ωριμάσει, και αποτίει φόρο τιμής στους αγαπημένους της ανθρώπους, αφηγούμενη τις πιο σημαντικές στιγμές τους, περικλείεται σε μία τελευταία της πρόταση   «….Μεγάλη τύχη να μπορείς να ψαχουλέψεις τις ρίζες σου, να κάνεις τις ίδιες διαδρομές, τα ίδια ταξίδια…». 

Η ιστορία της οικογένειας της μικρής Νένας με τα κόκκινα λουστρίνια, σύμβολο αθωότητας και σημείο αναφοράς και αναμνήσεων, μίας εποχής περασμένης, αλλά, σίγουρα με το ανεπαίσθητο άρωμα του παλιού καιρού και της γλυκιάς νοσταλγίας. Ανατρέχουμε μαζί με την μικρή Νένα, στις ρίζες της, στην πορεία της οικογένειάς της και των δικών της ανθρώπων, με τις χαρές, τις λύπες, τα όνειρα, τις προσδοκίες, τις διαψεύσεις, τις απώλειες, τις προσπάθειες για μια καλύτερη ζωή, στοιχεία που αποτυπώνονται με ρεαλισμό, αμεσότητα αλλά και με τρυφερότητα, χωρίς εξωραισμούς ή υπερβολές, με τα συναισθήματα της νοσταλγίας και της συγκίνησης, να κυριαρχούν στην αφήγηση, αφήνοντας στο τέλος ένα αίσθημα αισιοδοξίας για τη ζωή που, έτσι και αλλιώς συνεχίζεται, αρκεί να μην λησμονούμε όλα εκείνα τα πρόσωπα και τις αναμνήσεις, που, είτε εμπειρικά είτε συνδυαστικά, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ίδιας μας της ζωής. Ενα μυθιστόρημα που κυλάει σαν νερό, με επίκεντρο τον άνθρωπο,  και μεταφέρει τον αναγνώστη με τις ολοζώντανες περιγραφές, είτε, στην Κωνσταντινούπολη από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα με τον ακμάζοντα Ελληνισμό της έως και τα μέσα του ιδίου αιώνα, που ξεκίνησαν συστηματικά, ο εκφοβισμός, η καταπίεση για να επακολουθήσουν η απομάκρυνση και ο αφανισμός, είτε στην Οδησσό της Μαύρης Θάλασσας, όπου και εκεί Ελληνες  διαπρέπουν, αγωνίζονται και αφήνουν το στίγμα τους. Η διαδρομή μίας πολυπρόσωπης οικογένειας, στη διάρκεια ενός και πλέον αιώνα, από τη Ζάκυνθο έως την Αθήνα, με πολλούς και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, οι οποίοι, παρά τη διαφορετικότητά τους, τις διαφωνίες και τις αντιθέσεις τους, και τα γεγονότα της ιστορίας που αναμφισβήτητα επηρεάζουν και διαμορφώνουν την κοινωνική συνοχή και τους ανθρώπινους δεσμούς, συνυπάρχουν, συμβιώνουν και συνδημιουργούν, ένα οικογενειακό περιβάλλον, με αγάπη και αλληλοκατανόηση, θεμελιωμένο πάνω σε αξίες, όπως η οικογένεια, η αληθινή φιλία, η εκτίμηση, ο σεβασμός και η φιλαλληλία. Ένα μυθιστόρημα, κοινωνικό, αληθινό και βαθύτατα συγκινητικό που αξίζει της προσοχής μας, γραμμένο με ευαισθησία και σεβασμό, για τα περασμένα, αλλά όχι ξεχασμένα.      

        

ΑΛΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ - ΓΙΩΤΑΚΟΥ "Καληνύχτα τώρα Μάνο", εκδ. Μ. Σιδέρη 2014

Ο τίτλος του νέου βιβλίου της Αλίκης Οικονόμου – Γιωτάκου, μπορεί να παραπέμπει στο τέλος ή στη λήξη μίας κατάστασης, στην πραγματικότητα όμως, φθάνοντας στα τελευταία κεφάλαια της ιστορίας του βασικού πρωταγωνιστή, του Μάνου, ως αναγνώστρια, αισθάνθηκα αισιόδοξη και λήπτρια ελπιδοφόρων μηνυμάτων.  Μέσα από ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα, καλογραμμένο και προσεγμένο στη λεπτομέρεια, γνωρίζουμε το βασικό πρόσωπο της ιστορίας τον Μάνο, γύρω από τον οποίο, κινούνται, διαβιώνουν και εμπλέκονται και άλλα πρόσωπα, που θα διαδραματίσουν περισσότερο ή λιγότερο σημαντικό ρόλο στη ζωή του, η οποία θα κλονισθεί ισχυρά από μία απροσδόκητη ανατροπή, που συνιστά άλλωστε και τον «καμβά» πάνω στον οποίο ξετυλίγεται η ιστορία, βήμα βήμα, μέχρι το τέλος. Αφήγηση απόλυτα ισορροπημένη, με εναλλαγές που αρμόζουν στην εξέλιξη της πλοκής, με αποτέλεσμα η γραφή να μην είναι μονοδιάστατη, αλλά αντίθετα να παρουσιάζει διακυμάνσεις, μεταξύ αμεσότητας, ρεαλισμού, λυρικότητας αλλά και διεισδυτικότητας.  Διέκρινα και εντυπωσιάσθηκα από την αλήθεια που μετέδωσε η συγγραφέας, κατά την άμεση και ρεαλιστική περιγραφή των δύσκολων στιγμών που βιώνει ο ήρωάς της και θαύμασα τη λυρικότητα στις περιγραφές των τόπων, όπου κινούνται τα κύρια και τα δευτερεύοντα πρόσωπα,  είτε με αναφορές στην αναπόδραστη σύνδεση του κάθε ανθρώπου με το γενέθλιο τόπο του είτε για να τονισθεί το «θάμπος» που προκαλεί ο έντονος και σύγχρονος τρόπος ζωής και πόσο διαβρωτικός μπορεί αυτός να αποδειχθεί, όταν οι ηθικές αξίες είναι ανύπαρκτες, η συνείδηση έχει καταστεί έρμαιο της ματαιοδοξίας και το κέρδος έχει γίνει αυτοσκοπός. Η αφήγηση όμως, δεν υπολείπεται καθόλου, αναφορικά με τη διεισδυτικότητα, ως προς την αποτύπωση του ψυχισμού των προσώπων, τα αίτια (κρυφά ή φανερά), που, «δικαιολογούν» τη συμπεριφορά τους, τις πράξεις και τις ενέργειές τους, τις βαθύτερες σκέψεις τους, τις ανάγκες τους, τα όνειρά τους, τα συναισθήματά τους που παραλλάσσουν ανάλογα με τις συνθήκες, το περιβάλλον και τις καταστάσεις, αξιοσημείωτα δε, κατά την άποψή μου, η προσωπική πορεία και η διαδρομή κάθε προσώπου, όπως τις γνωρίζουμε, κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, εναρμονίζονται άριστα με τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα που εγείρονται, είτε πραγματικά είτε φιλοσοφικά, αλλά και με τα τελικά μηνύματα που κομίζει προς εμάς τους αναγνώστες η συγγραφέας. Η ιστορία ή περιπέτεια του Μάνου, όπως μας την αφηγείται η συγγραφέας, οι δοκιμασίες τις οποίες υφίσταται, το ψυχικό άλγος, το αίσθημα της αδικίας, η δικαίωση, η πίστη στις αξίες της οικογένειας, της φιλίας, η αναζήτηση της αληθινής αγάπης, της συντροφικότητας, ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή και η αξία της προσφοράς προς το συνάνθρωπο, η αποδοχή του «άλλου» παρά τις κοινωνικές αντιθέσεις, η κατανόηση της ανθρώπινης αδυναμίας, και η δύναμη για συγχώρεση, όταν η μεταμέλεια και η συνειδητοποίηση των σφαλμάτων είναι γνήσια και ειλικρινής, θα μπορούσε, να είναι η ιστορία ή μέρος της ζωής, κάθε ενός ή κάθε μίας από εμάς, αφού στην καθημερινότητά μας, όλα αυτά τα θέματα και ζητήματα που προσεγγίζονται με σπουδαίο τρόπο, από τη συγγραφέα, συχνά μας ταλανίζουν και μας απασχολούν. Και για αυτό το λόγο, και κατά την προσωπική μου άποψη, ο τίτλος του βιβλίου, δεν υποδηλώνει το τέλος ή τον αποχαιρετισμό, αλλά μία νέα αρχή, όταν μας προσφέρεται η δυνατότητα για τούτο, έστω και με επώδυνο τρόπο, δεχόμενοι ότι  μοναδικός οδηγός στη ζωή μας, είναι η αγάπη. Οσα εισέπραξα από την ανάγνωση του βιβλίου της Α. Οικονόμου – Γιωτάκου, συνοψίζονται στην εξής φράση που επέλεξα «Τελικά η ζωή μας οδηγείται από την αγάπη. Αυτή αποτελεί έναν οδικό κώδικα, μια τεχνολογία της ύπαρξης, έναν οδηγό για το επικίνδυνο ταξίδι της ζωής, στο οποίο ριχτήκαμε όλοι και η αγάπη είναι το αξεπέραστο όπλο για να μπορέσει κάποιος να καταφέρει να αλλάξει και τον πιο σκληρό χαρακτήρα», απολύτως αληθινό και, αν θελήσουμε, πραγματοποιήσιμο. Ένα βιβλίο, που, με έξοχο και σοφό τρόπο, αφυπνίζει συνειδήσεις, εγείρει υπαρξιακά και φιλοσοφικά ερωτήματα, και μεταδίδει θετικά μηνύματα, επάξια συνέχεια της πρώτης συγγραφικής προσπάθειας της Α. Οικονόμου – Γιωτάκου.

ΤΕΣΥ ΜΠΑΙΛΑ "Το μυστικό ήταν η ζάχαρη", εκδ. Ψυχογιός 2014

«ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΠΡΩΤΑ νὰ ὁρίσω μὲ ποιὰ σημασία θὰ χρησιμοποιήσω τὸν ὅρο «λογοτέχνης». Θὰ ἐννοῶ τὸ συγγραφέα ποὺ τὸ γράψιμο εἶναι γι' αὐτὸν πρῶτα ἀπ' ὅλα τέχνη, ποὺ τὸν ἀπασχολεῖ τὸ ὕφος ὅσο καὶ τὸ περιεχόμενο, καὶ ποὺ γιὰ νὰ καταλάβεις τὰ ἔργα του πρέπει καὶ τὸ ὕφος του νὰ νοιώσεις καὶ τὸ περιεχόμενό τους νὰ καταλάβεις».

Κλείνοντας το «Μυστικό ήταν η ζάχαρη», ανέτρεξα στον ορισμό του Τ. Ελιοτ, με την απόλυτη πεποίθηση, ότι η Τέσυ Μπάιλα, από την πρώτη έως την τελευταία λέξη του τελευταίου βιβλίου της, τίμησε, στο ακέραιο, τον ανωτέρω ορισμό. Ενα πολύ δυνατό βιβλίο, το οποίο παρασύρει τον αναγνώστη, και τον μεταφέρει νοερά, στην προπολεμική, και μετέπειτα στην γερμανοκρατούμενη Κρήτη, και στη συνέχεια, στον Πειραιά και στις γειτονιές του, τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.   Οι περιγραφές της Κρήτης, την περίοδο του Μεσοπολέμου, της Κατοχής, των ανθρώπων της, της κοινωνίας εκείνης της εποχής, με τα ήθη, τα έθιμά της, τους άγραφους και εθιμικούς κώδικες, τις προκαταλήψεις και τις ριζωμένες, από χρόνια ολόκληρα, συνήθειες, είναι όχι απλώς εξαιρετικές, αλλά μοναδικές, αφού συνδέουν άρρηκτα τη μυθοπλασία με την ιστορία του νησιού, είναι δοσμένες με ρεαλισμό και αμεσότητα, η χρήση δε, της κρητικής διαλέκτου, σε όλο σχεδόν το βιβλίο, είναι εντυπωσιακή. Η εξιστόρηση της ζωής της Κατίνας, από την μικρή της ηλικία έως και τη στιγμή που αποφασίζει να ακολουθήσει τον Θέμελη, ανταποκρίνονται απόλυτα στον τρόπο ζωής  και στη θέση των γυναικών, εκείνης της εποχής, τον στενά ανδροκρατούμενο και περιορισμένο, ενώ και ο χαρακτήρας της Κωνσταντάκαινας, της μητέρας της Κατίνας, είναι τόσο στέρεα δομημένος και πλασμένος με τέτοιο τρόπο, που την αναδεικνύει σε ηρωική μορφή, μία μάνα απόλυτα αφοσιωμένη στα παιδιά της, που ξεχειλίζει τρυφερότητα και αγάπη, και μόνο της μέλημα είναι να προσφέρει, με αυταπάρνηση και με τη δική της αλάνθαστη σοφία στην οικογένειά της, γλυκαίνοντας τη ζωή τους με «ζάχαρη» και με τον καλό της το λόγο. Ωστόσο η ζωή της Κατίνας, δεν εξελίσσεται εύκολα. Με τρόπο αβίαστο θα έλεγα και φυσικό, αφού η Κατίνα, μπορεί να μεγάλωσε σε ένα κλειστό και αυστηρά κοινωνικό περιβάλλον, αλλά το πείσμα της και ο ανεξάρτητος χαρακτήρας της, τη χαρακτηρίζουν από μικρό παιδί, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, μεταφερόμαστε στη Δραπετσώνα της δεκαετίας του 1950, όπου η ηρωίδα, ακολουθώντας την καρδιά της και τα συναισθήματα της, και την άδολη αγάπη και αφοσίωση της στον Θέμελη, μετατρέπεται εν γνώσει της σε θύμα, και βιώνει συναισθήματα απόγνωσης και απόρριψης, αγωνίας και μάταιης ελπίδας, υπομένοντας έως το τέλος, μία άνιση συναισθηματικά σχέση. Η πορεία της Κατίνας, έως το τέλος της ζωής της, μας μεταφέρεται ως ένας συνεχής αγώνας επιβίωσης, ανοχής, και στωικότητας, για τον οποίο ωστόσο δεν μετανιώνει, αλλά αποδέχεται με εγκαρτέρηση και με περηφάνια, «αυτή την περηφάνια που μπορεί κανείς να δοκιμάσει όταν συλλογιστεί το παρελθόν του και βρει τη δύναμη να το αγαπήσει». Και νομίζω πως ακριβώς επειδή η Τέσυ Μπάιλα, δεν εξιδανικεύει τη ζωή της Κατίνας, αλλά έχει «κτίσει» μία προσωπικότητα ατόφια, αληθινή, και γνήσια, με τα προτερήματα και τα ελαττώματά της, επιβεβαιώνεται η φράση της Κωνσταντάκαινας, που τη συναντούμε από την αρχή του βιβλίου έως το τέλος : «Η ζωή μοιάζει με παραμύθι. Μια που αρχίζεις να το μιλείς, δεν ξέρεις αν θα’χει δράκους ή πριγκιπόπουλα». 

Οφείλω δε, να πω, και λόγω καταγωγής, ότι, ένιωσα μεγάλη συγκίνηση, διαβάζοντας τα κεφάλαια του βιβλίου που αναφέρονται στην περίοδο από την Μάχη της Κρήτης έως και την απελευθέρωση του νησιού, αφού όλα όσα περιγράφονται σε αυτά,  η αγριότητα του κατακτητή, η κρητική υπερηφάνεια και η λεβεντιά και η αγάπη των απλών ανθρώπων για τον τόπο τους και ο αγώνας για την ελευθερία, ανταποκρίνονται απόλυτα στην ιστορία του νησιού μας και στην κρητική παράδοση.

ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΛΑΠΑΤΑ "Η χήρα του Πειραιά", εκδ. Καστανιώτη 2014

Η ελπίδα και ευχή της συγγραφέως, ότι μέσα από τις σελίδες του, μπορούσαμε να βρούμε, κάποιες ομοιότητες με δύσκολες καταστάσεις της ζωής μας και κάποια πρόταση για αυτοβοήθεια, αντλούμενες από την ευνόητη προσδοκία το έργο της, να βρει ανταπόκριση όχι μόνο ως μυθοπλασία, αλλά και ως έργο που αφυπνίζει και με βαθύτερο τρόπο τον αναγνώστη, πραγματοποιήθηκαν, κατά τη δική μου (πάντα) κρίση. Στους δύσκολους καιρούς που ζούμε, και συγκαταλέγω τον εαυτό μου, μεταξύ εκείνων που βιώνουν την απώλεια της ευημερίας, σε ελάχιστο βαθμό μεν, αλλά σίγουρα, τα πράγματα δεν είναι όπως ήταν και όπως τα είχαμε συνηθίσει, μπορώ να πω, ότι "Η χήρα του Πειραιά" κατά τη γνώμη μου, είναι ένα αισιόδοξο, με πολλά μηνύματα βιβλίο και, ας μου επιτραπεί η φράση "σοφό". Κρατώ στην μνήμη μου, κάποιες φράσεις από τις τελευταίες σελίδες του, όταν πια η Λάουρα, έχει βιώσει το πένθος της, και αντικρίζει ξανά τη ζωή. Μέσα από το νοερό γράμμα της Λάουρας προς τον Φίλιππο : "....Βρήκα τη δύναμη και άντεξα την ερημιά της απουσίας σου, αλλά ο Νικηφόρος Μάξιμος στάθηκε πιο δυνατός από τον πόνο μου, γιατί με κοιτάζει, όπως με κοίταζες και εσύ Αντζουλε....Είναι ένα δώρο. Είναι η ίδια η ζωή που επιστρέφει. Ψάχνοντας να γνωρίσω το θάνατο, πόνο μου, γιατί με κοιτάζει, όπως με κοίταζες και εσύ Αντζουλε....Είναι ένα δώρο. Είναι η ίδια η ζωή που επιστρέφει. Ψάχνοντας να γνωρίσω το θάνατο, να μάθω το "γιατί" της αβάσταχτης απουσίας σου, βρήκα την όρεξη να ζήσω και κατάλαβα πως η θεραπεία από τις μεγάλες απώλειες έρχεται με το ν' αφήσω χώρο στη ζωή μου για να συμβούν όλα. Χώρο για πένθος, για δυστυχία, για ανακούφιση, αλλά και για χαρά, για φιλία και έρωτα. ....". 

Το βιβλίο "Η χήρα του Πειραιά" πραγματικά με συνεπήρε, και με τη γραφή του, και με την εμβάθυνση και ανάλυση της ψυχολογίας των ηρώων του, και με την εξέλιξή του, η οποία σε εμένα φάνηκε απολύτως φυσική και πολύ ανθρώπινη. Να πω τέλος, ότι ενθουσιάσθηκα με τις περιγραφές του αγαπημένου μου Πειραιά, αφού μένω στην περιοχή, και νοερά βρέθηκα να περπατώ μαζί με τους ήρωες στην πόλη των αρχών του περασμένου αιώνα, η οποία ακόμα και μετά από τόσα χρόνια και τη φθορά, όπως συμβαίνει με τις πόλεις, είναι ακόμα κομμάτι της ζωής μας.

Κρατώ την τελευταία φράση του βιβλίου "Και τότε, έτσι απλά, όπως το ξημέρωμα της καινούριας μέρας, όπως η καλοκαιρία μετά την καταιγίδα, συνειδητοποιεί πως αληθινή ευτυχία είναι η αγάπη για τη ζωή", αναλογιζόμενη ότι, η συγγραφέας σε μία πρόταση λιτή, απέριττη και ανεπιτήδευτη, περικλείει το βαθύτερο νόημα ή μήνυμα, όπως και αν το χαρακτηρίσει κανείς, που μπορεί ακόμα και ο πιο απαιτητικός αναγνώστης να αποκομίσει από τη γνωριμία του με τη γραφή της. 

ΕΛΕΩΝΟΡΑ ΣΟΥΡΛΑΓΚΑ "Πάσπορτ, μία αληθινή περιπέτεια", εκδ. Κέδρος 2012

Αργησα να το ....ανακαλύψω. ...ίσως γιατί ο τίτλος του παραπέμπει σε άλλο λογοτεχνικό είδος, ή φανταζόμουν μυθοπλασία βασισμένη σε πραγματικά περιστατικά (που είναι και πιο σύνηθες). Εκανα λάθος διότι είναι κυριολεκτικά η αφήγηση της "περιπλάνησης" της Ε. Σουρλάγκα, όπως η ίδια ονομάζει την προσωπική της ιστορία που είχε σχέση με το κυριότερο αγαθό όλων, την υγεία και τον τρόπο που χειρίσθηκε την "περιπέτεια" αυτή και πως, τελικά, κατάφερε να την ξεπεράσει. Ειλικρίνεια, (οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι υπαρκτοί, δεν έχουν αλλαχθεί ούτε τα ονόματα, όπως και οι διάλογοι !!!!!!!), αυθορμητισμός, αμεσότητα, ρεαλισμός, χιούμορ (όσο απίστευτο και αν φαίνεται, .....δίνοντας στην ασθένεια της μέχρι και .... ανδρικό όνομα !!!!), συγκίνηση και κυρίως μάθημα αξιοπρέπειας, ψυχικής δύναμης και θάρρους. Η αφήγηση ρέει, όχι μόνο γιατί ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα που βίωσε η ίδια η γράφουσα, που είχε το σθένος να χαρακτηρίσει την ασθένειά της "μια αληθινή περιπέτεια", αλλά γιατί μοιράζεται σκέψεις και συναισθήματα με όσους διαβάσαμε το βιβλίο της, πάσχοντες ή μη, με τόσο λυτρωτικό τρόπο, θα έλεγα, με τρυφερότητα και ευαισθησία, χωρίς ίχνος αυτολύπησης ή ηττοπάθειας, αλλά με αγάπη για τη ζωή και την κάθε ημέρα της.....Τουλάχιστον αυτό εισέπραξα εγώ, κλείνοντας την τελευταία του σελίδα.....Ομολογώ ότι με εξέπληξε πολύ ευχάριστα.

Ενα πολύ μικρό απόσπασμα : 

"....Στεκόμουν στο κατάστρωμα, περιτριγυρισμένη από αυτή την ανατολή που μιλούσε, μύριζε και κουνιόταν. Η ανατολή συνέβαινε παντού γύρω μου, με πλησίαζε, με δοκίμαζε, με σαγήνευε και τελικά με κατάπιε. Εκανα ένα γενναίο μακροβούτι μέσα της, έγινα ένα κομμάτι της, μια στάλα αφρός, ένα φτερό γλάρου, ένας κόκκος άμμου, ένα ίχνος από άυλο ροζ και τίποτε μα τίποτα δεν υπήρχε πια, παρά μονάχα το ξεκίνημα μιας μέρας που περικλείει το ξεκίνημα όλης της ζωής. Είχα τις ίδιες απέραντες πιθανότητας να ζήσω ή να χαθώ με όλα τα πλάσματα, τα χρώματα και τα υλικά αυτής της μίας, ενιαίας και μοναδικής ζωής που τώρα μόλις ξεκινούσε και κάθε μέρα ξεκινούσε, ξανά και ξανά και για πάντα…….."

ΝΙΚΟΛ ΑΝΝΑ ΜΑΝΙΑΤΗ "Εκπτωτος Αγγελος", εκδ. Ψυχογιός 2015

 Πάντα κάθε βιβλίο της κ. Μανιάτη, θίγει ζητήματα, είτε κοινωνικά είτε σε σχέση με την ανθρώπινη φύση και τις συνέπειές τους, μέσα στο περιβάλλον που κάθε ένας/κάθε μία από εμάς κινούμαστε και ζούμε. Το τελευταίο της βιβλίο, ασχολείται με την ιστορία της Σοφίας, ενός παιδιού, που βιώνει άθελά του μία κατάσταση, η οποία μπορεί, να θεωρείται αποτρόπαια μεν, συνηθισμένη δε (ίσως ακούγεται περίεργο, αλλά στην εποχή μας, κατά την κρίση μου, συμβαίνει), ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση, η συγγραφέας δεν παραμένει απλώς στην εξιστόρηση ή στην αποτύπωση και περιγραφή της βαρύτητας των γεγονότων. Ο "Έκπτωτος Αγγελος", θα μπορούσε άριστα να θεωρηθεί και ψυχογραφική μελέτη για τις επιπτώσεις της άρνησης, της απόρριψης και της έλλειψης συναισθηματικής ασφάλειας, που "εισπράττει" ένα παιδί σε τρυφερή ηλικία, και το ακολουθούν στην πορεία του προς την ενηλικίωση. Επιπτώσεις που δεν περιορίζονται μόνο σε έντονη ανασφάλεια, ή σε δυσκολία κοινωνικής προσαρμογής, αλλά πολύ βαθύτερες και πολλές φορές δυσδιάκριτες ή μη αντιληπτές από το στενό περιβάλλον, όχι λόγω αδιαφορίας, αλλά λόγω άγνοιας. Στον "Εκπτωτο Αγγελο" η μικρή ηρωίδα, η Σοφία με τις σκέψεις και τις αντιδράσεις της, προκαλεί πολλά και διαφορετικά συναισθήματα, όλα τόσο έντονα και δυνατά, και αυτό είναι (πλέον της λογοτεχνικής αξίας του βιβλίου), προσωπικά για εμένα το σπουδαιότερο επίτευγμα της συγγραφέως. Εκκινούμενη από πραγματικό περιστατικό, όπως διάβασα σε συνέντευξή της, επέλεξε να ασχοληθεί συγγραφικά, με ευαισθησία και χωρίς υπερβολές, με ένα δύσκολο θέμα, που μας αφορά όλους, είτε ατομικά είτε συλλογικά, "μεταφέροντας" κατά μία έννοια, τις παιδικές ανησυχίες και φόβους, που πολλές φορές αδυνατούν να εκφρασθούν, προς τα έξω, με πολύ διαφορετικό τρόπο. 

ΠΕΝΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ "Παιχνίδια ζωής", εκδ. Ψυχογιός, 2010

«….Ο Θεός υπάρχει. Στο καλό που κάνουμε, στη βοήθεια που δίνουμε, στην αγάπη που νιώθουμε και σ΄ όλα αυτά που έχουμε και που μας κάνουν ευτυχισμένους. Είναι μέσα μας και εσύ τον κουβαλάς. Μην κολλάς σε έναν θάνατο. Η ζωή είναι αθάνατη, όχι οι άνθρωποι. Και η ζωή είναι όμορφη ακόμα και μέσα από την ασχήμια της. ….».

Το απόσπασμα το οποίο ξεχώρισα από τα «Παιχνίδια Ζωής» (μέσα σε πολλά άλλα), νομίζω, ότι είναι από εκείνα που δίνουν το στίγμα του βιβλίου,  αφού μέσα από τις σελίδες του, και την πορεία της ζωής της Νίκης, (η οποία συνδέεται άρρηκτα με τη ζωή της Ελπίδας, με τρόπο μεταφυσικό, μπορώ να πω, αλλά και τόσο αληθινό ταυτόχρονα),  μεταδίδονται  στον αναγνώστη μηνύματα για την ανθρώπινη ζωή. Γραμμένο με ευαισθησία, τρυφερότητα, πολυεπίπεδο και πολυπρόσωπο, το βιβλίο της Πένυς Παπαδάκη, είναι ένα λογοτεχνικό «ερέθισμα» για το μυαλό και την ψυχή του αναγνώστη που αναζητά κάτι περισσότερο από μία ιστορία, γραμμένη με μυθοπλαστικό τρόπο.  Η Νίκη, η ηρωίδα της ιστορίας, γνωρίζει στην ενήλικη και ώριμη ζωή της πια, και από δική της επιλογή, ορμώμενη από δική της εσωτερική ανάγκη, ανθρώπους διαφορετικούς από την ίδια αλλά και μεταξύ τους, κάποιοι από αυτούς στην πορεία συνδέονται μεταξύ τους, κάποιοι άλλοι θα της δώσουν την ευκαιρία να βιώσει και να κατανοήσει γεγονότα και καταστάσεις, τα οποία προηγουμένως τα αντιμετώπιζε περισσότερο αποστασιοποιημένα. Ολοι όμως, και ο καθένας ξεχωριστά, θα της δώσουν την ευκαιρία, να αναμετρηθεί με τις ψυχικές της αντοχές, να προσφέρει τη βοήθειά της  και τη συμπαράστασή της με το δικό της τρόπο, να νιώσει αληθινά τους ανθρώπους που η ίδια επέλεξε να πορευθεί μαζί τους, να δώσει από το περίσσευμα της αγάπης της, για να  γαληνέψει και η δική της ψυχή στο τέλος. Τα «Παιχνίδια Ζωής» τελικά μας μεταφέρουν και μηνύματα ζωής : πόσο βαρύνουν στη συνείδηση μας και στην ψυχή μας, και μας ενοχλούν λίγο ή πολύ, οι επιλογές μας, οι αποφάσεις μας, οι συμπεριφορές μας απέναντι στους δικούς μας ανθρώπους, ο χρόνος, τον οποίο πολλές φορές δεν μετράμε και θεωρούμε ότι μας δίνεται απεριόριστα για να δείξουμε τα αληθινά μας αισθήματα, και πως μπορούμε όλες αυτές τις αμφιβολίες, τους προβληματισμούς, ακόμα και τις ενοχές, να τα αμβλύνουμε, (τουλάχιστον) με έναν μοναδικό και μόνο τρόπο, την ανιδιοτελή αγάπη και το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, όσο δύσκολο και αν είναι στην εποχή μας, γιατί ποτέ δεν είναι αργά. 

ΝΙΚΟΛ ΑΝΝΑ ΜΑΝΙΑΤΗ "Ο ύπνος των χιλίων ημερών", εκδ. Ψυχογιός 2013

Ο «Υπνος των χιλίων ημερών», πραγματεύεται με εξαιρετική ευαισθησία, ένα θέμα, κοινωνικό, ανθρώπινο, το οποίο απασχολεί, αν όχι όλους μας, σίγουρα πολύ κόσμο, είτε έχει γίνει κοινωνός του είτε όχι, αφού σχετίζεται άμεσα με την ανθρώπινη ψυχή. Τέσσερις διαφορετικοί άνθρωποι και χαρακτήρες, τέσσερις προσωπικότητες, των οποίων η ζωή μπλέκεται με δυσάρεστο και απροσδόκητο τρόπο, καλούνται σε κρίσιμες στιγμές να δείξουν αγάπη, υπομονή, εγκαρτέρηση, κατανόηση, θάρρος, πίστη και να ξεπεράσουν προβλήματα και δυσκολίες, που φαίνονται αξεπέραστα. Ο πυρήνας του βιβλίου, έχει σχέση τόσο με τον αθέατο ανθρώπινο ψυχισμό όσο και με τα ψυχικά βάρη, τις ανασφάλειες, τις εμμονές, τους φόβους, τα διλήμματα, που κάθε άνθρωπος στη ζωή του, κάποια στιγμή καλείται να αντιμετωπίσει. Οι ζωντανές και ρεαλιστικές περιγραφές, η αμεσότητα της γραφής, ο τρόπος ιδίως που με εμβόλιμα κεφάλαια, ζούμε την αγωνία του πρωταγωνιστή, κατά τη διάρκεια της «περιπλάνησης» και του «ταξιδιού» του, η ψυχολογική εμβάθυνση της συγγραφέως στους χαρακτήρες των ηρώων, κατά την εξέλιξη της ιστορίας, ακόμα και το γεγονός, ότι κάθε ένας από τους πρωταγωνιστές της (η Ολυμπία, η Μαρίνα, η Καίτη), ερμηνεύει διαφορετικά ανάλογα με τις πεποιθήσεις του, τη δεινή θέση του Σπύρου, και ο αναγνώστης αφήνεται «ελεύθερος» να σκεφθεί και να διερωτηθεί για το σχεδόν μεταφυσικό χαρακτήρα της «επιστροφής» του, καθιστούν τον «Υπνο των χιλίων ημερών» ένα εξαιρετικό κοινωνικό μυθιστόρημα, το οποίο συγκινεί, ευαισθητοποιεί, προβληματίζει , διεγείρει τις σκέψεις μας και τις απορίες μας, για την τρωτή φύση του ανθρώπου, τη δύναμη που διαθέτει για να υπερβεί τις δυσκολίες και τα προβλήματα, μικρά ή μεγάλα,  ή, ακόμα, και  την αδυναμία, να αποδεχθεί την πραγματικότητα, που οδηγεί σε μεγαλύτερο πόνο. Και όπως αποδεικνύεται, για άλλη μία φορά, η Νικόλ Αννα Μανιάτη, εκτός από τη συγγραφική δεινότητα που τη διακρίνει σε όλα της τα βιβλία, κάθε φορά μας εκπλήσσει, ακόμα πιο ευχάριστα, με την ικανότητά της, να μας κάνει συγκοινωνούς των σκέψεων της, μέσα από τα δημιουργήματά της. 

ΚΑΙΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ "Στα όρια", εκδόσεις Μελίχρυσος

Το συγκεκριμένο βιβλίο αποδεικνύει πως, ένα βιβλίο, γραμμένο πριν από εξήντα και πλέον χρόνια,   μία αληθινή ιστορία, μπορεί να συγκινεί ακόμα και σήμερα, και να αποκτά ακόμα μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό, παρά το γεγονός, ότι η συγγραφέας του, σήμερα είναι μεγάλης ηλικίας και ουδέποτε το δημιούργημά της, διαφημίσθηκε ή προωθήθηκε με τις σύγχρονες μεθόδους του μάρκετινγκ. Και το αναφέρω αυτό, διότι, προσωπικά, το συγκεκριμένο βιβλίο το γνώρισα μέσα από τις συζητήσεις και τις ανταλλαγές απόψεων και προτάσεων με φίλες και φίλους στο f/b. Και δεν απογοητεύθηκα. Το βιβλίο της Καίτης Θαλασσινού, εξιστορεί τη ζωή της Εύας και της Μαρίνας, ξεκινώντας από τα δύσκολα χρόνια του πολέμου στην κατοχική Ελλάδα και τελειώνοντας στην μεταπολεμική Γερμανία. Μία δυνατή και ισχυρή φιλία μεταξύ δύο νεαρών γυναικών,  των οποίων οι ζωές προχωρούν παράλληλα, ένας «δύσκολος» για εκείνα τα χρόνια έρωτας, που αλλάζει τα πάντα για τη ζωή της Εύας, επηρεάζει όμως άρρηκτα και τη ζωή της Μαρίνας,  μία αγάπη η οποία μένει αδιατάρακτη και σταθερή έως το τέλος της ιστορίας, άνθρωποι που πραγματικά ζουν «στα όρια», με ένταση, αγωνία, οδύνη κάποιες φορές, όπως τα αισθήματα αυτά, οι καταστάσεις και οι συνθήκες,  περιγράφονται με αμεσότητα και ρεαλισμό από τη συγγραφέα. Η ροή της αφήγησης είναι συνεχής, δεν κουράζει, αντίθετα η αγωνία κορυφώνεται κατά την εξέλιξή της, η περιγραφή των αισθημάτων όλων όσων έζησαν την ιστορία της Εύας, της οικογένειάς της, και του φιλικού της περιβάλλοντος, είναι εξαιρετική, όσο δύσκολο και αν είναι να μεταφερθούν και να αποτυπωθούν σωστά σε λογοτεχνικό κείμενο, αληθινοί χαρακτήρες. Το εγχείρημα δύσκολο για τη συγγραφέα, η οποία έζησε όλα τα γεγονότα από κοντά, αλλά απολύτως επιτυχημένο, και χαίρομαι πολύ που γνώρισα και διάβασα το συγκεκριμένο βιβλίο, για το οποίο εύχομαι να αποκτήσει ακόμα περισσότερους αναγνώστες. 

ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ "Λέων και Ημισέληνος", εκδ. Historical Quest, 2015

Το βιβλίο με τίτλο "Λέων και Ημισέληνος" έχει γραφεί από μία νέα συγγραφέα (και πολλά υποσχόμενη κατά τη γνώμη μου) τη Λεύκη (Ελευθερία) Σαραντινού (εκδ. Historical Quest, 2015) και πραγματεύεται την ιστορία και τη ζωή της Αννας Βλαστού, όπως αυτή ξεκινά από τη βενετοκρατούμενη και εν συνεχεία οθωμανική Κρήτη του 17ου αιώνα, στα δύσκολα χρόνια της μετάβασης από τον ένα κατακτητή στον άλλον, της πολυετούς πολιορκίας του Χάνδακα και συνεχίζεται στην Κέρκυρα της ίδιας περιόδου έως και την επιστροφή σε ένα διαφορετικό από ανθρωπολογική και εθνολογική άποψη, αλλά τόσο οικείο περιβάλλον. Πέραν της πλοκής, που ως άρτια μυθιστορία έχει το συγκεκριμένο βιβλίο, οι περιγραφές του τόπου, του χρόνου, των ιστορικών γεγονότων, των συνεχώς μεταβαλλόμενων κοινωνικών συνθηκών, η ιστορία της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου και εν γένει της Κρήτης εκείνη τη δύσκολη περίοδο, που κράτησε για πάνω από έξι αιώνες (έως και την ένωσή της με την Ελλάδα) είναι απολύτως φυσικό αποτέλεσμα της ενδελεχούς έρευνας της ίδιας της συγγραφέως, και της ακριβούς αποτύπωσης όσων έλαβαν χώρα, με απώτερη συνέπεια ένα πολύ ενδιαφέρον και αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα.

ΠΑΤΡΙΚ ΜΟΝΤΙΑΝΟ "Η μικρή Μπιζού", εκδ. Πόλις 2015

"..Για τελευταία φορά, ήθελα να μαζέψω κάποιες ισχνές αναμνήσεις, να ξαναβρώ τα ίχνη της παιδικής μου ηλικίας, σαν τον ταξιδιώτη που θα φυλάει στην τσέπη του ως το τέλος μια παλιά ληγμένη ταυτότητα..."
Δεν είχα ξαναδιαβάσει κάτι δικό του, αλλά δεν με απογοήτευσε, αντίθετα, η ιστορία της μικρής Μπιζού, δοσμένη με λιτό και απέριττο τρόπο, κινούμενη μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, και με έντονα στοιχεία, την απουσία - παρουσία της μητέρας της, την αναζήτηση της συναισθηματικής και ψυχικής ισορροπίας και την αποδοχή της αλήθειας, ήταν πολύ ενδιαφέρουσα και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΒΗΤΑΣ "Οι άχραντοι", εκδ. Ωκεανός 2014

Η περιγραφή στο οπισθόφυλλο, λιτή (όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια), παρέπεμπε ίσως σε μυθιστόρημα με μεταφυσικά στοιχεία, πολύ περισσότερο που αναφερόταν ότι ήταν βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα. Η ιστορία, ενδιαφέρουσα, πρωτότυπη, στο πρώτο μέρος (όπως προσωπικά το διέκρινα) η αποτύπωση του χώρου και των συνθηκών που εξελίσσεται η πλοκή, η περιγραφή των (πολλών και διαφορετικών) χαρακτήρων και ένα έγκλημα που, προς στιγμήν, "φαίνεται" να εξιχνιάζεται. Στο δεύτερο μέρος, η πλοκή γίνεται περισσότερο ενδιαφέρουσα, έως και καθηλωτική θα την έλεγα, με την κορύφωση της έντασης και την ανάδειξη των αντιθέσεων, τόσο μεταξύ των εμπλεκομένων μερών, όσο και των κοινωνικών και φιλοσοφικών θεμάτων που θίγει το βιβλίο. Η κυρίαρχη αντίθεση εστιάζεται, κατά τη γνώμη μου, μεταξύ της θρησκευτικής πίστης και της επιστήμης, αλλά και μεταξύ των περιορισμών που τίθενται από τα κοινωνικά στερεότυπα της ελληνικής επαρχίας (κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά και άκρως συντηρητικά) και της ελευθερίας του ατόμου να επιλέξει και να ακολουθήσει συμπεριφορές, νοοτροπίες και ιδέες που απέχουν πολύ από όσα "επιβάλλονται" και θεωρούνται ορθά από το περιβάλλον, στο οποίο ζει και κινείται. Παρά τον όγκο του, με εξέπληξε ευχάριστα ως πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα, και με εντυπωσίασε ο απρόβλεπτος τρόπος αποκάλυψης του αληθινού ενόχου στο τέλος, μέσα από "διεργασίες" που δεν θα τις χαρακτήριζα συνηθισμένες, αλλά ούτε και υπερβολικές, αφού είχαν μεσολαβήσει γεγονότα και είχαν παρεισφρύσει παράγοντες, που δικαιολογούσαν τη συγκεκριμένη εξέλιξη. Και όσον αφορά τον τίτλο του βιβλίου, ανταποκρίνεται στο πνεύμα του, όπως αποδείχθηκε στο τέλος του, αφού η αλληγορία και ο συμβολισμός του, συνδέονται άμεσα με την πλοκή και την εξέλιξή της. Ενα αξιόλογο μυθιστόρημα, για το οποίο, οφείλω να πω, ότι, πριν το επιλέξω, είχα διαβάσει πολύ θετικές κριτικές και τελικά δεν απογοητεύθηκα.

ΣΑΙΡΑ ΣΑ "Η συνταγή της αγάπης", εκδ. Ψυχογιός 2013

"....“….Νομίζω πως έχω πια καταλάβει τι σημαίνει να είσαι μητέρα. Δεν έχει να κάνει με το αν το παιδί σου μεγάλωσε και έφυγε από το σπίτι, με το αν έχει τα δικά σου γονίδια, αν σε μισεί, αν μπορεί ακόμη να μη θυμάται καν τ’ όνομά σου. Εχει να κάνει με το δέσιμο. Επιβάλλεται να αγαπώ τη Φρέγια σήμερα, γιατί μπορεί να μην υπάρχει μέλλον. Τώρα όμως το παρόν είναι εντάξει….»

«….Στην αρχή δεν ήθελα να την αγαπήσω για να μην πληγωθώ ….Ωστόσο είναι παράξενο, αλλά ήταν χειρότερο να μην την αγαπώ. Τώρα την αγαπώ τόσο πολύ που είναι σχεδόν αβάσταχτο….γιατί ξέρω ότι μία μέρα θα μας κάνει να πονέσουμε πολύ. Τουλάχιστον όμως με κάνει να αισθάνομαι ότι έχω μία σύνδεση με τη ζωή. Αισθάνομαι ότι συμμετέχουμε, είμαστε κομμάτι του όλου. Δεν είναι εύκολο, είναι όμως η αληθινή ζωή…».

Δεν έχω και δεν μπορώ, να πω πολλά για το βιβλίο που μόλις πριν από λίγο έκλεισα, όχι γιατί δεν μου άρεσε, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Βασισμένο σε αληθινή ιστορία, είναι πολύ ανθρώπινο, τρυφερό, συγκινητικό, ρεαλιστικό, σπαρακτικό κάποιες στιγμές του, αλλά σίγουρα η ψυχολογική κατάσταση των ηρώων του, οι διακυμάνσεις των αισθημάτων τους, ο τρόπος που καλείται κάποιος σε κρίσιμες στιγμές της ζωής του, να "χειρισθεί" την αγάπη (να την αφήσει να ανθίσει ή να προσπαθήσει να την αγνοήσει, όσο είναι δυνατό), τα διλήμματα, οι σκέψεις και οι αποφάσεις τους, είναι πολύ οικεία αισθήματα σε όσους ζουν ή έχουν ζήσει παρόμοιες καταστάσεις. Το βιβλίο είναι αφιερωμένο (και) στην κόρη της ίδιας της συγγραφέως, την Ελσα, και νομίζω ότι είναι η πιο γλυκιά και τρυφερή αφιέρωση, βγαλμένη κατευθείαν από την μητρική αγάπη.

ΚΕΙΤ ΑΤΚΙΝΣΟΝ "Ζωή μετά τη ζωή", εκδ. Μεταίχμιο 2013

Πρωτότυπο, ευφυές, δεν σε αφήνει να το αφήσεις, και ικανοποιεί και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη, αφού, σου προσφέρει πολλές και διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας, και προκαλεί προβληματισμούς για την πορεία της ζωής του ανθρώπου. Εξαρτάται από τις επιλογές μας, από τυχαίους παράγοντες, από το περιβάλλον, πως θα ήταν η ζωή μας, αν μπορούσαμε να την ξαναζήσουμε ;; 

ΙΛΔΕΦΟΝΣΟ ΦΑΛΚΟΝΕΣ "Η Παναγιά της Θάλασσας", εκδ. Πατάκη

"....Αυγουστος στη Μεσόγειο. Αύγουστος στη Βαρκελώνη. Ο ήλιος έλαμπε με μια μεγαλοπρέπεια που δύσκολα συναντάς σε άλλο μέρος της γης, γιατί προτού περάσει από τα βιτρό της Σάντα Μαρία για να παιχνιδίσει με το χρώμα και την πέτρα, η θάλασσα ξανάδινε στον ήλιο την αντανάκλαση του φωτός του και οι αχτίδες έλουζαν την πόλη με απαράμιλλη λάμψη. Στο εσωτερικό του ναού, οι ηλιαχτίδες ανάμεσα από τα βιτρό μπερδεύονταν με το τρεμοπαίξιμο των χιλιάδων κεριών που ήταν αναμμένα στην Αγία Τράπεζα και στα πλευρικά παρεκκλήσια της Σάντα Μαρία.....".

Το κατωτέρω απόσπασμα είναι από τις τελευταίες σελίδες του εξαιρετικού ιστορικού μυθιστορήματος του Ιλδεφόνσο Φαλκόνες "Η Παναγιά της Θάλασσας" (εκδ. Πατάκη), και το οποίο αναφέρεται στην ανέγερση της Σάντα Μαρία ντε λα Μαρ, στη Βαρκελώνη, έναν από τους ωραιότερους καθεδρικούς ναούς στον κόσμο (κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον). Η ίδια η εκκλησία και η ιστορία της, κυριαρχούν σε όλη την αφήγηση, τολμώ να πω ότι ηΣάντα Μαρία ντε λα Μαρ, δεν αποτελεί απλώς σκηνικό και χώρο εξέλιξης της πλοκής, αλλά "συμπρωταγωνιστεί" καθοριστικά σε ένα έξοχο έργο. 

Το μυθιστόρημα του Φαλκόνες δεν φείδεται περιγραφών, για την ιστορία της ανέγερσης, στην οποία συμμετείχαν καθοριστικά και ενεργά, όχι μόνο οι "κατέχοντες" ευγενείς, αλλά και ο απλός λαός (ψαράδες και φορτοεκφορτωτές), οι "μη έχοντες" μεταφέροντας με κόπο πέτρες, για το χτίσιμό της, την αρχιτεκτονική της δομή (χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη), και τη συμβολική της σημασία, σε κρίσιμες στιγμές και δοκιμασίες για την πόλη. Εκτός βέβαια από τις περιγραφές της εκκλησίας, αλλά και της ίδιας της πόλης, που δίνονται με ρεαλιστικό αλλά και λυρικό τρόπο σε αρκετά σημεία του βιβλίου, η ιστορία του Αρνάου, από την παιδική του ηλικία έως την ωριμότητά του, εξελίσσεται με αριστοτεχνικό τρόπο, ξεκινώντας και καταλήγοντας, στα ίδια αισθήματα που διακατείχαν τον ήρωα από μικρό παιδί, με κυρίαρχο εξ αυτών, την πίστη, αλλά και την αγάπη προς την Παρθένο, την κατανόηση και την έμπρακτη βοήθεια και αλληλεγγύη προς τον συνάνθρωπο, ασχέτως φυλής, χρώματος, εθνικότητας και θρησκευτικών πεποιθήσεων. Οι εναλλαγές των εικόνων και των περιστατικών, οι διαφορετικοί χαρακτήρες, οι αντιθέσεις μεταξύ της αληθινής ευσέβειας, της άδολης αγάπης προς το Θεό, της αυταπάρνησης, της πραγματικής φιλίας από την μια μεριά και της μισαλλοδοξίας, της υποκρισίας, του φθόνου και της επιθυμίας για εκδίκηση, της προδοσίας και της απληστίας, στην Ισπανία του 14ου αιώνα, όπου το καθεστώς της δουλοπαροικίας, τροφοδοτεί τις ανισότητες και ανακινεί τα πάθη, σε συνδυασμό με την τρομοκρατία της "Ιεράς Εξέτασης", την εκμετάλλευση του ανθρώπινου φόβου και την έξαρση των δεισιδαιμονιών και προλήψεων, είναι ορισμένα από τα στοιχεία που καθιστούν την "Παναγιά της Θάλασσας" κορυφαίο ιστορικό, αλλά και κοινωνικό μυθιστόρημα, κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον, όχι μόνο για την ισπανική αλλά και την ευρωπαική λογοτεχνία. Και ειλικρινά, πολύ θα ήθελα να δω (κάποτε) την κινηματογραφική του μεταφορά.

ΡΕΝΑ ΡΩΣΣΗ ΖΑΙΡΗ "Δίδυμα φεγγάρια", εκδ. Ψυχογιός 2014

«Μακάρι να μπορούσα να ζωγραφίσω τη ζωή μου από την αρχή. Θα χρησιμοποιούσα τα πολυτιμότερα χρώματα της καρδιάς. Αυτά που ορίζουν τα συναισθήματα. Θα την πλημμύριζα τη ζωή μου με αγάπη. Τώρα πια ξέρω πως για να πάρεις αγάπη πρέπει να δώσεις και εσύ……Τώρα ξέρω πως η αγάπη είναι η προσφορά. Η θυσία. Η αυταπάρνηση. Η αφοσίωση. Η ευγένεια της ψυχής….».
Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, βασισμένο σε αληθινή ιστορία, που, αγγίζει την ανθρώπινη ψυχή, με μοναδικό τρόπο, και τα μηνύματα και τα νοήματα του, διαπερνούν όλα τα συναισθήματα που, όχι μόνο, γεννά, η αγάπη, σε όλες της τις μορφές (μητρική και πατρική, αδελφική, ερωτική), αλλά και «προκαλεί», ανάλογα με τον τρόπο που κάθε άνθρωπος, τη βιώνει εμπειρικά, σε συνάρτηση με την προσωπικότητά του, τις συνθήκες της ζωής του, το περιβάλλον του, και τη δύναμη του χαρακτήρα του. Η πλοκή του εξαιρετική, με ανατροπές, εναλλαγές, ένταση, μυστικά, αποκαλύψεις, αγωνία, συγκίνηση, με ολοζώντανες περιγραφές , αναφορικά με τα μέρη, που η συγγραφέας τοποθετεί σταδιακά την εξέλιξη, χωρίς υπερβολές ή μελοδραματισμούς, μας μεταδίδει με ενάργεια, αμεσότητα και μέτρο, τα συναισθήματα όλων των προσώπων, που διαδραματίζουν καίριο ρόλο, στην ιστορία της Αλίκης, κινούμενα από την αγάπη έως το μίσος, από το πάθος και την ανθρώπινη αδυναμία έως την εμμονή, από την οδύνη, την απόγνωση και τις ενοχές έως την καρτερικότητα και την απώλεια της αυτοεκτίμησης, από τη γνώση της αλήθειας έως την ανυπόκριτη αποδοχή της και από την αναγνώριση των σφαλμάτων, την αυτογνωσία και την μεταμέλεια έως τη λυτρωτική συγνώμη. Μετά τους τρυφερούς «Μικρούς Αγγέλους» και το βαθύτατα συγκινητικό «Αρωμα Βανίλιας», τα «Δίδυμα Φεγγάρια», είναι ένα μάθημα για τη δύναμη της αγάπης, της προσπάθειας για την αναζήτησή της, και της ανθρώπινης και αναπόδραστης θέλησης και ανάγκης, να παραμείνει αέναη και αλώβητη, από κακίες, ψέματα, εγωισμούς και μικρότητες, αναδεικνύοντας παράλληλα, πόσο ανακουφιστικά παρήγορα συναισθήματα, είναι η κατανόηση ως προς τις εσφαλμένες επιλογές των άλλων, και η συγχώρεση. Για άλλη μία φορά, η συγγραφική δεινότητα, η ευαισθησία, η γνώση της παιδικής ψυχοσύνθεσης, και η ικανότητα διείσδυσης στην πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ψυχής κερδίζουν χωρίς καμία αμφιβολία και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη. Και ειλικρινά, μετά τα «Δίδυμα Φεγγάρια», αναρωτιέμαι σε ποιο βάθος της ανθρώπινης ψυχής θα ενσκήψει την επόμενη φορά η Ρένα Ρώσση – Ζαίρη, και πόσες συγκινήσεις ακόμα θα μας προσφέρει.